FİKİR VE SANAT ESERLERİNDE DEĞİŞİKLİK YAPILMASINA İLİŞKİN HUKUKİ SINIRLAMALAR

Yıl 2025, Cilt: 3 Sayı: 2, 377 - 404, 19.12.2025

Ozan Ali Yıldız

https://doi.org/10.62124/kluhfd.1840164

Öz

5846 sayılı Fikir ve Sanat Eserleri Kanunu’nun 16. maddesinde eserde değişiklik yapma hakkı ve bu hakkın kapsamı düzenlenmiştir. FSEK m. 16/1’e göre, kural olarak, eser sahibinin izni olmaksızın kısaltma, ekleme veya başkaca şekillerde eserde değişiklik yapılamaz. Eser sahibi, uygun görmesi halinde eserde değişiklik yapabilir veya eserde değişiklik yapması için üçüncü kişilere izin verebilir. Değişikliğin üçüncü kişi tarafından yapılacağı hallerde eser sahibi iznin kapsamını farklı şekillerde belirleyebilir. En katı haliyle, eser sahibi eserde değişiklik yapılmasına izin vermiş olmakla birlikte bu değişikliğin nasıl yapılacağını belirlemiş olabilir. İkinci bir seçenek olarak, eser sahibi, yapılacak değişiklikler ile ilgili bir çerçeve belirlemekle birlikte, değişikliğin ne şekilde yapılacağına kendisine izin verilen üçüncü kişinin karar vermesini uygun görebilir. Son olarak, eser sahibi, eserde değişiklik yapılmasına kayıtsız ve şartsız şekilde izin verebilir. Ancak şunu belirtelim ki, eser sahibi kayıtsız ve şartsız izin vermiş olsa dahi eserde eser sahibinin şeref ve haysiyetini zedeleyecek ya da eserin mahiyetini ve hususiyetini bozacak değişiklikler yapılamaz (FSEK m. 16/3).
Genel kural bu şekilde olmakla birlikte, FSEK m. 16/2’de bu kurala bir istisna getirilmiştir. Buna göre, bir eser üzerindeki fikri hakları kullanmaya yetkili olan kişiler, eseri işlerken, çoğaltırken, temsil ederken veya yayımlarken kullandıkları teknik sebebiyle eserde yapılması gereken zaruri değişiklikleri eser sahibinden özel olarak bir izin almadan da yapabilirler. Ayrıca, FSEK m. 80/4’e göre, sözleşmede veya özel bir hükümle aksi belirtilmedikçe, sinema eserlerinin sahipleri, film yapımcısına ekonomik haklarını devrettikten sonra filme dublaj yapılmasına veya altyazı eklenmesine itiraz edemezler. Son olarak, eser niteliği taşıyan mimari yapılarda, yapının dayanıklılığının artırılması veya kullanım amacının yerine getirilmesi açısından gerekli ise malikin eserde değişiklikler yapabileceği kabul edilmektedir.

Anahtar Kelimeler

Eserde Değişiklik Yapma Hakkı , Manevi Haklar , Eser Sahibi , Eser , Mimari Eser

LEGAL LIMITATIONS REGARDING THE MODIFICATION OF WORKS OF INTELLECTUAL AND ARTISTIC

Öz

Article 16 of the Law on Intellectual and Artistic Works numbered 5846 (Law) regulates the right to modify a work and the scope of this right. Pursuant to Law Article 16/1, as a general rule, a work cannot be abbreviated, supplemented, or modified in other ways without the permission of the author. The author may modify the work or authorize third parties to modify the work, should the author deem it appropriate. In cases where the modification is to be carried out by a third party, the author may define the scope of the permission in various ways. In the most stringent form, the author may have granted permission for the modification but may have simultaneously prescribed the manner in which this modification must be performed. As a second option, the author may define a framework for the modifications to be made while allowing the authorized person to determine the specific changes within that framework. Finally, the author may grant unconditional and absolute permission for the modification of the work. However, it must be stipulated that, even if the author has granted unconditional and absolute permission, no modifications may be made to the work that prejudice the author’s honor and reputation or distort the nature and specific characteristics of the work (Law Article 16/3).
While this constitutes the general rule, Law Article 16/2 introduces an exception to this rule. Accordingly, persons authorized to exercise the intellectual rights over a work may carry out the necessary modifications required due to the technical means employed while adapting, reproducing, performing, or publishing the work, without obtaining special permission from the author. Furthermore, according to Article 80/4 of Law, unless otherwise specified in the contract or by a special provision, the owners of cinematographic works cannot object to the dubbing or subtitling of the film after transferring their economic rights to the film producer. Finally, in architectural structures that are considered works of art, it is accepted that the owner may make changes to the work if necessary to increase the structure's durability or fulfill its intended purpose.

