An Analysis of Religious Freedom of Expression in the Digital Age and the Disclosure of Privacy on Social Media

Öz

With the development of digital communication technologies, the ways in which individuals express their thoughts and beliefs in the public sphere have changed significantly. Social media platforms provide new opportunities for the production, sharing, and dissemination of religious content. Consequently, they have increased the visibility of religious freedom of expression. Individuals can share their experiences of worship, religious views, and everyday religious practices with wider audiences, making their religious identities more visible in digital environments. However, this increased visibility also brings new challenges regarding the protection of privacy. In particular, the sharing of family life, children, religious rituals, and personal faith-related practices has led to renewed debates about the boundaries of individual and familial privacy. Social media users often voluntarily make their personal data and aspects of their private lives visible. Nevertheless, the data collection and processing mechanisms of social media platforms make this process more complex. This study aims to examine the relationship between religious freedom of expression and privacy in the digital age within the context of social media. The research is a review study conducted within the framework of a qualitative research approach. The study examines the literature on freedom of expression, religious freedom of expression, digital privacy, the surveillance society, and social media. It evaluates the effects of increasing religious visibility on social media platforms in terms of privacy. The findings indicate that social media serves as a communication environment that expands opportunities for religious freedom of expression. At the same time, it has been concluded that social media platforms facilitate the voluntary or unintentional disclosure of individual and familial privacy.

Anahtar Kelimeler

• Religious freedom of expression
• privacy
• social media
• digitalization
• surveillance society.

Destekleyen Kurum

No financial support was received for the study.

Proje Numarası

Çalışma bir projeden üretilmedi

Etik Beyan

This study was conducted in accordance with the principles of research and publication ethics.

Teşekkür

The authors have no acknowledgements to declare.

Dijital Çağda Dinî İfade Özgürlüğü ve Sosyal Medyada Mahremiyetin İfşası Üzerine Bir Analiz

Öz

Dijital iletişim teknolojilerinin gelişmesiyle birlikte bireylerin düşüncelerini ve inançlarını kamusal alanda ifade etme biçimleri önemli ölçüde değişmiştir. Sosyal medya platformları dinî içeriklerin üretilmesi, paylaşılması ve yaygınlaştırılması için yeni imkânlar sunmaktadır. Bu sebeple dinî ifade özgürlüğünün görünürlüğünü de artırmıştır. Bireyler ibadet deneyimlerini, dinî görüşlerini ve gündelik hayata ilişkin pratiklerini geniş kitlelerle paylaşabilmektedir. Böylece bireyler dinî kimliklerini dijital ortamda daha görünür hâle getirebilmektedir. Ancak bu görünürlük, mahremiyetin korunmasına ilişkin yeni sorunları da beraberinde getirmektedir. Özellikle aile hayatı, çocuklar, dinî ritüeller ve kişisel inanç pratiklerine ilişkin paylaşımlar bireysel ve aile ile ilgili mahremiyet sınırlarının yeniden tartışılmasına neden olmaktadır. Sosyal medya kullanıcıları çoğu zaman gönüllü olarak kişisel verilerini ve özel hayatlarına ilişkin unsurları görünür kılmaktadır. Fakat sosyal medya platformlarının veri toplama ve işleme mekanizmaları bu süreci daha karmaşık bir hâle getirmektedir. Bu çalışma, dijital çağda dinî ifade özgürlüğü ile mahremiyet arasındaki ilişkiyi sosyal medya bağlamında incelemeyi amaçlamaktadır. Araştırma nitel araştırma yaklaşımı çerçevesinde hazırlanmış bir derleme çalışmasıdır. Çalışmada ifade özgürlüğü, dinî ifade özgürlüğü, dijital mahremiyet, gözetim toplumu ve sosyal medya literatürü incelenmiştir. Sosyal medya ortamlarında dinî görünürlüğün artmasının mahremiyet üzerindeki etkileri değerlendirilmiştir. Araştırma sonucunda sosyal medyanın dinî ifade özgürlüğünü genişleten bir iletişim ortamı sunduğu kanaatine varılmıştır. Buna karşın sosyal medya mecralarının bireysel ve ailevî mahremiyetin gönüllü veya farkında olunmadan ifşa edilmesine zemin hazırladığı sonucuna ulaşılmıştır.

