4-6 Yaş Okul Öncesi Eğitim Dönemi Çocuklarda Tanrı Tasavvuru

Yıl 2025, Cilt: 8 Sayı: 2, 549 - 565, 15.12.2025

Pınar Koyuncu , Behlül Tokur

https://doi.org/10.52637/kiid.1731502

Öz

Bu araştırma, 4-6 yaş dönemindeki okul öncesi çocukların Tanrı tasavvurlarını incelemek amacıyla yapılmıştır. Temelleri insanın çocukluk döneminde atılan ve aldığı eğitime göre şekillenen dini bilgi birikiminin, bireyin kişisel inanç sistemini oluşturduğu düşüncesinden hareketle, bu yaş dönemindeki çocukların Tanrı’yı nasıl algıladıkları araştırmanın temel sorusunu oluşturmaktadır. Araştırma, nitel araştırma yöntemine dayalı olarak olgubilimsel (fenomenolojik) desenle yürütülmüştür. Araştırmanın çalışma grubunu, Ankara’nın Yenimahalle ilçesinde dini eğitim vermeyen okul öncesi kurumlarda öğrenim gören 12’si kız, 12’si erkek olmak üzere toplam 24 çocuk oluşturmaktadır. Katılımcı çocuklar olasılıksız örnekleme yöntemiyle belirlenmiş, veri toplama aracı olarak yarı yapılandırılmış görüşme formu kullanılmıştır. Görüşmeler iki ana tema çerçevesinde gerçekleştirilmiştir. Elde edilen veriler betimsel analiz ve içerik analizi teknikleriyle değerlendirilmiştir. Çocukların Tanrı tasavvuru; Tanrı’yı nasıl hayal ettikleri, Tanrı’nın eylemlerini nasıl algıladıkları, O’nun ile nasıl iletişim kurdukları, Tanrı’nın nelere kızdığı ve kızınca nasıl davrandığı, Tanrı ile kurdukları duygusal bağ ve Tanrı sevgisine ilişkin düşünceleri doğrultusunda şekillenmektedir. Tanrı’ya ilişkin tasavvurları duyusal bakış açıları, soyut kavramları somutlaştırma eğilimleri, çevresel faktörler, çocukların Tanrı’yı hem gözlem yapan hem de etkin bir varlık olarak algıladıkları ve tasavvurlarında geniş bir hayal gücü kullandıkları şeklinde kendini göstermektedir. Çocukların Tanrı ile iletişim kurma fikri ise somut ihtiyaçlar, duygusal bağlar, ahlaki değerler ve hayale dayalı bir biçimdedir. Çocukların Tanrı ile ilgili kurdukları bağ temasında, Tanrı’yı sevgi dolu, koruyucu bir varlık olarak algıladıkları ve bu sevgiyi insani, görünür davranışlarla ilişkilendirdikleri ayrıca O’nun kudretine dair his geliştirdikleri değerlendirilmektedir. Araştırma sonucunda çocukların Tanrı’yı algılayış biçimlerinin gelişimsel süreçle, çevresel faktörlerle, ahlaki değerlerle, günümüz sosyal medyası, maruz kaldıkları ekranlar ve kültürel imgelerle nasıl bir forma dönüştüğü ortaya konulmuştur. Araştırma sonucunda ulaşılan değerlendirmelerin, ebeveynlere rehberlik edici bilgiler sunması ve ileride yapılacak benzer çalışmalara kaynaklık etmesi amaçlanmaktadır.

Anahtar Kelimeler

İlahiyat , Din Psikolojisi , Tanrı Tasavvuru , Okul Öncesi Eğitim , Gelişim

Etik Beyan

Bu çalışma 16.05.2025 sunulan “4-6 Yaş Okul Öncesi Eğitim Dönemi Çocuklarda Tanrı Tasavvuru”başlıklı yüksek lisans tezim esas alınarak hazırlanmıştır.

The Conceptualization of God in Children Aged 4 to 6 During the Preschool Period

Öz

This study was carried out to examine the concept of God among preschool children aged 4 to 6. Based on the idea that religious knowledge, which is shaped by the education received and rooted in early childhood, forms the basis of an individual's personal belief system, the study focuses on how children in this age group perceive God. The research was conducted using a qualitative research method with a phenomenological design. The study group consisted of 24 children, 12 girls and 12 boys, attending preschools that do not provide religious education in the Yenimahalle district of Ankara. Participants were selected using a non-probability sampling method, and data were collected through a semi-structured interview form. The interviews were conducted around two main themes. The data obtained were analyzed using descriptive and content analysis techniques. The children's conceptions of God were shaped by how they imagined God, how they perceived God's actions, how they communicated with God, what God disapproves of and how God reacts, their emotional connection with God, and their thoughts on divine love. Furthermore, the children’s imaginations of God were reflected in their sensory perspectives, their tendency to concretize abstract concepts, enviromental factors, and the fact that children conceive God as both an observing and active being, and that they use a wide range of imagination in their conceptions. The children’s idea of communicating with God was based on concrete needs, emotional attachments, moral considerations, and imagination. In their understanding of the relationship with God, children tended to perceive God as a loving and protective figure, associating divine love with human-like, visible behaviors. Additionally, they appeared to develop a personal sense of awe and reverence toward God’s might. The findings show that children's perceptions of God are influenced by sensory perspectives, a tendency to concretize abstract concepts, environmental factors, and a broad imagination that views God as both observant and active. Their way of communicating with God is based on tangible needs, emotional bonds, moral values, and imagination. The study reveals how children’s perception of God is shaped by developmental processes, environmental influences, moral values, social media, digital exposure, and cultural imagery. The outcomes of the research aim to provide guidance for parents and serve as a reference for similar future studies.

