Hanefî Mezhebi Açısından Nâfile Namazların Cemaatle Kılınmasının Keraheti: Şartlar ve Dinî Referanslar

In Islam, prayer is regarded as the pillar of religion and performing it in congregation has been strongly encouraged. When congregational prayer is mentioned, what naturally comes to mind are the obligatory daily prayers. Nevertheless, the Prophet’s practice of leading certain non-obligatory prayers, such as tarāwīḥ and the solar eclipse prayer, in congregation gradually expanded the scope of congregational voluntary prayers, eventually encompassing others such as the tasbīḥ and tahajjud prayers, as observed in contemporary times. When nāfila prayers are categorized to include the sunnah practices, three main types may be identified; These include nāfila prayers whose performance in congregation is considered legitimate, such as tarāwīḥ and the solar eclipse prayer; the rawātib sunnahs, which are performed before and after the obligatory prayers and are not considered legitimate to perform in congregation; and the raghāʾib nāfila prayers, which are performed at specific times with the aim of drawing closer to God and attaining spiritual reward, are based on voluntary devotion, and whose performance in congregation is a matter of scholarly disagreement. The performance of nāfila prayers such as tarāwīḥ and the solar eclipse prayer in congregation is considered legitimate. However, no authentic report has been transmitted indicating that the rawātib sunnahs were ever performed in congregation. Some jurists, taking into consideration the circumstances in which the Prophet occasionally led raghāib prayers upon request, have set certain conditions for the permissibility of performing such voluntary prayers in congregation. In the absence of these conditions, they have deemed the act to be makrūh. The concept of tadāʿī, which has been a key factor in defining the ruling of karāhah, was variously interpreted by the jurists as the act of inviting others to prayer, habitual performance of a certain practice, or calling the adhān and iqāmah for a non-obligatory prayer. Furthermore, the majority of the jurists considered both the number of participants who joined the raghāʾib voluntary prayers that the Prophet led in congregation upon request and whether others were invited (tadāʿī) to participate. Accordingly, they concluded that the absence of karāhah depends on two conditions: limiting the number of participants and refraining from inviting others to join. This study will examine the different categories of nāfila prayers and, within the context of the Hanafi School, determine which types are regarded as legitimate and which are considered makrūh when performed in congregation. It will also examine under what conditions the karāhah ceases to apply and the textual and juristic sources upon which these conditions are based. Furthermore, the study will address the modern prevalence of performing nāfila prayers in congregation, analyzing the extent to which this practice aligns with classical legal opinions and exploring how it should be approached under contemporary circumstances.

İslam dininde namaz dinin direği sayılmış ve bu ibadetin cemaatle edâ edilmesi teşvik edilmiştir. Cemaatle namaz denince akla gelen tabii olarak farz olan vakit namazlarıdır. Bununla birlikte Hz. Peygamber’in teravih ve güneş tutulması gibi bazı nâfile namazları cemaatle kıldırması zaman içerisinde cemaatle kılınan nâfile namazların kapsamını genişletmiş ve günümüzde olduğu gibi tesbih ve teheccüd namazını da içine almıştır. Nâfile namazlar, sünnetleri de kapsayacak şekilde kategorize edildiğinde üç çeşit nâfileden söz etmek mümkündür: Teravih ve güneş tutulması gibi cemaatle kılınması meşru olan nâfileler; farz namazların önü ve peşinde kılınan ve cemaatle kılınması meşru olmayan revâtib sünnetler; belirli zamanlarda Allah’a yakınlaşmak, sevap kazanmak gibi amaçlarla yerine getirilmekle birlikte gönüllülük esasına dayanan ve cemaatle kılınması ihtilaflı olan regaib nâfileler. Teravih ve güneş tutulması gibi nâfile namazların cemaatle kılınması meşrudur. Revâtib sünnetlerin cemaatle kılındığına dair bir rivayet gelmemiştir. Hz. Peygamber’in istek üzere cemaatle kıldırdığı regaib nâfileleri inceleyen kimi fakihler o anki durumu da göz önünde bulundurarak bu tür nâfilelerin cemaatle kılınmasını birtakım şartlara bağlamışlar, şartların yokluğu durumunda ise bu eylemin kerahetine hükmetmişlerdir. Kerahetin belirlenmesinde önemli rol oynayan “tedâʻî” kavramı, fukahâ tarafından namaza davet, bir işi devamlı yapma ve kılınacak nâfile için ezan ve kâmet getirmek şeklinde farklı yorumlara tabi tutulmuştur. Ancak çoğunluk, Hz. Peygamber’in istek üzere cemaatle kıldırdığı regaib nâfilelere katılan cemaat sayısı ve bu namaz için başkalarının davet edilip (tedâʻî) edilmemesini dikkate almışlar ve neticede kerahetin yokluğu için cemaat sayısının sınırlı olması ve başkalarının davet edilmemesi şeklinde iki şart belirlemişlerdir. Çalışmada, nâfile namazların çeşitleri ele alınacak; hangilerinin cemaatle kılınmasının meşru, hangilerinin mekruh kabul edildiği Hanefî mezhebi bağlamında ortaya konulacaktır. Ayrıca mekruhluğun hangi şartlar altında ortadan kalktığı ve söz konusu şartların dayandığı referanslar incelenecektir. Yine günümüzde nâfile namazların cemaatle kılınmasının yaygın bir uygulama hâline gelmesi konusuna temas edilecek; bu uygulamanın klasik fetvalarla ne ölçüde örtüştüğü ve günümüz şartlarında nasıl bir yol izlenmesi gerektiği tartışılacaktır.