KIRSAL MİMARLIKTA KİMLİK BUNALIMI: SÜRDÜRÜLEBİLİRLİK VE YEREL MİMARİ BAĞLAMINDA ÇATALCA ÖRNEĞİNDE SAMAN-BALYA YAPIM SİSTEMLERİNİN POTANSİYELİ

Yıl 2025, Cilt: 4 Sayı: 2, 125 - 152, 31.12.2025

Nevzat Ömer Saatcioğlu , İlke Ciritci

Öz

Devletler, kırsal kalkınmayı teşvik etmek amacıyla çeşitli fon ve teknik destekler sunmaktadır. Ancak, yerel malzemelerle tasarlanan binaların uygulanmasında çeşitli zorluklarla karşılaşılmaktadır. Bu bağlamda, yerinde üretim ve sürdürülebilirlik konularının nasıl kurgulanması gerektiği akademik ve mesleki platformlarda tartışılmaktadır. Mevcut çalışmalar ağırlıklı olarak taş ve kerpiç kullanımına odaklanırken, endüstriyel olarak üretilebilen, yüksek termal performansa sahip ve hızlı inşa imkânı sunan saman balya yapım sistemleri üzerine yapılan araştırmalar sınırlıdır. Özellikle Türkiye’de, buğday ve saman üretiminin yoğun olduğu Çatalca gibi bölgelerde, saman balya yapım sistemleri mimari bir alternatif olarak değerlendirilmeye açıktır. Bu çalışma, saman balya yapım sistemlerinin kırsal kalkınma bağlamında barındırdığı potansiyeli irdelemeyi ve bu sistemlerin mimari uygulamalar açısından sunduğu olanakları tartışmaya açmayı amaçlamaktadır. Saman balya yapım sistemleri, yerinde üretim sayesinde diğer yerel yapı malzemelerine ve geleneksel yapım tekniklerine alternatif oluşturabilmektedir. Maliyet avantajları ve yerel mimariyle kurduğu bağ göz önüne alındığında, bu sistem yalnızca halk nezdinde değil, aynı zamanda devlet politikaları ve mimarlık pratiği içinde de yenilikçi bir çözüm olarak değerlendirilebilir. Bu çalışmanın temel amacı, kırsal alanlarda yerel mimariyi güçlendirmek adına, yerinde üretim ve sürdürülebilirlik ekseninde saman balya yapım sistemlerini değerlendirmek ve Çatalca kırsal mimarisi için alternatif bir yaklaşım önermektir.

Anahtar Kelimeler

Kırsal mimari , Yerel Mimari , Saman-Balya Yapım Sistemleri , Çatalca Mimarisi , Sürdürülebilirlik

IDENTITY CRISIS IN RURAL ARCHITECTURE: POTENTIAL OF STRAW-BALE CONSTRUCTION IN CATALCA FOR SUSTAINABLE VERNACULAR DESIGN

Öz

Governments support rural development through funding and technical assistance. However, building with local materials poses challenges, especially regarding on-site production and sustainability. While most studies focus on stone and adobe, research on straw bale construction—industrially processed, thermally efficient, and quick to build remains limited. In Turkey, particularly in regions like Çatalca with abundant wheat and straw production, straw bale systems offer a promising architectural alternative. This study explores the potential of straw bale construction in rural development and aims to initiate discussion on its architectural applications. Through on-site production, straw bale systems can serve as practical alternatives to other local materials and traditional methods. Their cost-effectiveness and alignment with regional architecture make them not only suitable for local communities but also relevant to broader architectural practice and public policy. The main goal is to evaluate straw bale systems in terms of on-site production and sustainability, highlighting their role in reinforcing local architecture and offering an alternative approach to the vernacular-built environment of Çatalca.

