Transparent Society versus Society of Interpretation: A Critique of Communication Technologies in the Light of Vattimo's “Weak Thought”

Yıl 2025, Cilt: 8 Sayı: 2, 268 - 283, 15.12.2025

Burhanettin Tatar , Harun Geçer

https://doi.org/10.52637/kiid.1731513

Öz

This study examines the transformative effects of information and communication technologies on contemporary social structures through Gianni Vattimo’s concept of “weak thought,” which serves as a philosophical critique of metaphysical thinking. Discourses surrounding modernization and technological progress are often reproduced as contemporary extensions of classical metaphysics, rooted in essentialist and teleological conceptions of history. The study addresses two core questions: What forms of reception have the transformative effects of new information and communication technologies generated within society? And can Vattimo’s theorization of weak thought and his critique of metaphysics offer a conceptual framework for understanding the socio-cultural implications of these changes? The investigation centers on how technological practices reinforce authoritarian and homogeneous imaginaries of society, while simultaneously containing the potential to enable pluralistic and interpretive modes of sociality. Engaging with the myth of the “transparent society” constructed by metaphysical traditions, the study analyzes communication technologies from both philosophical and sociological perspectives. In line with Vattimo’s paradigm of weak thought, it aims to uncover the latent potential of technical innovations for fostering a more pluralistic and interpretive social order. Structured through a qualitative research design and a philosophical hermeneutic approach, the study adopts weak thought as its theoretical grounding and employs conceptual analysis to examine digital communication technologies. Technology is thus approached not merely as instrumental progress but as a phenomenon with social, cultural, and ontological dimensions. The study underscores the significance of the transformation in notions of reality, knowledge, and subjectivity in the digital age, particularly as metaphysical certainty weakens and interpretation emerges as an ontological principle. It argues that information and communication technologies may enable a “society of interpretation,” in which fixed truths give way to contingent meaning regimes and individuals are positioned as interpretive subjects rather than passive recipients of truth.

Anahtar Kelimeler

Islamic Philosophy/ Sociology of Religion , Communication Technologies , Critique of Metaphysics , Transparent Society , Society of Interpretation , Weak Thought

Şeffaf Toplum Versus Yorum Toplumu: Vattimo'nun "Zayıf Düşüncesi" Açısından İletişim Teknolojilerinin Bir Kritiği

