Kur’an’ı Anlama ve İslami İlimler Temel Öğretim Programları: Konya Örneği

Kur’ân-ı Kerîm’in lafzî olarak ezberlenmesinin yanında anlamının yaşama aktarılması hususunda ülkemizde güçlü bir eğitim geleneği oluşmuştur. Bu doğrultuda lise ve üzeri eğitim kademesindeki hafızların Kur’ân’ın anlam dünyasında ve temel İslâmî ilimlerde yetiştirilmelerine yardımcı olmak amacıyla Diyanet İşleri Başkanlığı tarafından Kur’an’ı Anlama Temel Öğretim Programı ve İslami İlimler Temel Öğretim Programı geliştirilerek uygulamaya konulmuştur. Daha yeni sayılabilecek bu programlarda; içeriklerin niteliği, uygulama süreçlerinin işleyişi, ölçme ve değerlendirme kriterleri ile öğrenci profilleri ve sınıf yapılarının programda görev yapan eğitimciler tarafından tespit edilmesi büyük önem taşımaktadır. Bu araştırma, kurslarda görev yapan eğitimci ve idarecilerin Kur’an’ı Anlama Temel Öğretim Programı ve İslami İlimler Temel Öğretim Programının etkililiği ve sürdürülebilirliğine ilişkin görüşlerini incelemeyi amaçlamaktadır. Nitel yönteme dayalı olarak durum deseni ile gerçekleştirilen araştırmada veriler, yarı yapılandırılmış görüşme formu ile toplanmış ve betimsel analiz kullanılarak çözümlenmiştir. Amaçlı örnekleme ile belirlenen çalışma grubu, Konya il merkezinde Kur’an’ı Anlama ve İslami İlimler Temel Öğretim Programı uygulanan beş Kur’an kursunda görev yapan dört idareci ile altı eğitimciden oluşmaktadır. Elde edilen sonuçlar; ilgili programların, hafızlığını tamamlamış öğrencilerin temel İslâmî ilimler alanındaki bilgi, beceri ve tutumlarını destekleyen önemli bir işlev üstlendiğini göstermektedir. Katılımcılar, program içeriklerini öğrenci yaş ve seviyelerine uygun; bilişsel, duyuşsal ve davranışsal gelişimi destekleyici olarak değerlendirmektedirler. Bununla birlikte programların tanıtım ve duyurularının daha sistematik biçimde yürütülmesine, derslerin pratik uygulamalarla desteklenmesine ve programa özgü basılı-dijital öğretim materyallerinin geliştirilmesine ihtiyaç duyulduğu tespit edilmiştir. Hafız olmayan öğrencilerin programa dâhil edilmesi olumlu bir adım olarak görülmekle birlikte bu öğrenciler için ayrı ya da destekleyici eğitim modellerinin oluşturulması önerilmektedir. Ayrıca eğitimci yeterliliklerinin program başarısındaki belirleyici rolü göz önünde bulundurularak öğretici ve yöneticilere yönelik meslekî gelişim çalışmalarının artırılması gerektiği sonucuna ulaşılmıştır. Çalışma, hafızlık sonrası din eğitiminin niteliğini artırmak amacıyla programların yaygınlaştırılması, özellikle İslami İlimler Temel Öğretim Programının uygulandığı kurs sayısının artırılması ve uygulamaların etkililiğine yönelik yeni araştırmalar yapılması gerektiğini vurgulamaktadır.

The education for the memorization of the Qur'an, as well as for applying its teachings to daily life, has developed strongly in our country. To assist hafiz (memorisers of Qur’an) at secondary school level and above in developing their knowledge of the meaning of the Qur'an and basic Islamic sciences, the Presidency of Religious Affairs developed the Basic Education Programme for Understanding the Qur'an and the Basic Education Programme for Islamic Sciences. In these relatively new programs, it is essential that the educators involved systematically identify the quality of the content, the functioning of implementation processes, the assessment and evaluation criteria as well as student profiles and classroom structures. This study aims to examine the views of educators and administrators working in the courses regarding the effectiveness and sustainability of the Basic Education Programme for Understanding the Qur'an and the Basic Education Programme for Islamic Sciences. In this qualitative study, designed as a case study, the data were collected through a semi-structured interview form and analyzed using descriptive analysis. The study group, determined through purposive sampling, consists of four administrators and six educators in five Qur’an courses in the city center of Konya where the Basic Education Programs for Understanding the Qur’an and Islamic Sciences are implemented. According to the findings, the programs perform an important function in supporting the knowledge, skills, and attitudes of students who have completed memorization of the Qur’an in the field of basic Islamic sciences. Participants evaluate the program contents as appropriate to students’ ages and levels, and as supportive of their cognitive, affective, and behavioral development. Moreover, the findings indicate a need for more systematic implementation of program promotion and dissemination activities, greater integration of practical applications into the courses, and the development of program-specific printed and digital instructional materials. While the inclusion of non-memorizer students is regarded as a positive step, it is recommended that separate or supportive educational models be developed to address the needs of these students. Furthermore, considering the decisive role of educator competencies in the success of the programs, the study concludes that professional development activities for instructors and administrators should be expanded. The study emphasizes the need to broaden the implementation of these programs in order to enhance the quality of post-memorization religious education, particularly by increasing the number of courses offering the Basic Education Programs for Understanding the Qur’an and Islamic Sciences, and by conducting further research on the effectiveness of their implementation.