ULUSLARARASI YATIRIM HUKUKU ÜZERİNE KISA BİR DEĞERLENDİRME

Yıl 2025, Cilt: 3 Sayı: 2, 337 - 376, 19.12.2025

Volkan Erdur

https://doi.org/10.62124/kluhfd.1825746

Öz

Bu çalışma, uluslararası yatırım hukukunun tarihsel gelişimini, temel kavramlarını ve normatif kaynaklarını bütüncül bir perspektiften incelemektedir. Küreselleşme ile birlikte sermaye hareketlerinin artması, yabancı yatırımların devletlerin ekonomik kalkınma stratejilerinde önemli bir rol üstlenmesine yol açmıştır. Ancak devletlerin hukuk sistemlerindeki belirsizlikler ve siyasi riskler, yatırımcı ile ev sahibi devlet ilişkilerinde uluslararası koruma mekanizmalarına duyulan ihtiyacı arttırmıştır. Bu bağlamda, uluslararası yatırım hukuku, adil ve hakkaniyetli muamele, kamulaştırma hâlinde tazminat, ulusal muamele ve en çok kayrılan ulus ilkesi gibi standartlar etrafında kurumsallaşmıştır. Çalışmada yatırım kavramının tanımı, doğrudan ve dolaylı yatırım ayrımı, yatırımcı statüsünün belirlenmesi gibi temel unsurlar ayrıntılı biçimde ele alınmaktadır. Ayrıca yatırım hukukunun kamusal, özel ya da karma nitelikte olup olmadığı yönündeki tartışmalara değinilmektedir. Tarihsel süreç üç dönemde incelenmiştir: Sömürgecilik dönemi, sömürgecilik sonrası dönem ve küreselleşme dönemi. Her dönemde yabancı yatırımların niteliği ve devletlerin tutumları önemli ölçüde farklılaşmıştır. Çalışma ayrıca yatırım hukukunun kaynaklarını ikili ve çok taraflı andlaşmalar, uluslararası teamül, hukukun genel ilkeleri ile yargı kararları ve öğreti çerçevesinde değerlendirmektedir. Günümüzde sürdürülebilir kalkınma, çevre koruması ve insan haklarının yatırım hukukuna entegrasyonu yönündeki eğilimler vurgulanmakta, devlet egemenliği ile yatırımcı koruması arasındaki dengenin giderek daha kritik hâle geldiği ifade edilmektedir.

Anahtar Kelimeler

Uluslararası Yatırım Hukuku , Doğrudan Yabancı Yatırım , Dolaylı Yabancı Yatırım , Yatırım Andlaşmaları , Kamulaştırma

A BRIEF ASSESSMENT OF INTERNATIONAL INVESTMENT LAW

Öz

This study examines the historical development, fundamental concepts, and normative sources of international investment law from a comprehensive and analytical perspective. With the acceleration of globalization and the expansion of capital flows, foreign investments have come to play a significant role in the economic development strategies of states. However, uncertainties within domestic legal systems and political risks have heightened the need for international protection mechanisms governing the relationship between investors and host states. In this context, international investment law has become institutionalized around standards such as fair and equitable treatment, compensation in cases of expropriation, national treatment, and the most-favoured-nation principle. The study provides a detailed analysis of key elements including the definition of “investment,” the distinction between direct and indirect investments, and the criteria for determining investor status. It also addresses debates concerning whether investment law should be characterized as public law, private law, or a hybrid regime. The historical evolution of the field is examined through three distinct phases: the colonial period, the post-colonial period, and the contemporary globalization era. In each period, the nature of foreign investments and state attitudes towards them have undergone significant changes. Furthermore, the study evaluates the sources of investment law within the framework of bilateral and multilateral treaties, customary international law, general principles of law, judicial decisions, and scholarly writings. Emphasis is placed on emerging trends involving the integration of sustainable development, environmental protection, and human rights into the investment law regime, highlighting the increasingly critical balance between state sovereignty and the protection of foreign investors.

Anahtar Kelimeler

International Investment Law , Foreign Direct Investment , Indirect (Portfolio) Investment , Investment Treaties , Expropriation