Anahtar Kelimeler

Vernacular Architecture , Rural architecture , Straw - Bale building systems , Architecture of Catalca , Sustainability

Kaynakça

• Akbaş, G. (2019). Vernaküler mimaride süreklilik ve kurtboğaz tekniği ilişkisi. G. Erçetin & D. Aydemir (Ed.), Geleceğin dünyasında bilimsel ve mesleki çalışmalar, mimarlık ve tasarım içinde. Ekin Basım Yayın Dağıtım.
• Bennett, J., Butler, J., Jones, B., & Sutherland, E. (2022). Straw construction in the UK: Technical guide (1st ed.). Upstraw, School of Natural Building.
• Bo, R., Zhang, H., Ma, Z., Yin, R., Li, A., & Yin, X. (2023). Straw bale construction towards nearly-zero energy building design with low carbon emission in northern China. Energy and Buildings, 298, Article 113555. https://doi.org/10.1016/j.enbuild.2023.113555
• Çatalca Belediyesi 2020-2024 Stratejik Planı, Erişim tarihi: 15.02.2023, http://www.sp.gov.tr/upload/xSPStratejikPlan/files/81mW8+Catalca_20-24_SP.pdf
• Duvarcı, Y. (2023). Vernaküler yerleşimlerin dönüşümü ve sosyo-kültürel sürdürülebilirliği üzerine karşılaştırmalı değerlendirme: Mustafapaşa-Sinasos (Kapadokya) ve Sassi (Matera) [Yüksek lisans tezi, Çankaya Üniversitesi].Foruzanmehr, A., Vellinga, M. (2011). Vernacular Architecture: Questions of Comfort and Practicability, Building Research & Information, 39(3): 274-285.
• Dzidic, S. (2017). Fire Resistance of the Straw Bale Walls. 10.14415/konferencijaGFS2017.044.
• European Technical Assessment. (2017). ETA-17!0247(8.12.01-5!14)e [PDF]. Erişim tarihi 14 Mart 2025, https://www.dibt.de/pdf_storage/2017/ETA-17!0247(8.12.01-5!14)e.pdf
• Günçe, K., & Saatçioğlu, N. Ö. (2005, Mart 8-10). Maserya bölgesine ekolojik bir alternatif: Saman balya yapım sistemi. II. Konut Kurultayı, Kuzey Kıbrıs'ta Konut- Sorunlar – Öneriler, KTMMOB, Lefkoşa.
• Huixiang, P. (2023). Structural Characteristics of Load-Bearing Straw-Bale Construction, University of Bath, UK, Department of Architcture and Civil Engineering, Doktora Tezi, Birleşik Krallık.
• Irklı Eryıldız, D., & Başkaya, A. (2000). Saman balyası ile yapılanma: Kırıkkale-Hasandede'de bir prototipin yapımı. Gazi Üniversitesi Mühendislik ve Mimarlık Fakültesi Dergisi, 15(2), 87-104.
• İBB (İstanbul Büyükşehir Belediyesi). (2024). 13. Ağustos 2024 tarihli haber, Erişim tarihi : 16.07.2025, https://ibb.istanbul/gundem/haberler/catalca-da-hasat-bayrami-nda-konustu
• İstanbul 1 numaralı Kültür varlıklarını Koruma Bölge Kurulu Müdürlüğü, Erişim tarihi: 15.03.2023 https://korumakurullari.ktb.gov.tr/TR-89086/istanbul-1-numarali-kultur-varliklarini-koruma-bolge-ku-.html
• İtibarhaber. (2025). 09 Temmuz 2025 İBB, ‘Çatalca'da Buğday Hasat Etkinliği Düzenledi’ başlıklı haberi, Erişim tarihi: 16.07.2025 https://www.itibarhaber.com/ibb-catalca-da-bugday-hasat-etkinligi-duzenledi-47238
• Karacalı, A. O. (2020). A detailed new method for vernacular architecture research part I: Introductions and inputs. L. G. Kaya (Ed.), Academic researches in architecture, planning and design sciences (ss. 7-34). Platanus – Duvar Academic Publishing.
• Karacalı, A. O. (2022). Küresel düşün yerel tasarla: İklim krizine karşı kent vernaküleri yaklaşımı. Journal of Interdisciplinary and Intercultural Art, 7(15), 13-22.
