ULUSLARARASI YATIRIM HUKUKU ÜZERİNE KISA BİR DEĞERLENDİRME

Bu çalışma, uluslararası yatırım hukukunun tarihsel gelişimini, temel kavramlarını ve normatif kaynaklarını bütüncül bir perspektiften incelemektedir. Küreselleşme ile birlikte sermaye hareketlerinin artması, yabancı yatırımların devletlerin ekonomik kalkınma stratejilerinde önemli bir rol üstlenmesine yol açmıştır. Ancak devletlerin hukuk sistemlerindeki belirsizlikler ve siyasi riskler, yatırımcı ile ev sahibi devlet ilişkilerinde uluslararası koruma mekanizmalarına duyulan ihtiyacı arttırmıştır. Bu bağlamda, uluslararası yatırım hukuku, adil ve hakkaniyetli muamele, kamulaştırma hâlinde tazminat, ulusal muamele ve en çok kayrılan ulus ilkesi gibi standartlar etrafında kurumsallaşmıştır. Çalışmada yatırım kavramının tanımı, doğrudan ve dolaylı yatırım ayrımı, yatırımcı statüsünün belirlenmesi gibi temel unsurlar ayrıntılı biçimde ele alınmaktadır. Ayrıca yatırım hukukunun kamusal, özel ya da karma nitelikte olup olmadığı yönündeki tartışmalara değinilmektedir. Tarihsel süreç üç dönemde incelenmiştir: Sömürgecilik dönemi, sömürgecilik sonrası dönem ve küreselleşme dönemi. Her dönemde yabancı yatırımların niteliği ve devletlerin tutumları önemli ölçüde farklılaşmıştır. Çalışma ayrıca yatırım hukukunun kaynaklarını ikili ve çok taraflı andlaşmalar, uluslararası teamül, hukukun genel ilkeleri ile yargı kararları ve öğreti çerçevesinde değerlendirmektedir. Günümüzde sürdürülebilir kalkınma, çevre koruması ve insan haklarının yatırım hukukuna entegrasyonu yönündeki eğilimler vurgulanmakta, devlet egemenliği ile yatırımcı koruması arasındaki dengenin giderek daha kritik hâle geldiği ifade edilmektedir.

This study examines the historical development, fundamental concepts, and normative sources of international investment law from a comprehensive and analytical perspective. With the acceleration of globalization and the expansion of capital flows, foreign investments have come to play a significant role in the economic development strategies of states. However, uncertainties within domestic legal systems and political risks have heightened the need for international protection mechanisms governing the relationship between investors and host states. In this context, international investment law has become institutionalized around standards such as fair and equitable treatment, compensation in cases of expropriation, national treatment, and the most-favoured-nation principle. The study provides a detailed analysis of key elements including the definition of “investment,” the distinction between direct and indirect investments, and the criteria for determining investor status. It also addresses debates concerning whether investment law should be characterized as public law, private law, or a hybrid regime. The historical evolution of the field is examined through three distinct phases: the colonial period, the post-colonial period, and the contemporary globalization era. In each period, the nature of foreign investments and state attitudes towards them have undergone significant changes. Furthermore, the study evaluates the sources of investment law within the framework of bilateral and multilateral treaties, customary international law, general principles of law, judicial decisions, and scholarly writings. Emphasis is placed on emerging trends involving the integration of sustainable development, environmental protection, and human rights into the investment law regime, highlighting the increasingly critical balance between state sovereignty and the protection of foreign investors.