Anahtar Kelimeler

Theology , Psychology of Religion , Concept of God , Preschool Education , Development

Etik Beyan

This article was extracted from my master's thesis titled 'The Conceptualization of God in Children Aged 4 to 6 During the Preschool Period’', which was submitted on May 16, 2025.

Kaynakça

• Armaner, Neda. Din Psikolojisine Giriş I. Ankara: Ayyıldız Matbaa, 1980.
• Berk, Lee E. Child Development. Boston ve London: Allyn & Bacon,5.Basım,2000.
• Bowlby, John. “Attachment and Loss: Retrospect and Prospect”. American Journal of Orthopsychiatry 52/4 (1982): 664–678. https://doi.org/10.1111/j.1939-0025.1982.tb01456.
• Carlson, Jerry - Nye, Chad.“The Development of the Concept of God in Children”. The Journal of Genetic Psychology 145/1 (1984): 137–142.
• Çayır, Celal. “Çocuklarda Tanrı Tasavvuru Üzerine Bir Araştırma”. Dicle Üniversitesi İlahiyat Fakültesi Dergisi 15/2 (2013): 25–60.
• Elkind, David. The Child’s Reality: Three Developmental Themes. Hillsdale, NJ: Erlbaum, 1978.
• Fowler, James W. Stages of Faith: The Psychology of Human Development and the Quest for Meaning. San Francisco: Harper & Row, 1981.
• Freud, Sigmund. The Future of an Illusion. The Standard Edition of the Complete Psychological Works of Sigmund Freud. London: Hogarth Press, 1961.
• Karaca, Faruk. Dini Gelişim Teorileri. İstanbul: Değerler Eğitimi Merkezi Yayınları, 2007.
• Kağıtçıbaşı, Çiğdem. Benlik, Aile ve İnsan Gelişimi: Kültürel Psikoloji. İstanbul: Koç Üniversitesi Yayınları, 2010.
• Kaya, Mahmut. “Tasavvur”. Türkiye Diyanet Vakfı İslâm Ansiklopedisi. 4/126. İstanbul: TDV Yayınları, 2011.
• Küng, Hans. Does God Exist? An Answer for Today. New York: Doubleday, 1980.
• Lee, H. J., Marin, A. B., Sun, J., & Richert, R. A. “Does God Comfort You When You Are Sad? Religious Diversity in Children’s Attribution of Positive and Negative Traits to God.” Religions 14/9, 2023.
• Nyhof, Melanie A. ve Carl N. Johnson. “Is God Just a Big Person? Children’s Conceptions of God Across Cultures and Religious Traditions”. British Journal of Developmental Psychology 35/1 (2017),60–75.
• Öcal, Mustafa. “Okulöncesi ve İlköğretim Çağı Çocuklarının Allah Tasavvurları Üzerine Bir Araştırma”. Uludağ Üniversitesi İlahiyat Fakültesi Dergisi 13/2 (2004), 62–79.
• Pargament, Kenneth I. The Psychology of Religion and Coping: Theory, Research, Practice. New York: Guilford Press, 1997.
• Piaget, Jean. Çocukta Zihinsel Gelişim. Çev. Hüsen Portakal. İstanbul: Cem Yayınevi, 2004.
• Piaget, Jean. The Moral Judgment of the Child. New York: Free Press, 1932.
• Piaget, Jean. The Origins of Intelligence in Children. New York: W. W. Norton & Co.,1952.
• Penick, Steven. A Comparison of Evangelical Christian Children's God Concepts and Logical Thinking Ability. University of North Texas, Yüksek Lisans Tezi, 2007.
• Richert, Rebekah A., Anna R. Saide, K. A. Lesage ve N. J. Shaman. “The Role of Religious Context in Children's Differentiation Between God's Mind and Human Minds.” British Journal of Developmental Psychology 35/1 (Mart 2017): 37-59. https://doi.org/10.1111/bjdp.12160
• Rizzuto, Ana-Maria. The Birth of the Living God: A Psychoanalytic Study. Chicago: University of Chicago Press, 1979.
• Santrock, John W. Yaşam Boyu Gelişim. Çev. Galip Yüksel. Ankara: Nobel Akademik Yayıncılık, 2017.
• Tokur, Behlül. Klasik ve Güncel Konularıyla Din Psikolojisi. 1. baskı. Ankara: Son Çağ Yayınları, 2020.
• Vygotsky, Lev S. Mind in Society: The Development of Higher Psychological Processes. Cambridge, MA: Harvard University Press, 1978.
• Yavuzer, Haluk. Doğum Öncesinden Ergenlik Sonuna Çocuk Psikolojisi. İstanbul: Remzi Kitabevi, 2011.
• Yıldız, Murat. Çocuklarda Tanrı Tasavvurunun Gelişimi. İzmir: İzmir İlahiyat Vakfı Yayınları, 2007.