Türkiye’de Teknoloji Geliştirme Bölgelerine Sağlanan Teşvikler ve Muhasebe Uygulamaları

Öz

Ekonomik olarak kalkınmak ve rekabetten üstün çıkmak isteyen ülkeler, ileri düzeyde bilgi, teknoloji, inovasyon ve özellikle katma değeri yüksek üretim konusunda daha bilinçli hareket etmek zorundadırlar. Bu nedenle tüm dünyada olduğu gibi ülkemizde de (özellikle son yıllarda) Teknoloji Geliştirme Bölgelerinde (TGB’lerde) faaliyet gösteren işletmeler, çok daha fazla teşvik ve destek alabilme olanağına sahiptirler. Pek tabii ki teşvik ve diğer desteklerin temel amacı; küresel ölçekte fiyat ve kalite yönünden rekabet edebilecek işletmelerin sayısını artırarak sürekliliklerini sağlayabilmek, istihdamı artırabilmek, beyin göçünün önlenmesini ve hatta tersine beyin göçünü sağlayabilmek, teknolojik üstünlük sağlayarak stratejik değeri olan katma değeri yüksek ürünler üretebilmek ve ülkeye döviz girişini artırabilmektir. Ancak ülkemizde teşvikler ve destekler ile söz konusu teşvik ve desteklerin muhasebeleştirilmesi ile ilgili mevzuatın yeterince açık olmaması, çok yoğun prosedüre maruz kalınması, proje tabanlı teknoloji altyapısı için mevcut teşvik türlerinin ve miktarlarının yetersizliği, beraberinde vergi ve muhasebe uygulamaları ile birlikte bu konuda yürütülen politikaları da olumsuz etkileyebilmektedir. Bu çalışma, ülkemizde TGB’lerde faaliyet gösteren işletmelere tanınan teşvikleri, bu teşviklerin işletmeler, bölgeler ve ülke ekonomisi açısından önemini, sahada yaşanan sorunları ve bu sorunlara çözüm önerilerini ortaya koyabilmek ve bir kez daha gündeme taşıyabilmek amacıyla kaleme alınmıştır. Öncelikle çalışmanın başlangıcında; teşvik kavramı, önemi, amaçları ve teşviklerin işletmelere sağladığı avantajlar açıklandıktan sonra, TGB’lerin dünyada ve Türkiye’deki tarihsel gelişimi, tanımı, amacı ve ülke ekonomisine, işletmelere, mükelleflere ve kamuya sağladığı avantajlar üzerinde durulmuştur. Çalışmanın son kısmında ise söz konusu bölgelerde faaliyet gösteren meslek mensubu (Serbest Muhasebeci Mali Müşavir) sayısının çok az sayıda olması ve bilgi verme konusunda isteksiz olmaları nedeniyle (kısıtıyla) uygulamada sıklıkla karşılaşılan teşvik ve desteklere yönelik (Tekdüzen Hesap Planı” esas alınarak) kurgulanmış örnek muhasebe uygulamalarına yer verilmiştir.

Anahtar Kelimeler

• 4691 Sayılı Kanun
• 5746 Sayılı Kanun
• Teknoloji Geliştirme Bölgeleri
• Teşvik ve Destekler
• Teknokent İşletmeleri
• Ar-Ge ve Tasarım Merkezleri.

Incentives and Accounting Practices Provided to Technology Development Zones in Türkiye

Öz

Countries that want to develop economically and outperform the competition have to act more consciously in terms of advanced knowledge, technology, innovation and especially high value-added production. Therefore, as in the rest of the world, businesses operating in Technology Development Zones (TDZs) in our country (especially in recent years) have the opportunity to receive much more incentives and support. Of course, the main purpose of incentives and other supports is to increase the number of businesses that can compete in terms of price and quality on a global scale and ensure their continuity, to increase employment, to prevent brain drain and even to ensure reverse brain drain, to produce high value-added products with strategic value by providing technological superiority and to increase foreign exchange inflow to the country. However, the fact that the legislation regarding incentives and supports and the accounting of these incentives and supports in our country is not sufficiently clear, being subject to very intensive procedures, inadequacy of the types and amounts of incentives available for project-based technology infrastructure, together with tax and accounting practices, can also negatively affect the policies implemented in this regard. This study was written in order to reveal the incentives granted to businesses operating in TGBs in our country, the importance of these incentives for businesses, regions and the national economy, the problems experienced in the field and the solution suggestions for these problems and to bring them to the agenda once again. First of all, at the beginning of the study; after explaining the concept of incentives, its importance, its purposes and the advantages provided by incentives to businesses, the historical development of TGBs in the world and in Turkey, its definition, purpose and the advantages provided to the national economy, businesses, taxpayers and the public were emphasized. In the last part of the study, sample accounting practices designed (based on the “Uniform Accounting Plan”) for incentives and supports frequently encountered in practice due to the fact that the number of professional members (Certified Public Accountants) operating in the regions in question is very low and they are reluctant to provide information (with restrictions) are included.