Anahtar Kelimeler

• Dinî ifade özgürlüğü
• mahremiyet
• sosyal medya
• dijitalleşme
• gözetim toplumu.

Destekleyen Kurum

Destekleyen her hangi bir kurum yoktur.

Proje Numarası

Çalışma bir projeden üretilmedi

Etik Beyan

Çalışma etik yayın ilkelerine uygun olarak yapılmıştır.

Teşekkür

Yazar teşekkür edilecek bir kişi ve kurum olmadığını beyan eder.

Kaynakça

1. Acılar, A., ve Mersin, S. (2015). Üniversite öğrencilerinin Facebook kullanımı ile mahremiyet kaygısı arasındaki ilişki. Elektronik Sosyal Bilimler Dergisi, 14(54). https://doi.org/10.17755/esosder.71918
2. Akar, H., ve Akar, F. (2021). Sosyal medyada mahremiyet algısı: Üniversite öğrencileri araştırması. İnönü Üniversitesi İletişim Fakültesi Elektronik Dergisi (İNİF E-Dergi), 6(1), 285–297. https://doi.org/10.47107/inifedergi.886334
3. Akça, G., ve Başer, D. (2011). Karanlığın yok oluşu”: Gelişen teknolojinin gizlilik ve mahremiyet üzerindeki etkileri. Muğla Üniversitesi Sosyal Bilimler Enstitüsü Dergisi 26, 19-42 https://izlik.org/JA23RB43NM
4. Akgül, M. E. (2012). İfade özgürlüğünün tarihsel süreci ve milli güvenlik gerekçesiyle ifade özgürlüğünün kısıtlanması. Ankara Üniversitesi Hukuk Fakültesi Dergisi, 61(1), 1–42. https://doi.org/10.1501/Hukfak_0000001649
5. Arık, E. (2013). Sıradan insanın yükselişi: Sosyal medya şöhretleri. İletişim ve Diplomasi, 1, 97–112. https://izlik.org/JA48TH35ZW
6. Aydın, M. (2009). Mahremiyet ve örtünmenin dönüşümü. Eskiyeni, 12, 61–67. https://izlik.org/JA67WX98MX
7. Bahçe, A., ve Demir, A. (2017). İfade özgürlüğünün teorik boyutu ve Türk hukukunda ifade özgürlüğü. Avrasya Sosyal ve Ekonomi Araştırmaları Dergisi, 4(2), 41–80. https://izlik.org/JA36ZD96EJ
8. Barkuş, F., ve Koç, M. (2019). Dijital mahremiyet kavramı ve ilgili çalışmalar üzerine bir derleme. Bilim Eğitim Sanat ve Teknoloji Dergisi, 3(1), 35–44. https://izlik.org/JA67GP88WC

