KONYA ALÂEDDİN TEPESİ KORUMA AMAÇLI İMAR PLANI KARARLARININ SWOT ANALİZİ İLE DEĞERLENDİRİLMESİ

Yıl 2025, Cilt: 4 Sayı: 2, 199 - 224, 31.12.2025

Murat Kitir

Öz

Bu çalışma, Konya kent merkezinde yer alan Alâeddin Tepesi ve çevresindeki kültür varlıklarının, Koruma Amaçlı İmar Planı (KAİP) kararları çerçevesinde nasıl etkilendiğini incelemektedir. Araştırmanın amacı, söz konusu plan kararlarının mekânsal süreklilik, koruma–kullanım dengesi, toplumsal katılım ve kültürel süreklilik üzerindeki yansımalarını ortaya koymaktır. Çalışmada yöntem olarak, alanın çok katmanlı sosyo-mekânsal yapısını bütüncül bir şekilde ele alabilmek adına SWOT analizi tercih edilmiş; plan dokümanları (2009 ve 2017), saha gözlemleri ve literatür bulguları bir arada değerlendirilmiştir. SWOT yöntemi aracılığıyla güçlü ve zayıf yönlerin yanı sıra fırsatlar ve tehditler, Alâeddin Tepesi özelinde somut örnekler üzerinden tartışılmıştır. Bulgular, plan kararlarının kültür varlıklarının korunmasına önemli katkılar sağlamakla birlikte, uygulamada toplumsal katılımın sınırlılığı, görsel bütünlük kayıpları ve yönetişim eksiklikleri nedeniyle hedeflenen sonuçlara tam olarak ulaşamadığını göstermektedir. Çalışmada ayrıca ulusal ve uluslararası örneklerle karşılaştırmalar yapılmış; planların başarılı olabilmesi için yerel yönetim–akademi işbirliği, dijital tanıtım araçlarının geliştirilmesi, yaya odaklı ulaşım düzenlemeleri ve periyodik plan revizyon mekanizmaları gibi somut öneriler sunulmuştur. Bu yönüyle çalışma, kültürel miras yönetimi alanında SWOT yönteminin uygulanabilirliğini tartışmakta ve Alâeddin Tepesi bağlamında özgün katkılar ortaya koymaktadır.

Anahtar Kelimeler

: Koruma Amaçlı İmar Planı , Kültürel Miras Yönetimi , SWOT Analizi , Alâeddin Tepesi , Katılımcı Planlama

EVALUATION OF PRESERVATION-ORIENTED ZONING PLAN DECISIONS FOR KONYA ALÂEDDİN HILL USING SWOT ANALYSIS

Öz

Abstract This study examines how the cultural assets of Alâeddin Hill and its surroundings, located in the city center of Konya, are affected by the Conservation Development Plan (KAİP) decisions. The aim of the research is to reveal the implications of these plan decisions on spatial continuity, conservation-use balance, social participation, and cultural sustainability. SWOT analysis was preferred as the method to holistically evaluate the multi-layered socio-spatial structure of the area; plan documents (2009 and 2017), field observations, and literature findings were evaluated together. Through the SWOT method, strengths, weaknesses, opportunities, and threats were discussed based on concrete examples specific to Alâeddin Hill. The findings indicate that while the plan decisions make significant contributions to the protection of cultural assets, they have not fully achieved the intended results in implementation due to limited social participation, loss of visual integrity, and governance deficiencies. The study also includes comparisons with national and international examples; concrete suggestions such as local government-academy cooperation, development of digital promotion tools, pedestrian-oriented transportation arrangements, and periodic plan revision mechanisms are presented. In this respect, the study discusses the applicability of the SWOT method in the field of cultural heritage management and offers unique contributions in the context of Alâeddin Hill

Anahtar Kelimeler

Preservation-Oriented Zoning Plan , Cultural Heritage Management , SWOT Analysis , Alâeddin Hill , Participatory Governance.