Öz

Bu çalışma, bilgi-iletişim teknolojilerinin çağdaş toplum yapısını dönüştürücü etkisini, metafizik düşüncenin eleştirisi bağlamında Gianni Vattimo’nun “zayıf düşünce” anlayışı üzerinden tartışmaktadır. Modernleşme ve teknolojik ilerleme söylemleri sıklıkla özcü ve ilerlemeci bir tarih tasavvurunun ürünü olarak klasik metafiziğin güncel izdüşümleri şeklinde yeniden üretilmektedir. Çalışmanın temel problem alanlarını, yeni bilgi-iletişim teknolojilerinin toplumu dönüştürücü etkisi ne tür alımlama tarzlarına yol açmıştır? Vattimo’nun “zayıf düşünce” kavramsallaştırması ve metafiziğe yaklaşımı yeni bilgi-iletişim teknolojilerinin yarattığı dönüşümü anlamak için bize bir izlek olabilir mi? soruları oluşturur. Teknolojik pratiklerin otoriter ve homojen bir toplumsal tahayyülü nasıl yeniden ürettiği ile aynı araçların çoğulcu ve yorum temelli bir toplumsallığın imkânlarını içerme potansiyeli, çalışmanın temel sorgulama alanını oluşturmaktadır. Araştırma, klasik metafiziğin inşa ettiği “şeffaf toplum” mitini iletişim teknolojileri bağlamında felsefi ve sosyolojik düzlemde tartışmakta; Vattimo’nun zayıf düşünce paradigması doğrultusunda teknik olanakların çoğulcu bir toplumsallık açısından taşıdığı potansiyeli açığa çıkarmayı amaçlamaktadır. Nitel araştırma teknikleri temelinde felsefi hermenötik perspektiften hareketle yapılandırılan çalışma, Vattimo’nun “zayıf düşünce” yaklaşımını kuramsal zemin olarak benimseyerek dijital iletişim teknolojilerini kavramsal çözümleme yöntemiyle ele almakta; teknoloji ise yalnızca araçsal bir ilerleme olmaktan öte toplumsal, kültürel ve ontolojik boyutlarıyla değerlendirilmektedir. Çalışma dijital çağda gerçeklik, bilgi ve öznellik anlayışlarının dönüşümünü metafiziğin zayıflaması ve yorumun asli bir ontolojik ilkeye dönüşmesi bağlamında ele alması bakımından önem arz etmektedir. Vattimo’nun düşüncesinden hareketle iletişim teknolojilerinin, sabit ve aşkın hakikat tasavvurları yerine çoğulcu ve geçici anlam rejimlerine dayalı “yorum toplumu”nu mümkün kılabileceği savunulmaktadır. Bu toplumda bireyler, mutlak otoritelerin yerine yorumlayıcı özne olarak konumlanmakta; bilgi ise sabit değil, sürekli müzakere edilen ve bağlama göre şekillenen bir yapı kazanmaktadır. Sonuç olarak bilgi-iletişim teknolojileri her ne kadar klasik metafiziğin ilerlemeci tarih anlayışını yeniden üretme potansiyeline sahip olsa da aynı zamanda bu düşünce biçimini kendi içinden dönüştürme ve çoğulcu, demokratik bir toplumsallığın temellerini atma imkânını da sunmaktadır. Vattimo’nun zayıf düşünce paradigması, şeffaf toplum miti yerine yorumun çokluğuna dayanan bir iletişim ontolojisi önermektedir.

Anahtar Kelimeler

İslam Felsefesi/Din Sosyolojisi , İletişim Teknolojileri , Metafizik Eleştirisi , Şeffaf Toplum , Yorum Toplumu , Zayıf Düşünce

Etik Beyan

Bu çalışmanın, özgün bir çalışma olduğunu; çalışmanın hazırlık, veri toplama, analiz ve bilgilerin sunumu olmak üzere tüm aşamalarından bilimsel etik ilke ve kurallarına uygun davrandığımı; bu çalışma kapsamında elde edilmeyen tüm veri ve bilgiler için kaynak gösterdiğimi ve bu kaynaklara kaynakçada yer verdiğimi; kullanılan verilerde herhangi bir değişiklik yapmadığımı, çalışmanın Committee on Publication Ethics (COPE)' in tüm şartlarını ve koşullarını kabul ederek etik görev ve sorumluluklara riayet ettiğimi beyan ederim. Herhangi bir zamanda, çalışmayla ilgili yaptığım bu beyana aykırı bir durumun saptanması durumunda, ortaya çıkacak tüm ahlaki ve hukuki sonuçlara razı olduğumu bildiririm.

Teşekkür

Teşekkür Ediyorum.