Anahtar Kelimeler

• Law No. 4691
• Law No. 5746 Technology Development Zones
• Incentives and Supports
• Technopark Enterprises
• R&D and Design Centers.

Kaynakça

1. Akgün, A.E., & Güner, M. (2022). Türkiye’de Teknoparkların Gelişimi ve Önemi. Kacır, M. F., Şeker, M. ve Doğrul, M. (Ed.) içinde Millî Teknoloji Hamlesi: Toplumsal Yansımaları ve Türkiye’nin Geleceği, Ankara: Türkiye Bilimler Akademisi.
2. Aktaş, R., & Delen, S. (2021). Teknoloji Geliştirme Bölgelerindeki Firmalara Yönelik Vergisel Teşvik ve Desteklerin Muhasebe Uygulamaları. Muhasebe ve Vergi Uygulamaları Dergisi, 14(2), 727-757.
3. Annerstedt, J. (2006). Science Parks and High-Tech Clustering. Bianchi, P., Labory, S. (Ed.) içinde In International Handbook on Industrial Policy, Cheltenham, UK ve Northampton, MA, USA: Edward Elgar, s. 279-297.
4. Apak, T. (2012). Türkiye’de Teşvik ve Destekler. 06.04.2025 tarihinde https://www.alomaliye.com/2012/07/25/turkiyede-tesvik-ve-destekler/ adresinden erişildi.
5. Araştırma, Geliştirme ve Tasarım Faaliyetlerinin Desteklenmesi Hakkındaki Kanun. (2025). 13.04.2025 tarihinde https://www.mevzuat.gov.tr/mevzuat?MevzuatNo=5746&MevzuatTur=1&MevzuatTertip=5 adresinden erişildi.
6. Ar-Ge ve Yenilik Faaliyetlerinde Hibe ve Desteklerin Muhasebeleştirilmesi. (2025). 19.04.2025 tarihinde https://www.argeveteknokent.com/makaleler/ar-ge-ve-yenilik-faaliyetlerinde-hibe-ve-desteklerin-muhasebelestirilmesi adresinden erişildi.
7. Argun, D., Pamukçu, F., & Eroğlu, Z. (2020). Envanter ve Finansal Tablolar, İstanbul: Beta Yayıncılık.
8. Arslan, C. (2023). Ar-Ge Tasarım ile Teknokentlerde Vergi ve Muhasebe Uygulamaları, Ankara: Ar-Ge ve Tenokent Mali Müşavirlik.

