Türkiye’de Satın Alma Gücü Paritesi: Fiyat Endeksi ve Parite Tanımına Duyarlı Fourier–Bootstrap Birim Kök Analizi

Yıl 2026, Cilt: 15 Sayı: 1 , 19 - 43 , 28.03.2026

Havva Koç

https://doi.org/10.53306/klujfeas.1874212

https://izlik.org/JA37YH39PK

Öz

Bu çalışma, Türkiye’de satın alma gücü paritesi (SAGP) hipotezinin geçerliliğini doğrusal ve doğrusal olmayan zaman serisi yöntemleri kullanarak incelemektedir. Analizde, tüketici ve üretici fiyat endeksleri temelinde hesaplanan mutlak ve nispi SAGP serileri ile nominal döviz kuru aylık veriler yardımıyla ele alınmıştır. İlk aşamada, serilerin doğrusal ya da doğrusal olmayan yapıda olup olmadıkları doğrusal olmayanlık testi ile sınanmıştır. Elde edilen sonuçlar doğrultusunda, doğrusal yapı sergileyen seriler için ADF ve yapısal kırılmaları dikkate alan Fourier ADF (FADF) birim kök testleri uygulanmıştır. Doğrusal olmayan seriler için ise Bootstrap KSS birim kök testi tercih edilmiştir. Ampirik bulgular, tüketici fiyat endeksi bazlı nispi SAGP serisinin doğrusal ve durağan bir yapı sergileyerek uzun dönemde geçerlilik sunduğu tespit edilmiştir. Buna karşılık, tüketici fiyat endeksi bazlı mutlak SAGP ve üretici fiyat endeksi bazlı mutlak ve nispi SAGP serileri ile nominal döviz kuru için uzun dönemli denge ilişkisi desteklenmemektedir. Bu sonuçlar, SAGP’nin Türkiye’de fiyat endeksi ve parite tanımına duyarlı bir yapı sergilediğine işaret etmektedir.

Anahtar Kelimeler

Satın Alma Gücü Paritesi , Enflasyon , Döviz Kuru , Fourier ADF , Bootstrap KSS

Etik Beyan

Bu çalışma için etik kurul onayına gerek yoktur.

Destekleyen Kurum

Bu çalışma herhangi bir kurum, kişi veya projeden finansal destek almamıştır.

Teşekkür

Yoktur.

Purchasing Power Parity in Türkiye: A Price Index– and Parity Definition–Sensitive Fourier–Bootstrap Unit Root Analysis

https://izlik.org/JA37YH39PK

Öz

This study investigates the validity of the Purchasing Power Parity (PPP) hypothesis in Türkiye by employing both linear and nonlinear time series methods. In the analysis, absolute and relative PPP series constructed based on consumer and producer price indices, together with the nominal exchange rate, are examined using monthly data. In the first stage, the linearity properties of the series are tested through a nonlinearity test. Based on the obtained results, Augmented Dickey–Fuller (ADF) and Fourier ADF (FADF) unit root tests are applied to the series exhibiting linear behavior, while the Bootstrap KSS unit root test is employed for nonlinear series. The empirical findings reveal that the relative PPP series based on the consumer price index exhibits a linear and stationary structure, indicating its validity in the long run. In contrast, no evidence of a long-run equilibrium relationship is found for the absolute PPP based on the consumer price index, the absolute and relative PPP series based on the producer price index, or the nominal exchange rate. Overall, the results indicate that the validity of PPP in Türkiye is sensitive to both the price index used and the definition of parity.

Anahtar Kelimeler

Purchasing Power Parity , Inflation , Exchange Rate , Fourier ADF , Bootstrap KSS

Etik Beyan

Ethics committee approval was not required for this study.

Destekleyen Kurum

This study did not receive any financial support from any institution, individual, or project.

Teşekkür

None.