Kaynakça

• Agamben, Giorgio. What Is an Apparatus? and Other Essays. çev. David Kishik - Stefan Pedatella. Stanford: Stanford University Press, 2009.
• Başaran, Abdullah. “Weak Thought and Religion in Gianni Vattimo: Implications and Repercussions”. Hitit İlahiyat Dergisi 22/3 (2023), 938–952. https://doi.org/10.14395/hid.1340172.
• Bauman, Zygmunt - Lyon, David. Akışkan Gözetim. çev. Elçin Yılmaz. İstanbul: Ayrıntı Yayınları, 2021.
• Benkler, Yochai. The Wealth of Networks: How Social Production Transforms Markets and Freedom. New Haven: Yale University Press, 2006.
• Bentham, Jeremy vd. Panoptikon: Gözün İktidarı. haz. ve çev. Barış Çoban - Zeynep Özarslan. İstanbul: Su Yayınevi, 2. Basım, 2016.
• Bitirim Okmeydan, Selin. “Postmodern Kültürde Gözetim Toplumunun Dönüşümü: 'Panoptikon'dan “Sinoptikon” ve “Omniptikon'a”. AJIT-e: Online Academic Journal of Information Technology 8/30 (2017), 45–69. https://doi.org/10.5824/1309-1581.2017.5.003.x
• Burgess, Jean – Green, Joshua. YouTube: Online Video and Participatory Culture. Cambridge: Polity Press, 2009.
• Castells, Manuel. Communication Power. Oxford: Oxford University Press, 2009.
• Çevirici Atilla, Sema. “Zayıf Düşünce ve Etki Alanı Üzerine Bir Analiz.” Kaygı: Uludağ Üniversitesi Fen-Edebiyat Fakültesi Felsefe Dergisi 23/2 (2024): 449–486. DOI: 10.20981/kaygi.1473873
• East, Emma. “The Lawless Land of Social Media: A Proposal of Synopticism as a Product of Panopticism”.
• Aletheia: The Alpha Chi Journal of Undergraduate Scholarship 6/2 (2021), 1-10. https://doi.org/10.21081/ax0293
• Ferraris, Maurizio – Taraboletti Segre, Anna. “Postmodernism and the Deconstruction of Modernism.” Design Issues 4/1 2 (1988), 12–119. https://doi.org/10.2307/1511383
• Foucault, Michel. Hapishanenin Doğuşu. çev. Mehmet Ali Kılıçbay. Ankara: İmge Kitabevi, 1992.
• Frischmann, Brett – Selinger, Evan. Re Engineering Humanity. Cambridge: Cambridge University Press, 2018. https://doi.org/10.1017/9781316544846
• Fuchs, Christian. Culture and Economy in the Age of Social Media. New York: Routledge, 2015. https://doi.org/10.4324/9781315733517
• Gehlen, Arnold. Man in the Age of Technology. New York: Columbia University Press, 1980.
• Gillo, Mariano D. “Fundamentals of Hermeneutics as A Qualitative Research Theoretical Framework”. European Journal of Education and Pedagogy 2/3 (2021), 42–45. https://doi.org/10.24018/ejedu.2021.2.3.43
• Habermas, Jürgen. Kamusal Alanın Yapısal Dönüşümü. çev. Tanıl Bora - Mithat Sancar. İstanbul: İletişim Yayınları, 2003.
• Harris, Matthew Edward. “The End of Metaphysics? Gianni Vattimo on the Will to Power as Art in the Age of the Internet.” Odradek: Studies in Philosophy of Literature, Aesthetics and New Media Theories 2/1 (September 2015), 8–38. https://doi.org/10.17454/odradek.v2i1.10
• Heidegger, Martin. “The Question Concerning Technology”. Martin Heidegger: Basic Writings. ed. David Farrell Krell. 287–317. New York: Harper and Row, 1977.
• Kutsal Kitap: Tevrat, Zebur İncil. İstanbul: Kitabı Mukaddes Şirketi - Yeni Yaşam Yayınları, 2020.
• Lyon, David (ed.). Surveillance as Social Sorting: Privacy, Risk, and Digital Discrimination. London - New York: Routledge, 2003.
• Lyon, David. Surveillance Society: Monitoring Everyday Life. Buckingham: Open University Press, 2001.