9. Baykul, A. (2015). Teknoloji Geliştirme Bölgesi Yönetici Şirketlerinin Etkinliklerinin Veri Zarflama Analizi ile Değerlendirilmesi, Doktora Tezi, Süleyman Demirel Üniversitesi.
10. Beşinci Beş Yıllık Kalkınma Planı 1985-1989. (2025). 27.03.2025 tarihinde https://www.sbb.gov.tr/wp-content/uploads/2022/08/Besinci-Bes-Yillik-Kalkinma-Plani-1985-1989.pdf adresinde erişildi.
11. Bilgin, O., & Işık, H. B. (2022). Türkiye’deki Teknoloji Geliştirme Bölgeleri Üzerine Tekno Ekonomik Araştırmalar: Makale ve Tezler Üzerine Bir İçerik Analizi. Pamukkale Üniversitesi Sosyal Bilimler Enstitüsü Dergisi, 49.
12. Bülbül, Y., & Özbay, D. (2011). Teknoparklar - Teknolojik Bilginin Ticarileşmesi, İstanbul: İstanbul Ticaret Odası Yayınları.
13. Canbulut, A. (2024). Teknoloji Geliştirme Bölgelerine Uygulanan Vergi Teşvikleri: Türkiye ve Seçilmiş AB Ülkeleri Örneği, Yüksek Lisans Tezi, Balıkesir Üniversitesi.
14. Cansız, M. (2017). 2023’e Doğru Türkiye Teknoparkları, Ankara: Kalkınma Bakanlığı.
15. Castells, M., & Hall, P. (1994). Technopoles of the World - The Making of 21st Century Industrial Complexes, Abingdon: Routledge.
16. Çaltekin, M. (2018). Teknoloji Geliştirme Bölgeleri ile Ar-Ge ve Tasarım Merkezlerinde Vergi ve Sosyal Güvenlik Uygulamaları, İstanbul.
17. Dede, A. (2015). Hibe Kredileri ve Devlet Teşviklerinin, Gelir veya Öz Kaynak Olarak Değerlendirilmesi ve Muhasebeleştirilmesi. 15.04.2025 tarihinde https://www.muhasebetr.com/yazarlarimiz/adnandede/010/ adresinden erişildi.
18. Finansal Raporlama Standartlarına Uygun Hesap Planı Taslağı. (2025). 03.04.2025 tarihinde https://www.kgk.gov.tr/Portalv2Uploads/files/Duyurular/v2/TFRS/EK2_Finansal%20Raporlama%20Standartlarına%20Uygun%20Hesap%20Planı%20Taslağı.pdf adresinden erişildi.
19. Güngör, B. (2025). Genel Muhasebe, Atatürk Üniversitesi Açıköğretim Fakültesi, Ünite: 9 Duran Varlıklar. 28.04.2025 tarihinde https://m.ataaof.edu.tr/pdf.aspx?du=uqSHRyWrNkduJ2o0pGdvFg== adresinden erişildi. Hızarcı Beşer, B., & Çetil, C. (2023). Türkiye’de Teknokentlere Yönelik Vergi İstisna ve Teşviklerin Değerlendirilmesi. Sosyal, Beşeri ve İdari Bilimler Dergisi, 6(12).
20. İncekara, A. (1995). Türkiye'de Teşvik Sistemi, İstanbul: İstanbul Ticaret Odası. İnternet: https://www.tobb.org.tr. (2025). (Erişim Tarihi: 30.04.2025).
21. İnternet: https://medyascope.tv/2025/02/06/turkiyede-kredi-karti-sayisi-430-milyonu-asti-iste-tum-veriler/. (2025). Türkiye’de Kaç Kredi Kartı Var: İşte Verilerle Kredi Kartı Kullanımı.
22. https:// medyascope.tv (Erişim Tarihi: 24.04.2025).
23. İstanbul Sanayi Odası. (2025). 23.03.2025 tarihinde https://www.iso.org.tr/iso-tesvik-masasi/inset/Destek-ve-Tesvik-20201009.pdf adresinden erişildi.
24. Katma Değer Vergisi Kanunu. (2025). 15.04.2025 tarihinde https://www.mevzuat.gov.tr/mevzuatmetin/1.5.3065.pdf adresinden erişildi.
25. Kır, K. (2019). Teknoloji Geliştirme Bölgelerinin (Teknokent) Vergi ve Muhasebe Uygulamaları Açısından İncelenmesi, Yüksek Lisans Tezi, Sivas Cumhuriyet Üniversitesi.
26. Kurumlar Vergisi Genel Tebliği. (2025). 21.04.2025 tarihinde https://www.mevzuat.gov.tr/mevzuat?MevzuatNo=11219&MevzuatTur=9&MevzuatTertip=5 adresinden erişildi.
27. Tekdüzen Hesap Planı. (2025). 23.03.2025 tarihinde https://www.gib.gov.tr/fileadmin/mevzuatek/eski/muhsisteb1ekmuh5b.htm adresinden erişildi.
28. Teknokent Muhasebesi. (2025). 24.03.2025 tarihindehttps://www.argeveteknokent.com/makaleler/teknokent-muhasebesi adresinden erişildi.
29. Teknoloji Geliştirme Bölgeleri Kanunu. (2025). 26.04.2025 tarihinde https://www.mevzuat.gov.tr/MevzuatMetin/1.5.4691.pdf adresinden erişildi.
30. TGB Listesi. (2025). 16.03.2025 tarihinde https://teknopark.sanayi.gov.tr/Home/TgbListesi adresinden erişildi.
31. Yavuz, A. (2010). Bir Maliye Politikası Aracı Olarak Yatırım Teşviklerinin Rekabet Koşulları Altında Özel Kesim Yatırımları ve İstihdam Üzerine Etkisi: Ekonometrik Bir Analiz. Süleyman Demirel Üniversitesi İktisadi ve İdari Bilimler Fakültesi Dergisi, 15(1).
32. Yığın, Y. (2019a). Teknoloji Geliştirme Bölgelerinin Ekonomiye Katkısı ve Vergilendirilmesi, Yayınlanmamış Yüksek Lisans Tezi, Pamukkale Üniversitesi.
33. Yığın, Y. (2019b).Teknoloji Geliştirme Bölgelerinin Ekonomiye Katkısı ve Vergilendirilmesi, Yüksek Lisans Dönem Projesi, Pamukkale Üniversitesi.