Kaynakça

• Aydın, M. (2019). Satın alma gücü paritesi hipotezi geçerliliğinin fourier birim kök testleri ile incelenmesi: Türkiye örneği. EKOIST Journal of Econometrics and Statistics, (30), 35-48. https://izlik.org/JA72GZ78SK
• Becker, R., Enders, W., & Lee, J. (2006). A stationarity test in the presence of an unknown number of smooth breaks. Journal of Time Series Analysis, 27(3), 381-409. https://doi.org/10.1111/j.1467-9892.2006.00478.x
• Cassel, G. (1918). Abnormal deviations in international exchanges. The Economic Journal, 28(112), 413-415.
• Christopoulos, D. K., & León-Ledesma, M. A. (2010). Smooth breaks and non-linear mean reversion: Post-Bretton Woods real exchange rates. Journal of International Money and Finance, 29(6), 1076-1093. https://doi.org/10.1016/j.jimonfin.2010.02.003
• Coşkun, N. (2020). Mutlak satın alma gücü paritesi hipotezi: Kırılgan beşli örneği. Bulletin of Economic Theory and Analysis, 5(1), 41-55. https://doi.org/10.25229/beta.678866
• Çağlayan, E., & Saçaklı, İ. (2006). Satın alma gücü paritesinin geçerliliğinin sıfır frekansta spektrum tahmincisine dayanan birim kök testleri ile incelenmesi. Atatürk Üniversitesi İktisadi ve İdari Bilimler Dergisi, 20(1), 121-137. https://izlik.org/JA56XD35KF
• Deaton, A., & Aten, B. H. (2017). Trying to Understand the PPPs in ICP2011: Why are the results so different? American Economic Journal: Macroeconomics, 9(1), 243–264. https://doi.org/10.1257/MAC.20150153
• Dickey, D. A., & Fuller, W. A. (1979). Distribution of the estimators for autoregressive time series with a unit root. Journal of the American statistical association, 74(366a), 427-431. https://doi.org/10.1080/01621459.1979.10482531
• Doğanlar, M., Kızılkaya, O., & Mike, F. (2020). Testing the long-run PPP for Turkey: new evidence from the Fourier quantile unit root test. Applied Economics Letters, 27(9), 729–735. https://doi.org/10.1080/13504851.2019.1644435
• Efron, B., & Tibshirani, R. J. (1993). An introduction to the bootstrap. Monographs on statistics and applied probability, 57(1), 1-436.
• Frömmel, M., Vukovic, D. B., & Wu, J. (2022). The dollar exchange rate, adjustment to the purchasing power parity, and the interest rate differential. Mathematics, 10(23), 4504. https://doi.org/10.3390/math10234504
• Gencer, S. (2025). Türkiye’de satın alma gücü paritesi hipotezinin yapısal kırılma altında geçerliliği. Çukurova Üniversitesi İktisadi ve İdari Bilimler Fakültesi Dergisi, 29(1), 21-35.
• Gerber, J. (2008). International economics, Pearson Addison-Wesley Educational Publisher Inc., USA.
• Giovannetti, G. (1992). A survey of recent empirical tests of the purchasing power parity hypothesis. PSL Quarterly Review, 45(180). https://doi.org/10.13133/2037-3643/10676
• Güriş, B., Tıraşoğlu, B. Y., & Tıraşoğlu, M. (2016). Türkiye’de satın alma gücü paritesi geçerli mi?: doğrusal olmayan birim kök testleri. Sosyal Bilimler Araştırma Dergisi, 5(4), 30-42.
• Güriş, B. (2020). R uygulamalı doğrusal olmayan zaman serileri analizi. Der Yayınevi.
• Harvey D. I., Leybourne S. J., Xiao B. (2008) A powerful test for linearity when the order of integration is unknown. Studies in Nonlinear Dynamics & Econometrics, 12(3), 1-24. https://doi.org/10.2202/1558-3708.1582