Kaynakça

• Arkitera. (2023). Konya Alâeddin Tepesi II. Kılıçarslan Köşkü ve kazı alanı mimari fikir proje yarışması raporu. Erişim Tarihi: 11.07.2025 https://www.arkitera.com/proje/2-odul-konya-Alâeddin-tepesi-ii-kilicarslan-kosku-ve-kazi-alani-mimari-fikir-proje-yarismasi/
• Başdoğan Deniz, G. (2022). Kültürel mirasın korunması için sürdürülebilir miras yönetimi: Türkiye örneği. Kent Akademisi Dergisi, 15(3), 1204–1222.
• Erdem, R., Yıldırım, H., Çiftçi, Ç., & Dülgerler, O. N. (2010). Sille, bir koruma geliştirme planı ve sonrası. Selçuk Üniversitesi Mühendislik, Bilim ve Teknoloji Dergisi, 25(2), 25–46.
• Ergenç, Ö. (1995). XVI. yüzyılda Ankara ve Konya: Osmanlı klasik dönemi kent tarihçiliğine katkı. Ankara: Ankara Enstitüsü Vakfı Yayınları.
• Ersoy, Y., Tehci, A., & Ersoy, B. (2018). Kırsal turizm potansiyelinin SWOT analizi ile değerlendirilmesi: Yozgat ili örneği. Hitit Üniversitesi Sosyal Bilimler Enstitüsü Dergisi, 11(1), 649–664.
• Hodder, I. (2010). Cultural heritage rights: From ownership and descent to justice and well-being. Anthropological Quarterly, 83(4), 861–882.
• İbn Bîbî. (1956). el-Evâmirü’l-‘Alâiyye fî’l-Umûri’l-‘Alâiyye. Ankara: Türk Tarih Kurumu Yayınları.
• İzmir Mimarlık Merkezi. (2023, 15 Mart). Konya Alâeddin Tepesi II. Kılıçarslan Köşkü ve kazı alanı mimari fikir proje yarışması – 2. Ödül. İzmir Mimarlık Merkezi. Erişim Tarihi: 11.07.2025
• Konya Büyükşehir Belediyesi. (t.y.). Konya Kent Bilgi Sistemi (KONBİS): Sur duvarlarının geçtiği yerler ve kapılar. Erişim Tarihi: 11.07.2025 https://konya.bel.tr
• Koşan, A. (2025). Katılım ekseninde kültürel miras planlaması. Şehir ve Toplum Dergisi, 11(2), 2215–2230.
• MetinPark, T., & Şeker, N. N. Ç. (2025). Kültürel miras ve erişilebilirlik: Çanakkale Kilitbahir Kale Müzesi. Advancements in Tourism, Recreation and Sports Sciences (ATRSS), 8(1), 186–205.
• Nacak, İ. (2018). Bir kentsel mekân olarak Konya Alâeddin Tepesinde gündelik hayat. Selçuk Üniversitesi Edebiyat Fakültesi Dergisi, 40, 235–252.
• Nasrolahi, A., Messina, V., & Gena, C. (2022). A model and tool for community engagement: Case study in the Bisotun World Heritage Site. arXiv. https://arxiv.org/abs/xxxx
• Negiz, N. (2017). Kentlerin tarihsel sürdürülebilirliğinde kültürel miras: Önemi ve değeri üzerine düşünmek. Akademia Sosyal Bilimler Dergisi, 3, 159–172.
• Niebuhr, C. (1774). Reisebeschreibung nach Arabien und anderen umliegenden Ländern (Vol. 1, p. 138). Kopenhagen: Möller.
• Ongun, U., Gövdere, B., & Çiçek, U. (2016). Yeşilova’nın kırsal turizm potansiyelinin SWOT analizi ile değerlendirilmesi. Süleyman Demirel Üniversitesi Vizyoner Dergisi, 7(16), 75–88. https://doi.org/10.21076/vizyoner.265473
• Osmanlı, N., Koçer, K., & Serdaroğlu Sağ, N. (2020). Kentsel dönüşüm sürecine yönelik anahtar bir çerçeve ve Konya deneyimi. BAUN Fen Bilimleri Enstitüsü Dergisi, 22(2), 507–533.
• Önder, M. (1971). Mevlâna şehri Konya. Ankara: Güven Matbaası.
• Önge, Y. (1988). Alaaddin Keykubad döneminde Konya’da inşa edilmiş mimarlık eserleri. Selçuk Dergisi: Alaaddin Keykubad Özel Sayısı, 3, 49–60.
• Özan, M. B., Polat, H., Gündüzalp, S., & Yaraş, Z. (2015). The SWOT analysis at the educational organizations. Turkish Journal of Educational Studies, 2(1), 1–28.
• Özdil, E., & Urfalıoğlu, N. (2022). Konya tarihi kent merkezindeki kentsel dönüşüm uygulamaları üzerine bir değerlendirme. The Journal of Academic Social Science Studies, 15(90), 297–323.
• Şehabettin, A. (1935). Konya’nın Selçukiler zamanı şehir mimarisi. Konya.
• Tanyeli, U. (1987). Anadolu-Türk kentinde fiziksel yapının evrim süreci (11–15. yy.) [Doktora tezi, İstanbul Teknik Üniversitesi]. İTÜ Mimarlık Fakültesi.
• Yeşiltaş, M. (2009). Karadeniz bölgesindeki turizm olanaklarının SWOT analizi ile değerlendirilmesi. Adıyaman Üniversitesi Sosyal Bilimler Enstitüsü Dergisi, 3, 250–269.
• Yıldız, T. (2022). Katılım, sivil toplum ve somut olmayan kültürel miras. Akademi Sosyal Bilimler Dergisi, 9(27), 323–334.