• Mathiesen, Thomas. “The Viewer Society: Michel Foucault's 'Panopticon' Revisited”. Surveillance, Crime and Social Control. ed. Norris, Clive – Wilson, Dean. 215–234. London – New York: Routledge, 2016. https://doi.org/10.1177/1362480697001002003
• Norris, Clive – Wilson, Dean. Surveillance, Crime and Social Control. ed. Clive Norris - Dean Wilson. London - New York: Routledge, 2016. https://doi.org/10.4324/9781315242002
• Özdemir, Muhammet – Aşık Birlik, Buşra. “Teknoloji Felsefesi ve Yapay Zekâ Kuşakları Bakımından Dünya Toplumları”. International Journal of New Approaches in Social Studies 9/1 (2025), 114–132. https://doi.org/10.38015/sbyy.1696199
• Özdemir, Muhammet. “Teknoloji Felsefesi, Makine Öğrenimi ve Yapay Zekânın Felsefenin Geleceğindeki İşlevi”. Toplumsal Değişim 7/1 (2025), 83–97.
• Papacharissi, Zizi. “The Virtual Sphere 2.0: The Internet, the Public Sphere and Beyond”. Routledge Handbook of Internet Politics. ed. Chadwick, Andrew - Howard, Philip N. 230–245. London: Routledge, 2009.
• Poster, Mark. The Mode of Information: Poststructuralism and Social Contexts. Cambridge: Polity Press, 1990.
• Romele, Alberto. Digital Habitus: A Critique of the Imaginaries of Artificial Intelligence. New York: Routledge, 2024. https://doi.org/10.4324/9781003400479
• Rose, David Edward. “The Ethical Claims of Il Pensiero Debole: Gianni Vattimo, Pluralism and Postmodern Subjectivity”. Angelaki: Journal of the Theoretical Humanities 7/3 (2002), 63–78. https://doi.org/10.1080/09697250216681
• Sayın, Fatma - Tatar, Burhanettin. “Güçlü ve Zayıf Düşünceler (Ontolojiler) Arasında Kutsal Kitap”. Gümüşhane Üniversitesi İlahiyat Fakültesi Dergisi (GİFAD) 13/26 (Temmuz 2024): 359–416. doi:10.53683/gifad.1461937
• Snyder, John R. “‘Modernliğin Sonu’ Hakkında”. Modernliğin Sonu. çev. Şehabettin Yalçın. 9-50. İstanbul: İz Yayıncılık, 1999.
• Sützl, Wolfgang. 2016. “Gianni Vattimo’s Media Philosophy and Its Relevance to Digital Media.” Philosophy Today 60(3): 743-759. DOI: 10.5840/philtoday2016714130
• Varlık, Selami. “Felsefi Hermenötik ve Metafiziğin Sonu Meselesi.” İstanbul Üniversitesi İlahiyat Fakültesi Dergisi 27 (2012): 169-184.
• Vattimo, Gianni. "‘Verwindung’: Nihilism and the Postmodern in Philosophy". SubStance 6/2 (1987), 8-14. https://doi.org/10.2307/3685157
• Vattimo, Gianni. “‘The End of (Hi)story’”. Chicago Review 35/4 (1987), 20–30. https://doi.org/10.2307/25305376
• Vattimo, Gianni. “Toward a Nonreligious Christianity”. In After the Death of God, ed. Robbins, Jeffrey W., 27–46. New York: Columbia University Press, 2007.
• Vattimo, Gianni. Modernliğin Sonu: Postmodern Kültürde Nihilizm ve Hermenötik. çev. Şehabettin Yalçın. İstanbul: İz Yayıncılık, 1999.
• Vattimo, Gianni. Şeffaf Toplum. çev. Ümit Hüsrev Yolsal. İstanbul: Say Yayınları, 2012.
• Woodward, Ashley. “Being and Information: On the Meaning of Vattimo.” Philosophy Today 60/3 (2016): 729-739. DOI: 10.5840/philtoday2016713129
• Zawadzki, Andrzej. Literature and Weak Thought. çev. Stanley S. Bill. Frankfurt am Main: Peter Lang, 2013.
• Zuboff, Shoshana. The Age of Surveillance Capitalism: The Fight for a Human Future at the New Frontier of Power. New York: Public Affairs, 2019.