• Hepsağ, A. (2022). Ekonometrik zaman serileri analizlerinde güncel yöntemler (WinRats uygulamalı). DER Yayınları.
• Kapetanios, G., Shin, Y., & Snell, A. (2003). Testing for a unit root in the nonlinear STAR framework. Journal of econometrics, 112(2), 359-379. https://doi.org/10.1016/S0304-4076(02)00202-6
• Karademir, F., & Evci, S. (2022). MIST ülkelerinde satın alma gücü paritesi geçerli mi?. İktisadi İdari ve Siyasal Araştırmalar Dergisi, 7(19), 421-433. https://doi.org/10.25204/iktisad.1144238
• Karataş, A. R. (2024). Türkiye’de satın alma gücü paritesi teorisinin güçlü ve zayıf formda geçerliliği: ARDL ve birim kök testlerinden kanıtlar. İktisadi İdari ve Siyasal Araştırmalar Dergisi, 9(25), 486-502. https://doi.org/10.25204/iktisad.1438373
• Kaya, H., & Çelik, İ. (2018). Türkiye’de satın alma gücü paritesi hipotezinin geçerliliği: uzun hafıza testlerinden kanıtlar. Journal of Mehmet Akif Ersoy University Economics and Administrative Sciences Faculty, 5(2), 351-365. https://doi.org/10.30798/makuiibf.406276
• Kim, H., & Moh, Y.-K. (2009). A century of purchasing power parity confirmed: the role of nonlinearity. Research Papers in Economics. https://econpapers.repec.org/paper/pramprapa/17488.htm
• Klaassen, F. (1999). Purchasing power parity: evidence from a new test. (Discussion Paper; No. 9909) CentER for Economic Research. https://pure.uva.nl/ws/files/2144526/25719_p29.pdf
• Koçak, İ., & Özbek, S. (2020). Satın alma gücü paritesinin geçerliliği: durağanlık ve birim kök testlerinden yeni kanıtlar. Uluslararası Ticaret ve Ekonomi Araştırmaları Dergisi, 4(1), 22-31. https://doi.org/10.30711/utead.704902
• Koncak, A. (2021). Kantil birim kök testine dalgacık yaklaşımı ve Türkiye için satın alma gücü paritesi hipotezinin geçerliğinin testi [Doctoral dissertation, Marmara University (Turkey)].
• Krugman, P. R. (1978). Purchasing power parity and exchange rates: Another look at the evidence. Journal of international economics, 8(3), 397-407. https://doi.org/10.1016/0022-1996(78)90003-X
• Krugman, P. R., Obstfeld, M., & Melitz, M. J. (2017). Uluslararası iktisat: Teori ve politika (Onuncu baskıdan çeviri; Çev. Ed. O. Özsoy). Palme Yayıncılık.
• Kurtoğlu, A. B., & Yağmur, M. H. (2026). Satınalma gücü paritesinin sektörel düzeyde sınanması: Türkiye değerlendirmesi. Sosyoekonomi, 34(67), 491-516. https://doi.org/10.17233/sosyoekonomi.2026.01.21
• Lawrence, H. (1976). The purchasing-power-parity theory of exchange rates: A review article. IMF Staff Papers, 23, 1-60.
• Majumder, A., Ray, R., & Santra, S. (2015). Preferences, purchasing power parity, and inequality: Analytical framework, propositions, and empirical evidence. World bank policy research working paper, (7395). Available at SSRN: https://ssrn.com/abstract=2647155
• Mert, M., & Çağlar, A. E. (2023). Eviews ve Gauss uygulamalı zaman serileri analizi (Genişletilmiş 2. Baskı). Detay Yayıncılık.
• Mishra, R. K., & Sharma, C. (2010). Real exchange rate behavior and optimum currency area in East Asia: Evidence from generalized purchasing power parity. International Review of Financial Analysis, 19(3), 205-213. https://doi.org/10.1016/j.irfa.2010.02.003
