Arap Dili ile İlişkisi Açısından Mâverdî Tefsirinde Kıraatler

Kur’ân-ı Kerîm’in kelimelerinde harf ve hareke farklılıkları olarak ortaya çıkan kıraat ihtilafları, kimi zaman lehçelerle kimi zaman da diğer ilimlerle ilişkilendirilerek incelenmiştir. Kıraat farklılıklarının anlam üzerindeki etkisini en fazla dikkate alan âlimlerin müfessirler olduğu söylenebilir. Müfessirler, murâd-ı ilâhîyi anlama gayretinin bir neticesi olarak kaleme alınan tefsirlerde, kıraat farklılıklarından çeşitli vesilelerle bahsetmişler ve bu farklılıkların etkilerine dair açıklamalarda bulunmuşlardır. Mâverdî (öl. 450/1058) de en-Nüket ve’l-uyûn adlı tefsirinde gerek sahih gerekse şâz kıraat vecihlerine yer veren ve kıraat ihtilaflarını farklı açılardan değerlendiren bir müfessirdir. İsmi geçen tefsir her ne kadar bir kıraat kaynağı olmasa da Mâverdî, bu eserinde azımsanamayacak sayıda kıraat farklılığını çoğunlukla kıraati okuyan kişi veya kişilere nispet ederek nakletmeye özen göstermiştir. Mezkûr kıraat ihtilaflarını birçok yönden değerlendirebilme imkânı olmakla beraber bu çalışmada, sadece Arap dili ile ilişkisi açısından Mâverdî’nin değindiği kıraat farklılıklarının değerlendirmesi yapılmaktadır. Nitekim Mâverdî’nin, İslâmî ilimlerin birçok alanında olduğu gibi Arap dili sahasında da müstakil eser telif eden ve tefsirinde dilsel tahlillere değinen bir müfessir olduğu görülmektedir. Bu sebeple onun bazı âyetlerin tefsirinde kıraatlerin Arap dili ile ilişkisi bağlamında yaptığı açıklamaların bilinmesinin, müfessirin ilmî birikimini bu kapsamda tefsire ne şekilde yansıttığının görülmesinin faydalı olacağı düşünülmektedir. en-Nüket ve’l-uyûn adlı tefsirde müellifin kıraat farklılıklarına Arap dili açısından yaklaşımının tespit edilmesinin hedeflendiği bu çalışmada, konunun anlaşılmasına fayda sağlayacak kıraat örneklerine, yapılan açıklama ve nakillere yer verilmiştir. Çalışma sonucunda; Mâverdî’nin Arap dili-kıraat ilişkisi çerçevesinde sarf ve nahiv ilminin konuları bağlamında birçok farklı başlık altında değerlendirilebilecek kıraat farklılıklarına büyük oranda temas ettiği, bu farklılıklarının anlama olan etkilerine yönelik görüşleri sıraladığı ve açıklamalar yaptığı müşahede edilmiştir.

Differences in the qirāʾat of the Qurʾān, which appear as variations in letters and vowels, have been studied in relation to dialects and other sciences. It can be said that the scholars who pay the most attention to the effect of differences in qirāʾat on meaning are the exegetes. Exegetes, in their commentaries written as a result of their efforts to understand the divine intent, have mentioned differences in qirāʾat on various occasions and have provided explanations regarding the effects of these differences. Al-Māwardī (d. 450/1058), in his tafsīr al-Nuqat wa'l-uyūn, is also a exegete who includes both the ṣaḥīḥ and shāz qirāʾat and evaluates qirāʾat disputes from different perspectives. Although the aforementioned tafsīr is not a source of qirāʾat, al-Māwardī took care to narrate a considerable number of qirāʾat differences in this work, mostly attributing them to the person or persons who read the qirāʾat. Although it is possible to evaluate the aforementioned qirāʾat differences in many ways, this study only evaluates the qirāʾat differences mentioned by al-Māwardī in terms of their relationship with the Arabic language. As a matter of fact, it is seen that al-Māwardī was a exegete who wrote independent works in the field of Arabic language as in many fields of Islamic sciences and touched upon linguistic analysis in his tafsīr. For this reason, it is thought that it would be useful to know the explanations he made in the context of the relationship between qirāʾat and Arabic language in the exegesis of some verses and to see how the exegete reflected his scholarly knowledge to the exegesis in this context. In this study, which aims to determine the author's approach to the qirāʾat differences in terms of Arabic language in the tafsīr al-Nuqat wa'l-uyūn, examples of qirāʾat that will benefit the understanding of the subject, explanations and quotations are included. As a result of the study, it has been observed that al-Māwardī, within the framework of the relationship between Arabic language and qirāʾat, largely touched upon the differences of qirāʾat, which can be evaluated under many different headings within the context of the subjects of the science of sarf and nahw within the framework of the relationship between Arabic language and qirāʾat, and listed the opinions on the effects of these differences on meaning and made explanations.