• Koh, C. H., & Kraniotis, D. (2021). Hygrothermal performance, energy use and embodied emissions in straw bale buildings. Energy and Buildings, 245, Article 111091. https://doi.org/10.1016/j.enbuild.2021.111091
• Kozień-Woźniak, M., Fąfara, M., Łukaszewski, Ł., Owczarek, E., & Gierbienis, M. (2021). Life cycle assessment of composite straw bale technology in residential buildings in the context of environmental, economical and energy perspectives – case study. Archives of Civil Engineering, 67(2), 49–65. https://doi.org/10.24425/ace.2021.137154
• Magwood, C., Mack, P., & Therrien, T. (2005). More straw bale building: A complete guide to designing and building with straw. New Society Publishers.
• Mantanis, G. I., & Berns, J. (2001, Nisan). Strawboards bonded with urea-formaldehyde resins. Proceedings of the 35th International Particleboard/Composite Materials Symposium (ss. 137-144).
• Myhrman, M., & MacDonald, S. O. (1998). Build it with bales: A step by step guide to straw-bale construction (Version II).
• Oliver, P. (2006). Built to meet needs: Cultural issues in vernacular architecture. Elsevier Ltd.
• Örmecioğlu, A. T., Er Akan, A., & Uçar, A. (2013). Çevresel faktörlerin geleneksel yapım sistemleri üzerindeki etkisi: Anadolu örneği. Akdeniz Sanat Dergisi, 6(11), 269-279.
• Paköz, A. E. (2016). Bir standart yaratma aracı olarak Türkiye'de vernaküler mimarlık. Art Sanat, 5, 171-177.
• Passivhaus Trust. (t.y.). Build a Passivhaus out of straw!. Erişim tarihi 14 Mart 2025, https://www.passivhaustrust.org.uk/news/detail/?nId=486
• Saatcıoğlu, N. Ö., Arapoğlu, M., (2025) “Saman Balya Yapım Sistemlerinin Dünyada ve Türkiye’de Tarihsel ve Evrimsel Süreçlerinin İncelenmesi”, ART/icle: Sanat ve Tasarım Dergisi, 5 (1), ss. 142-170.
• Saatcıoğlu, N. Ö. (22 Kasım 2021). Dış etkenlere dayanıklı bir yığma saman balyası duvar sistemi (TR 2018/09089 B). Türk Patent Enstitüsü.
• Sezgin, H. (1984). Vernakülar mimari ve günümüz koşullarındaki durumu. Mimarlık Dergisi, 22(3-4), 44-47.
• Sodagar, B., Rai, D., Jones, B., Wihan, J., & Fieldson, R. (2011). The carbon-reduction potential of straw-bale housing. Building Research & Information, 39(1), 51-65.
• Süzer, S. (2025). Buğday tarımı. Trakya Tarımsal Araştırma Enstitüsü. https://arastirma.tarimorman.gov.tr/ttae/Sayfalar/Detay.aspx?SayfaId=46 Erişim tarihi: 14.03.2025.
• Thomson, A., & Walker, P. (2014). Durability characteristics of straw bales in building envelopes. Construction and Building Materials, 68, 135-141. https://doi.org/10.1016/j.conbuildmat.2014.06.041
• TUİK, Bitkisel Üretim İstatistikleri 2024, https://data.tuik.gov.tr/Bulten/Index?p=Bitkisel-Uretim-Istatistikleri-2024-53447 , sayı:53447 Erişim Tarihi: 10 Ağustos 2025
• UNESCO World Heritage Centre. (1999). Operational guidelines for the implementation of the World Heritage Convention (ss. 34-42).
• Varolgüneş, F.K. (2021). Yerel/vernaküler mimarinin sürdürülebilirlik bağlamında değerlendirilmesi: Geleneksel Bingöl konutları örneği. Uluslararası Sosyal Araştırmalar Dergisi, 14(76), 286-300.