Kaynakça

• Abdullah Gürsu, Uluslararası Yatırım Hukukunda Adil ve Hakkaniyetli Muamele İlkesi (Astana Yayınları 2018)
• Ahmet Mithat Güneş, Çevre Hukukunda İhtiyat İlkesi (Bilge Yayınevi 2012)
• Ayşe Nur Tütüncü ve diğerleri, Toluner Milletlerarası Hukuk (Giriş, Kaynaklar) (BETA 2017)
• Bilgin Tiryakioğlu, Doğrudan Yatırımların Uluslararası Hukukta Korunması (Dayınlarlı Hukuk Yayınları 2003)
• Cansu İste, ICSID Tahkiminde Ev Sahibi Ülkenin Mevzuat Değişikliğinden Kaynaklanan Yatırım Uyuşmazlıkları (On İki Levha Yayıncılık 2013)
• Christoph Schreuer, ‘Investments, International Protection’ [2013] Max Planck Encyclopedia of Public International Law [MPEPIL]
• Federico Ortino, ‘Investment Treaties, Sustainable Development and Reasonableness Review: A Case Against Strict Proportionality Balancing’ (2017) 30 Leiden Journal of International Law 71
• Gökhan Albayrak, Uluslararası Yatırım Hukukuna Küresel Anayasacılık Yaklaşımı (On İki Levha Yayıncılık 2018)
• Gus Van Harten and Martin Loughlin, ‘Investment Treaty Arbitration as a Species of Global Administrative Law’ (2006) 17 European Journal of International Law 121
• Ian Brownlie, ‘Treatment of Aliens: Assumption of Risk and International Law’ in W. Flume and others (eds), International Law and Economic Order: Essays in Honour of F. A. Mann (CH Beck 1977)
• İlyas Doğan, Devletler Hukuku (Seçkin Yayınları 2008)
• Jeswald W. Salacuse, ‘The Emerging Global Regime for Investment’ (2010) 51 Harvard International Law Journal 427
• Julie A. Maupin, ‘Public and Private in International Investment Law: An Integrated Systems Approach’ (2014) 54 Virginia Journal of International Law 1
• Kenneth J. Vandevelde, ‘A Brief History of International Investment Agreements’ (2005) 12 U.C. Davis Journal of International Law & Policy 157
• Krista Nadakavukaren Schefer, International Investment Law: Text, Cases and Materials (Edward Elgar Publishing Limited 2013)
• Lale Ayhan İzmirli, ‘Uluslararası Yatırım Hukukunda “Yatırım” Kavramı’ (2018) 8 SDÜHFD 89
• Malcolm N. Shaw, International Law (Sixth Edition, Cambridge University Press 2008)
• Malcolm N. Shaw, Uluslararası Hukuk (İbrahim Kaya ed, Yücel Acer ve diğerleri çev., TÜBA 2018)
• Malcolm N. Shaw, International Law (9. Edition, Cambridge University Press 2021)
• Mehmet Baykal, Hukuksal ve Kuramsal Bağlamda Amerika Birleşik Devletleri ve Türkiye’de Doğrudan Yabancı Yatırımlar (On İki Levha Yayıncılık 2014)
• Mustafa Tiftik ve Erdal Abdulhakimoğulları, Temel Hukuk Bilgisi (Adalet Yayınevi 2015)
• Muthucumaraswamy Sornarajah, The International Law on Foreign Investment (Second Edition, Cambridge University Press 2004)
• Muthucumaraswamy Sornarajah, The International Law on Foreign Investment (Third Edition, Cambridge University Press 2010)
• Olcay Işık, ‘Uluslararası Hukukta Yatırım Kavramı: Antlaşmalar Temelinde Bir Değerlendirme’ (2011) 7 Uluslararası Hukuk ve Politika 125
• Oswaldo de Rivero B., New Economic Order and International Development Law (Pergamon Press 1980)
• Richard C. Chen, ‘A Contractual Approach to Investor-State Regulatory Disputes’ 40 The Yale Journal of International Law 295
• Rudolf Dolzer and Christoph Schreuer, Principles of International Investment Law (Second Edition, Oxford University Press 2012)
• Şaban Kayıhan ve Etem Kara, Uluslararası Yatırım Hukuku (Doğrudan Yatırımlar) (Seçkin Yayınları 2017) Stephan W. Schill, ‘International Investment Law and Comparative Public Law - an Introduction’ in Stephan W. Schill (ed), International Investment Law and Comparative Public Law (Oxford University Press 2010)
• Yalçın Torun, Uluslararası Yatırım Uyuşmazlıklarının Çözüm Merkezi (ICSID) Hakem Kararlarına Karşı Hukuki Başvuru Yolları (Seçkin Yayınları 2011)
• Yasin Söyler, ‘Barcelona Traction Davası ve Uluslararası Hukuka Etkisi’ (2015) 19 Gazi Üniversitesi Hukuk Fakültesi Dergisi 207
• Diğer Kaynaklar
• (1945). Uluslararası Adalet Divani Statüsü.
• (2003). 4875 Sayılı Doğrudan Yabancı Yatırımlar Kanunu.
• (1951). Anglo – Norwegian Fisheries Case.
• (1969). North Sea Continental Shelf Case.