9. Bayram, Y. (2013). John Stuart Mill’de ifade özgürlüğü. Gazi Üniversitesi İktisadi ve İdari Bilimler Fakültesi Dergisi, 15(3), 115–128. https://izlik.org/JA79DE58UF
10. Begtimur, M. E., ve Ayten, A. (2024). Panoptik toplumda ifade özgürlüğü ve suskunluk sarmalı paradoksunun eleştirel değerlendirmesi. İletişim Çalışmaları Dergisi, 10(2), 186–209. https://izlik.org/JA75PW72UD
11. Boschele, F. A. (2021). Dijital teknolojilerin vatandaşı ve politikası. Middle Black Sea Journal of Communication Studies, 6(2), 58–63. https://izlik.org/JA67JU63ZY
12. Çalapkulu, Ç., ve Alp, F. (2020). Dijital ebeveynler ile çocukların sosyal medya kullanımı üzerindeki mahremiyet ilişkisi. Nişantaşı Üniversitesi Sosyal Bilimler Dergisi, 8(2), 132–144. https://izlik.org/JA84RT22UJ
13. Çelik, E. (2013). Nefret söylemi, ifade özgürlüğünün neresinde? İnönü Üniversitesi Hukuk Fakültesi Dergisi, 4(2), 205–240. https://doi.org/10.21492/inuhfd.239845
14. Dedeoğlu, G. (2004). Gözetleme, mahremiyet ve insan onuru. TBD Bilişim, 89, 36.
15. Demir, B. N. (2025). İnternet özgürlüğü ve erişim engelleme: İfade özgürlüğü bağlamında bir değerlendirme. Bilişim Hukuku Dergisi, 7(1), 364–423. https://doi.org/10.55009/bilisimhukukudergisi.1615074
16. Dertli, O. (2026). Gelenekten dijitale: Ailede mahremiyetin mekânsal, kültürel ve bireysel dönüşümü. Kilitbahir, 28, 188–218. https://doi.org/10.5281/zenodo.19240919
17. Diler, R. (2014). Mahremiyet eğitimi ve önemi. Gaziosmanpaşa Üniversitesi İlahiyat Fakültesi Dergisi, 2(1), 69–98. https://izlik.org/JA64AD49JZ
18. Dolgun, U. (2004). Gözetim toplumunun yükselişi: Enformasyon toplumundan gözetim toplumuna. Yönetim Bilimleri Dergisi, 2(1), 55–74. https://izlik.org/JA85WU78ZD
19. Dost, S. (2023). Yapay zekâ ve ifade özgürlüğü. Dicle Üniversitesi Hukuk Fakültesi Dergisi, 28(49), 279–318. https://izlik.org/JA68RU73EL
20. Duran, H. (2006). İfade özgürlüğü ve Türkiye. Selçuk Üniversitesi Hukuk Fakültesi Dergisi, 14(1), 57–81. https://doi.org/10.15337/SUHFD.2017.169
21. Duygulu, S. (2019). Sosyal medyada çocuk fotoğrafları paylaşmanın mahremiyet ihlali ve çocuk istismarı açısından değerlendirilmesi. TRT Akademi, 4(8), 428–487. https://izlik.org/JA72DZ73SG
22. Eroğlu, Ş. (2018). Dijital yaşamda mahremiyet (gizlilik) kavramı ve kişisel veriler: Hacettepe Üniversitesi Bilgi ve Belge Yönetimi Bölümü öğrencilerinin mahremiyet ve kişisel veri algılarının analizi. Hacettepe Üniversitesi Edebiyat Fakültesi Dergisi, 35(2), 130–153. https://doi.org/10.32600/huefd.439007
23. Gözüaçık, S. (2019). Dijital toplumda benlik sunumu [Yüksek lisans tezi]. Mardin Artuklu Üniversitesi.
24. Güngör, N. (2019). Dijital çağın insanı. İstanbul Arel Üniversitesi İletişim Çalışmaları Dergisi, 6(13), 143–151. https://izlik.org/JA99EB72TK
25. İdris, M. (2017). Çocukluğun dijitalleşmesi, çocuğun dijital zehirlenmesi. TRT Akademi, 2(4), 598–602. https://izlik.org/JA59RA26HP
26. İzgi, M. C. (2014). Mahremiyet kavramı bağlamında kişisel sağlık verileri. Türkiye Biyoetik Dergisi, 1(1). https://doi.org/10.5505/tjob.2014.65375
27. Karadağ, N. B. (2024). İfade özgürlüğü: Bir insan hakkı. Ankara Barosu Dergisi, 82(1), 309–346. https://izlik.org/JA98AT94XC
28. Kavut, S. (2023). Dijital dönüşüm çağında gözetimin elektronikleşmesi: Panoptikon’dan süperpanoptikon’a gözetim toplumu. Communicata, 25, 22–27. https://doi.org/10.5152/communicata.2023.23029
29. Kaya, A. (2017). Sosyal paylaşım ağlarının kişilerarası iletişim sürecine etkisi bağlamında Facebook. İçinde Sosyalleşen birey: Sosyal medya araştırmaları (2. bs.). Çizgi Kitabevi.