• URL-1: Saman- Saman balya üretim biçim ve boyutlar, Şekil 3a: https://www.dreamstime.com/stock-photo-baling-machine-tractor-image10607570 Erişim tarihi: 14.03.2025
• URL-2: Saman- Saman balya üretim biçim ve boyutlar, Şekil3b: https://www.buildinggreen.com/feature/straw-next-great-building-material Erişim tarihi: 14.03.2025
• URL-3: Saman- Saman balya üretim biçim ve boyutlar, Şekil 3c: https://www.strawmaster.ca/ Erişim tarihi: 14.03.2025
• URL-4: Saman Balya sistemin kullanıldığı ilk örnekler, Şekil 4a: https://tracinggreen.uk/technology-construction/bale-frenzy/ Erişim tarihi: 14.03.2025
• URL-5: Saman Balya sistemin kullanıldığı ilk örnekler, Şekil 4b: https://www.strawbale.com/blog/straw-bale-church Erişim tarihi: 14.03.2025
• URL-6: Saman Balya sistemin kullanıldığı ilk örnekler, Şekil 4c: https://opalis.eu/nl/projecten/woning-vignette-karbon-architecture-et-urbanisme Erişim tarihi: 14.03.2025
• URL-7: Yığma, karkas ve panel saman yapım teknikleri, Şekil 5a: https://earth-haven.com/off-the-grid-living-package/sustainable-homes/straw-bale-homes/ Erişim tarihi: 14.03.2025
• URL-8: Yığma, karkas ve panel saman yapım teknikleri, Şekil 5b: https://www.tatesurveyingservices.co.uk/advice/alternative-building-materials/ Erişim tarihi: 14.03.2025
• URL-9: Yığma, karkas ve panel saman yapım teknikleri, Şekil 5c: https://x.com/Ecococon/status/1747558355432788123/photo/2 Erişim tarihi: 14.03.2025
• URL-10: Prefabrik sistemler, Şekil 6a-b-c: https://www.modcell.com/technical/research/ Erişim tarihi: 14.03.2025
• URL-11: Prefabrik sistemler, Şekil 6d: https://gogreenhomesupply.com/products/ecococon-prefabricated-straw-panels Erişim tarihi: 14.03.2025
• URL-12: Türkiye’nin ilk prefabrik saman panel sistemi ile üretilen binası, Şekil 7: https://samanevim.com/tamamlanan-proje-detay-Nazilli-Saman-Ev-Projesi Erişim tarihi: 14.03.2025
• URL-13: Yerel malzeme kullanımı, karbon ayak izi ve geçicilik, Şekil 8a: https://reconfiguringrelationships.wordpress.com/2011/11/20/university-of-nottingham-gateway/ Erişim tarihi: 14.03.2025
• URL-14: Yerel malzeme kullanımı, karbon ayak izi ve geçicilik, Şekil 8b: https://inhabitat.com/the-newly-completed-gateway-building-is-the-uks-largest-strawbale-building/ Erişim tarihi: 14.03.2025
• URL-15: Yerel malzeme kullanımı, karbon ayak izi ve geçicilik, Şekil 8c: https://zmones.15min.lt/naujiena/liudo-mikalausko-siaudine-arena-sugrizta-i-kazlu-ruda-ja-pastebejo-ir-uzsienio-ziniasklaida-W7VvJXLWV2A Erişim tarihi: 14.03.2025
• URL-16: Kalın sıkıştırılmış saman duvarlar ve etkili bir yalıtım. Şekil 9b-c: https://www.bbc.com/news/science-environment-31156579 Erişim tarihi: 14.03.2025
• URL-17: Yangın Dayanımı, Şekil 10a: https://www.modcell.com/technical/research/ Erişim tarihi: 14.03.2025
• URL-18: Yangın Dayanımı, Şekil 10b: https://www.floweringelbow.org/destruction-testing-straw-bale-construction/ Erişim tarihi: 14.03.2025
• URL-19: Modcell prefabrik saman panel sistemleri ile üretilen konut, ilkokul ve toplu konut projeleri, İngiltere, Şekil 11a-b-c: https://www.modcell.com/projects Erişim tarihi: 14.03.2025
• URL-20: ViviHouse, Açık kaynak kullanımlı ilk saman panel sistemi, Şekil 12: https://www.vivihouse.cc/ Erişim tarihi: 14.03.2025