• Özbek, S. (2020). Türkiye’de reel döviz kuru durağan mı? geleneksel ve yapısal kırılmalı durağanlık testlerinden kanıtlar. Avrasya Sosyal ve Ekonomi Araştırmaları Dergisi, 7(7), 155-164. https://izlik.org/JA84HM48GL
• Pazarcı, Ş., & Kar, A. (2023). Satın alma gücü paritesinin incelenmesi: ADF tipi testlerden kapsamlı kanıtlar. Ordu Üniversitesi Sosyal Bilimler Enstitüsü Sosyal Bilimler Araştırmaları Dergisi, 13(3), 2931-2946. https://doi.org/10.48146/odusobiad.1211569
• Patterson, K. D. (2000). An introduction to applied econometrics: A time series approach. Palgrave, New York. Pelagatti, M., & Colombo, E. (2012). Unpuzzling the purchasing power parity Puzzle. Working Papers 221. https://ideas.repec.org/p/mib/wpaper/221.html
• Rogoff, K. (1996). The purchasing power parity puzzle. Journal of Economic literature, 34(2), 647-668.
• Rogoff, K. (2009). Exchange rates in the modern floating era: what do we really know?. Review of World Economics, 145(1), 1-12. https://doi.org/10.1007/s10290-009-0006-5
• Ruiz, L. M. P., Pagan, K. M., & Pagan, N. M. (2024). Economic inequality and the purchasing power of a country as predictors of the level of business innovation. International Journal of Innovation: IJI Journal, 12(3), 4. https://doi.org/10.5585/2024.25409
• Sharma, M. K., & Obar, R. (1995). Testing for purchasing power parity: A data matching problem. Multinational Business Review, 3(1), 74.
• Sarno, L., & Taylor, M. P. (2002). Purchasing power parity and the real exchange rate. IMF staff papers, 49(1), 65-105. https://doi.org/10.2307/3872492
• Şanal, M. İ., & Ünal, S. (2025). Fiyat düzeyi farkı ve nominal kur ilişkisi: Türkiye–ABD için zaman serisi bulguları (2005–2025). Uluslararası Sosyal ve Ekonomik Çalışmalar Dergisi, 6(2), 430-446. https://doi.org/10.62001/gsijses.1819114
• Şener, S., Yılancı, V., & Canpolat, E. (2015). Satın alma gücü paritesi ve varyasyonlarının Türkiye için sınanması. Uluslararası Yönetim İktisat ve İşletme Dergisi, 11(25), 53-63. https://doi.org/10.17130/ijmeb.2015.11.25.526
• Taylor, A. M. (2002). A century of purchasing-power parity. Review of economics and statistics, 84(1), 139-150. https://doi.org/10.1162/003465302317331973
• Taylor, A. M., & Taylor, M. P. (2004). The purchasing power parity debate. Journal of Economic Perspectives, 18(4), 135–158. https://doi.org/10.1257/0895330042632744
• Turgut, E., & Uçan, O. (2024). Satınalma gücü paritesinin geçerliliği: E-7 ülkeleri örneği (1992-2022). Ömer Halisdemir Üniversitesi İktisadi ve İdari Bilimler Fakültesi Dergisi, 17(2), 343-356. https://doi.org/10.25287/ohuiibf.1384605
• Xie, Z., Chen, S. W., & Hsieh, C. K. (2025). Testing PPP hypothesis under considerations of nonlinear and asymmetric adjustments: New international evidence. Empirica, 52(1), 143-172. https://doi.org/10.1007/s10663-024-09628-w
• Yağmur, İ. (2026). Investigating the validity of the purchasing power parity hypothesis: The case of Türkiye. Cumhuriyet Üniversitesi İktisadi ve İdari Bilimler Dergisi, 27(1). https://doi.org/10.37880/cumuiibf.1749539
• Zurbruegg, R., & Allsopp, L. (2004). Purchasing power parity and the impact of the East Asian currency crisis. Journal of Asian Economics, 15(4), 739-758. https://doi.org/10.1016/j.asieco.2004.05.017