30. Korkmaz, İ. (2013). Facebook ve mahremiyet: Görmek ve gözetle(n)mek. Yalova Sosyal Bilimler Dergisi, 3(5). https://doi.org/10.17828/yasbed.65699
31. Köktener, A., ve Akgün, N. (2020). Mahremiyet algısının dönüşümü: Instagram anneleri üzerinden bir analiz. Avrasya Sosyal ve Ekonomi Araştırmaları Dergisi, 7(9), 235–247. https://izlik.org/JA97ZX58JH
32. Köseoğlu, A. (2023). TikTok’ta mahremiyet algısının dönüşümü. İnönü Üniversitesi İletişim Fakültesi Elektronik Dergisi (İNİF E-Dergi), 8(1), 172–188. https://doi.org/10.47107/inifedergi.1150606
33. Okmeydan, S. B. (2017). Postmodern kültürde gözetim toplumunun dönüşümü: Panoptikon’dan sinoptikon’a ve omniptikon’a. AJIT-e: Academic Journal of Information Technology, 8(30), 45–69. https://doi.org/10.5824/1309-1581.2017.5.003.x
34. Sayar, K. (2016). Dijital toplum. TRT Akademi, 1(2), 762–775. https://izlik.org/JA83RX56MX
35. Sönmez, B. (2016). Gözetim toplumunun günümüz tüketim dinamikleri bağlamında yorumlanması. Selçuk İletişim, 9(2), 262–284. https://izlik.org/JA69KS99MD
36. Şahin, Z. B. (2023). Dezenformasyonla mücadelede ifade özgürlüğü: İçeriğin korunması ve 29. madde. Yeni Medya, 15, 282–299. https://doi.org/10.55609/yenimedya.1339504
37. Şen, A. F., ve Şen, Y. F. (2015). Sosyal medya, iletişim hakkı ve ifade özgürlüğü üzerine bir değerlendirme. Gazi Üniversitesi İktisadi ve İdari Bilimler Fakültesi Dergisi, 17(2), 122–136. https://izlik.org/JA56CB33BL
38. Tumay, M. (2020). Demokratik toplumda ifade özgürlüğü kavramı, içeriği ve sınırlarının belirlenmesi sorunu. Süleyman Demirel Üniversitesi Hukuk Fakültesi Dergisi, 9(2), 117–130. https://izlik.org/JA54SE47NN
39. Türkoğlu, H. S. (2018). Sosyal medya üzerinden mahremiyet farkındalığı ve değişimin ölçümlenmesine yönelik bir araştırma. İstanbul University Journal of Communication Sciences, 54, 163–189. https://dx.doi.org/10.26650/CONNECTIST408216,
40. Uçar, J. (2021). İnternet ortamında ifade ve basın özgürlüğü. İstanbul Aydın Üniversitesi Hukuk Fakültesi Dergisi, 7(2), 349–381. https://izlik.org/JA59WT98CH
41. Utma, S. (2018). Mahremiyet olgusu ve sosyal medyada mahremiyetin serüveni. The Journal of International Social Research, 11(59). https://izlik.org/JA45PR95GU
42. Uyanık, F. (2013). Sosyal medya: Kurgusallık ve mahremiyet. Kocaeli Üniversitesi Yeni Medya Kongresi Bildiriler Kitabı.
43. Uzak, E. (2022). Panoptikondan omniptikona: Yeni medya ile dönüşen panoptikonun filmlerdeki yansıması. Universal Journal of History and Culture, 4(2), 104–129. https://doi.org/10.52613/ujhc.1084508
44. Yardım, M., ve Dalkılıç, M. (2018). Nefret söylemi ve ifade özgürlüğü tartışmaları çerçevesinde İslamofobya: L’Express dergisi örneği. Journal of Media and Religion Studies, 1(1), 89–109. https://izlik.org/JA96RD82HP
45. Yayla, O. T. (2025). İfade özgürlüğünün dijital hâli ve yeni medya. Liberal Düşünce Dergisi, 118, 73–88. https://doi.org/10.36484/liberal.1618801
46. Yıldırım, S. (2021). Sosyal medyada gösteriş olgusu ve kutsalın tüketimi. Iğdır Üniversitesi Sosyal Bilimler Dergisi, 28, 125–143. https://izlik.org/JA42YG87PT
47. Yıldız, A. K. (2012). Sosyal paylaşım sitelerinin dijital yerlilerin bilgi edinme ve mahremiyet anlayışına etkisi. Bilgi Dünyası, 13(2), 529–542. http://doi.org/10.15612/BD.2012.155
48. Yurdakul, H., ve Ferah, N. (2021). Dijital çağda kitle kültürü, eğlence ve sanat. Yeni Medya, 11, 184–189. https://izlik.org/JA29CE87BR
49. Yüksel, M. (2003a). Mahremiyet hakkı ve sosyo-tarihsel gelişimi. Ankara Üniversitesi Siyasal Bilgiler Fakültesi Dergisi, 58(1). https://doi.org/10.1501/SBFder_0000001619
50. Yüksel, M. (2003b). Modernleşme ve mahremiyet. Kültür ve İletişim, 6(11), 75–108. https://izlik.org/JA68FC78UY