Anahtar Kelimeler

Right to Modify a Work , Moral Rights , Author , Work , Architectural Work

Kaynakça

• Aksu M, ‘Eser Yaratıcısının Eseri Üzerindeki Manevi Hakları (Eser Yaratıcısı Kişilik Hakkı) ile Genel Kişilik Hakkı İlişkisi Üzerine Bir Deneme’ iç Prof. Dr. Rona Serozan’a Armağan, Cilt I (On İki Levha Yayıncılık 2010) 121, 158.
• Arkan S, ‘Mimari Eserlerde Malik ile Mimarın Hak ve Menfaatlerinin Dengelenmesi’, (2007) 24 (2) Banka ve Ticaret Hukuku Dergisi 167, 171.
• Ateş M, ‘Manevi Hakların Eser Sahibinin Ölümünden Sonra Kullanılması: FSEK Madde 19 Üzerine Bir Tedkik’, (2020) 78 (3) İstanbul Hukuk Mecmuası 1279, 1322 (Atıf Şekli: FSEK m. 19).
• Ateş M, Fikir ve Sanat Eserleri Üzerindeki Hakların Kapsamı ve Sınırlandırılması (Seçkin Yayıncılık 2003) (Atıf Şekli: Hakların Kapsamı).
• Ateş M, Fikri Haklarla İlgili Hukuki İşlemler (Seçkin Yayıncılık 2020) (Atıf Şekli: Hukuki İşlemler).
• Aydıncık Midyat Ş, Kişilik Hakkının Ticarileşmesi (İmaj Hakları) (On İki Levha Yayıncılık 2023).
• Ayiter N, Hukukta Fikir ve San’at Ürünleri (2. Bası, S Yayınları 1981).
• Barrelet B ve Egloff W, Le Nouveau Droit d’Auteur (4ème édition, Staempfli Editions 2021).
• Belgesay MR, Fikir ve Sanat Eserleri Kanunu Şerhi (M. Sıralar Matbaası 1956).
• Bellican C, ‘Eser Sahibinin Manevi Haklarını Sınırlandıran Hukuki İşlemler ve Bazı Durumlar’ iç Prof. Dr. M. İlhan Ulusan’a Armağan, Cilt I (Seçkin Yayıncılık 2016) 277, 329 (Atıf Şekli: Manevi Haklar).
• Bellican C, ‘Kişilik Hakkını Oluşturan Kimi Unsurların Ticari Amaçlı İzinsiz Kullanımı’ (2019) 18 (1) İstanbul Kültür Üniversitesi Hukuk Fakültesi Dergisi 79, 109 (Atıf Şekli: Kişilik Hakkı).
• Berenboom A, Le Nouveau Droit d’Auteur (5ème Edition, Larcier 2022).
• Bozgeyik H, Mimaride Telif Hakları (3. Baskı, Seçkin Yayıncılık 2019).
• Caron C, Droit d’Auteur et Droits Voisins (4ème Edition, LexisNexis 2015).
• De Werra J, ‘La Gestion Contractuelle du Droit à l’Image des Sportifs’, iç Citius, Altius, Fortius: Mélanges en l’Honneur de Denis Oswald (Helbing Lichtenhahn Verlag 2012) 243, 258 (Atıf Şekli: Droit à l’Image).
• De Werra J, ‘Le Droit Moral en Suisse’ (2013) 25 (1) Les Cahiers de Propriété Intellectuelle 527, 547 (Atıf Şekli: Droit Moral).
• De Werra J, Le Droit à l’Intégrité de l’Oeuvre (Staempfli Editions 1997) (Atıf Şekli: Intégrité).
• Dessemontet F, Le Droit d’Auteur (Cedidac 1999).
• Dural M ve Öğüz T, Kişiler Hukuku (23. Bası, Filiz Kitabevi 2022).
• Erel ŞN, Türk Fikir ve Sanat Hukuku (3. Baskı, Yetkin Yayınları 2009).
