Semâha Tabiri Özelinde Anlam Değişmelerinin Hadis Çevirilerinde Yol Açtığı Çeviri Sorunları

Hadislerin tercümelerinde yapılan hatalar, çeviri sorununun büyüklüğü nispetinde, aktarılmak istenen nebevî mesajın kaybına yol açmaktadır. Bu ciddi duruma rağmen yine de çeviri konusuna gerekli ihtimamın her zaman gösterilmediği yapılan bazı hatalı ve dikkatsiz çevirilerden anlaşılabilmektedir. Dolayısıyla hadislerin doğru bir şekilde tercümesi konusu güncelliğini ve önemini korumaya devam etmektedir. Hadis çevirisi için sadece Arapça bilgisi yeterli olmayıp hadis konusunda uzman ve ciddi bir hadis birikimine sahip olmak da gereklidir. Bu makalenin konusunu imanı sabır ve semâha olarak niteleyen bir hadisin doğru manasının tespiti ve yapılmış olan Türkçe tercümelerin değerlendirilmesi teşkil etmektedir. Çalışmamızın amacı ise hadis çevirilerinde yaşanabilecek muhtemel sorunlara dair ilginç bir örnek olay (vaka çalışması) sunarak hadis çevirisi konusunun önemi hakkında farkındalığın gelişmesini sağlamaktır. Genellikle bir hadisin metninde anlamı bilinmeyen bir kelime olması durumunda bu kelimenin anlamını tespit için bir araştırma ihtiyacı hissedilmektedir. Ancak incelememize konu olan hadiste geçen semâha kelimesi mütercimlerin zihnine aynı kökten türemiş olan “müsamaha” kelimesini çağrıştırmış, mezkûr kelime de günümüzdeki yaygın kullanımdan hareketle “hoşgörü” olarak çevrilmiştir. Ancak ilgili hadis üzerine doküman analizi ve mukayese yöntemine başvurarak yaptığımız araştırma neticesinde gerek klasik Arap dili kaynaklarında gerek garîbu’l-hadîs eserlerinde gerek hadis şerhlerinde gerekse de klasik İslâm ahlakı eserlerinde incelememize konu olan hadiste geçen semâha kelimesine asıl olarak “cömertlik” anlamının verildiği görülmüştür. Sonuç olarak mevcut tercümelerde farkında olmadan semâha kelimesinin aslî anlamı olan “cömertlik” anlamına işaret edilmemiş ve hadisin manasının önemli ölçüde değişmiş olduğu anlaşılmıştır. Araştırmamız mevcut hadis çevirilerinin sıhhatini tespit amaçlı benzer araştırmalara duyulan ihtiyacı ortaya koymaktadır. Nitekim çalışmamızda karşılaşılan sorun nadir rastlanabilecek türden bir durum olarak görülse de tercüme hataları üzerine yapılan çalışmalarda hadislerde geçen kelimelerin manalarının doğru tespit edilmemesinin yaygın bir sorun olduğu ve bu durumun ciddi mana kayıplarına yol açabildiği görülmektedir.

Problems in the translation of hadiths lead to the loss of the Prophetic message to the extent of the translation problem. Despite this serious situation, it can be understood from the erroneous and careless translations that the necessary attention is not paid to translation. Therefore, the issue of accurate translation of hadiths continues to maintain its contemporary importance. The subject of this article is the determination of the correct meaning of a hadith that characterizes faith as patience and semāha and the evaluation of the Turkish translations. The aim of our study is to raise awareness about the importance of hadith translation by presenting an interesting case study of possible problems that may arise in hadith translations. Generally, if there is a word whose meaning is unknown in the text of a hadith, a research is needed to determine the meaning of this word. However, the word semāha in the hadith subject to our analysis evoked the word musāmaha, which is derived from the same root, in the minds of the translators, and the word was translated as tolerance based on today's common usage.On the other hand , as a result of our research on the relevant hadith by resorting to document analysis and comparison methods, it has been seen that the word semāha in the hadith, which is the subject of our analysis in both classical Arabic language sources, works of garīb al-hadīth, hadith commentaries and classical Islamic ethics works, means generosity in a way that leaves no room for any doubt. As a result, the existing translations have unwittingly omitted the original meaning of the word semāha, which is generosity, and the meaning of the hadith has changed significantly.