1921 ANAYASASI MECLİS HÜKÜMETİ SİSTEMİ VE BİRİNCİ MİLLET MECLİSİ İLE FRANSA ULUSAL KONVANSİYON MECLİSİNİN KARŞILAŞTIRILMASI
Öz
Kuramsal temelleri Jean-Jacques Rousseau’nun düşüncelerine dayanan meclis hükümeti sisteminin özünde, egemenliğin tekliği ve bölünmezliği ilkesi bulunmaktadır. Egemenlik tek ve bölünmez olduğuna göre, bu sistemde egemenlik, yasama ve yürütme kuvvetlerinin bir arada bulunduğu bir mecliste toplanır. Dolayısıyla, bu meclis, milli iradeyi açıklamaya yetkili tek organdır. Bu sistemde, yürütme işlerinin doğrudan doğruya üye sayısı çok fazla olan meclis tarafından icra edilmesi mümkün olmadığından, yürütme işleri bir heyete devredilir. Bu sistemde, yürütme tamamen yasamaya bağımlıdır; bu yüzden, yürütmenin meclis üzerinde tesir yaratabilecek bir kuvveti bulunmamaktadır. Teoride, yürütme yasamaya bağımlı olsa da, uygulamada bunun tersi görülmektedir. Yürütme, kısa sürede güçlenip, meclis üzerinde fiili üstünlük sağlar. 1921 Anayasası Dönemindeki uygulamayı incelediğimizde, İcra Vekilleri Heyeti’nin liderlik rolünü üstlenerek, Birinci Millet Meclisi üzerinde fiili üstünlük sağlamıştır. Birinci Millet Meclisi ile Fransa Ulusal Konvansiyon Meclisi arasında birtakım benzerlikler bulunmasına rağmen, göze çarpar nitelikte farklar da bulunmaktadır.
Anahtar Kelimeler
Meclis Hükümeti Sistemi, 1921 Anayasası, Kuvvetler Birliği, Meclisin Üstünlüğü, Fransız Konvansiyon Meclisi
Kaynakça
- Akın R, TBMM Devleti (1920-1923) Birinci Meclis Döneminde Devlet Erkleri ve İdare (İletişim Yayınları 2001).
- Akyılmaz HC, ‘100. Yılında “1921 Anayasası'nın Ruhu”: 20 Ocak 1921 Tarihli Teşkilat-ı Esasiye Kanunu'nun Öngördüğü Hükûmet Sistemi ile Cumhurbaşkanlığı Hükûmet Sisteminin Mukayesesi (Mümkün Mü?)’, (2021) 4 (1) Necmettin Erbakan Üniversitesi Hukuk Fakültesi Dergisi 123-146.
- Akyılmaz HC, ‘1921 Anayasası ile Değişen Egemenlik Anlayışının Yasama ve Yürütme İlişkilerine Etkisi’ iç Murat Alper Parlak (ed), 1921 Teşkîlât-I Esâsîye Kanunu ve Makaleler (Atatürk Araştırma Merkezi Yayınları 2022).
- Aygen M ve Atmaca, Y, ‘Kuruluşunun İlk Yıllarında Türkiye Cumhuriyeti’nde Uygulanan Hükümet Sistemleri’, (2019) 2 (2) Uluslararası Yönetim Akademisi Dergisi 386-401.
- Bouloiseau M, Le comité de salut public (1793 - 1795) (2ème Èdition, Presses Universitaires de France 1968).
- Can O, ‘1921 Anayasası’nın 100. Yılı: Bir İstisnai Başarı ve Dramatik Başarısızlık Hikâyesi’, (2021) 38 (1) Anayasa Yargısı 127-170.
- Çamurcuoğlu G, ‘1921 Anayasası’nın Kuramsal Temelleri ve Dayandığı Egemenlik Anlayışı’ (Yüksek Lisans Tezi, Gazi Üniversitesi 2011).
- Diefenbach T, ‘Why Michels’ ‘Iron Law of Oligarchy’ Is Not an Iron Law – and How Democratic Organisations Can Stay ‘Oligarchy-free’’, (2018) 40 (4) Organization Studies 1-18.
- Giritli İ, ‘Fransız İhtilâli ve Etkileri’, (1989) 5 (15) Atatürk Araştırma Merkezi Dergisi 539-549.
- Gözler K, Anayasa Hukukunun Genel Teorisi Cilt I (Ekin Yayınları 2011).