• Françon A, ‘Le Droit au Respect et les Oeuvres Audiovisuelles’ iç Mélanges Offerts à Albert Chavanne: Droit Pénal, Propriété Industrielle (Litec 1990) 233, 239.
• Gotzen F, ‘Le Droit Moral en Belgique’ iç Mélanges en l’honneur de André Françon (Dalloz 1995) 259, 266.
• Helvacı S, Gerçek Kişiler (8. Bası, Legal Yayıncılık 2017).
• Janssens MC, ‘Le Droit Moral en Belgique’ (2013) 25 (1) Les Cahiers de Propriété Intellectuelle 527, 547.
• Kaya A, Fikir ve Sanat Eserleri Hukuku Dersleri – I (Filiz Kitabevi 2024).
• Kılıçoğlu AM, Sınai Haklarla Karşılaştırmalı Fikri Haklar (7. Bası, Turhan Kitabevi 2021).
• Lévy V, Le Droit à l’Image (Schulthess 2002).
• Linant de Bellefonds X, Droit d’Auteur et Droits Voisins (2ème Edition, Dalloz 2004).
• Lucas A, Lucas-Schloetter A ve Bernault C, Traité de la Propriété Littéraire et Artistique (5ème Edition, LexisNexis 2017).
• Lucas-Schloetter A, ‘Le Droit Moral en Allemagne’ (2013) 25 (1) Les Cahiers de Propriété Intellectuelle 35, 57. Meier P ve De Luze E, Droit des Personnes (Schulthess 2014).
• Oğuzman MK, Seliçi Ö ve Oktay-Özdemir S, Kişiler Hukuku (21. Bası, Filiz Kitabevi 2022).
• Özsunay E, Gerçek Kişilerin Hukuki Durumu (4. Bası, Fakülteler Matbaası 1979).
• Öztan F, Fikir ve Sanat Eserleri Hukuku (Turhan Kitabevi 2008).
• Pollaud-Dulian F, Le Droit d’Auteur (2ème Edition, Economica 2014).
• Rouvinez J, La Licence des Droits de la Personnalité (Schultess 2011).
• Serozan R, ‘Doğum Öncesi (Prenatal) ve Ölüm Sonrası (Postmortal) Kişiliğin Korunması’, iç Prof. Dr. Tuğrul Ansay’a Armağan (Turhan Kitabevi 2006) 313, 324.
• Sirinelli P, Propriété Littéraire et Artistique (3ème édition, Dalloz 2016).
• Suluk C, Karasu R ve Nal T, Fikri Mülkiyet Hukuku (8. Baskı, Seçkin Yayıncılık 2024).
• Tandoğan H, ‘Şahsiyetin Akit Dışı İhlallere Karşı Korunmasının İşleyiş Tarzı ve Basın Yoluyla Olan İhlallere Karşı Özel Hayatın Korunması’ (1963) 20 (1) Ankara Üniversitesi Hukuk Fakültesi Dergisi 1, 36.
• Tekinalp Ü, Fikri Mülkiyet Hukuku (5. Bası, Vedat Kitapçılık 2012).
• Tosun Y, Manevi Haklar (On İki Levha Yayıncılık 2016).
• Yıldız OA, ‘Eser Sahibinin Ölümü Sonrasında Manevi Hakların Kullanılması ve Korunması’ iç. Yener Ünver ve Özlem Yenerer Çakmut (edr), Hukuk ve Sanat (7. Baskı, Seçkin Yayıncılık 2023) 573, 587 (Atıf Şekli: Manevi Haklar).
• Yıldız OA, ‘Kişilik Hakkı Kapsamında Korunan Değerlerin Ticarileştirilmesi’ iç Fulya Erlüle vd. (edr), Prof. Dr. Serap Helvacı’nın Anısına Armağan, Cilt III (On İki Levha Yayıncılık 2024) 2909, 2960 (Atıf Şekli: Kişilik Hakkı).