2023 Kahramanmaraş Depremleri Sonrasında Bölgesel Havalimanlarının Afet Lojistiğindeki Rolü: Kurtarma, Yardım ve Tahliye Operasyonlarının Analizi

Öz

6 Şubat 2023 Kahramanmaraş depremlerini izleyen akut müdahale döneminde bölgesel havalimanlarının afet lojistiğindeki rolünü operasyonel dirençlilik ve yığılma kapasitesi perspektifinden incelemektedir. Araştırma, tek olaylı ve gömülü bir durum çalışması olarak tasarlanmış; 6-26 Şubat 2023 dönemine ilişkin kamuya açık kurumsal kayıtlar, insani yardım durum raporları ve hakemli çalışmalar belge analizi ve betimsel gösterge analiziyle değerlendirilmiştir. İnceleme alanı, resmi hava trafiği açıklamasında yer alan Kahramanmaraş, Gaziantep, Adana, Şanlıurfa GAP, Adıyaman, Malatya, Diyarbakır, Hatay ve Elazığ havalimanlarından oluşmaktadır. Bulgular, 21 günlük dönemde 9.536 iç hat ve 1.435 dış hat olmak üzere toplam 10.971 uçuş trafiği gerçekleştiğini; iç hat payının %86,9’a ulaştığını göstermektedir. Aynı dönemde 335.669 gelen ve 531.640 giden olmak üzere toplam 867.309 yolcu/depremzede hareketi ile 12.592,4 ton insani yardım yükü kaydedilmiştir. Giden yolcu akışının gelen akıştan 1,58 kat yüksek olması, hava ulaştırma sisteminin yalnızca yardım ve personel girişini değil, geniş ölçekli tahliye işlevini de eş zamanlı yürüttüğüne işaret etmektedir. Belge üçgenlemesi, Adana’nın uluslararası yardım kargosu için geçici ana giriş noktası hâline geldiğini, Hatay’ın pist hasarı nedeniyle kapasite kaybı yaşayan ancak kademeli olarak yeniden devreye alınan kritik bir düğüm olduğunu ve bölgesel ağın çok merkezli bir yapıya evrildiğini ortaya koymaktadır. Çalışma, afet dönemlerinde havalimanı performansının yalnızca pist mevcudiyetiyle değil; apron, yer hizmetleri, bilgi paylaşımı, uçuş önceliklendirme ve alternatif meydan koordinasyonuyla birlikte değerlendirilmesi gerektiği sonucuna ulaşmaktadır.

Anahtar Kelimeler

• Afet Lojistiği
• Hava Taşımacılığı
• Havalimanı Dirençliliği
• Yığılma Kapasitesi
• Kahramanmaraş Depremleri

The Role of Regional Airports in Disaster Logistics After the 2023 Kahramanmaraş Earthquakes: An Analysis of Rescue, Relief and Evacuation Operations

Öz

This study examines the role of regional airports in disaster logistics during the acute response phase following the 6 February 2023 Kahramanmaraş earthquakes from the perspectives of operational resilience and surge capacity. The research adopts a single-event embedded case-study design and analyses publicly available institutional records, humanitarian situation reports and peer-reviewed studies covering 6-26 February 2023 through document analysis and descriptive operational indicators. The case includes the airports of Kahramanmaraş, Gaziantep, Adana, Şanlıurfa GAP, Adıyaman, Malatya, Diyarbakır, Hatay and Elazığ. The findings show that 10,971 flight traffic records were handled during the 21-day period, comprising 9,536 domestic and 1,435 international movements; domestic traffic accounted for 86.9% of the total. During the same period, the airport network handled 867,309 passenger/disaster-victim movements, including 335,669 arrivals and 531,640 departures, together with 12,592.4 tonnes of humanitarian relief cargo. Outbound passenger movements reached 1.58 times the inbound flow, representing a 58.4% higher outbound volume; this indicates that the air transport system simultaneously supported inbound personnel and aid flows and large-scale evacuation. Triangulated documentary evidence identifies Adana as the principal temporary gateway for international humanitarian cargo, Hatay as a critical but damage-constrained node that was gradually restored, and the wider regional airport network as a multi-node relief system. The study concludes that disaster-period airport performance should not be evaluated solely through runway availability; apron capacity, ground handling, information sharing, flight prioritisation and coordination with alternative airports are equally decisive.

Anahtar Kelimeler

• Disaster Logistics
• Air Transportation
• Airport Resilience
• Surge Capacity
• Kahramanmaraş Earthquakes

Kaynakça

1. AFAD. (2023a, 10 Şubat). Kahramanmaraş’ta meydana gelen depremler hakkında basın bülteni-23. T.C. İçişleri Bakanlığı Afet ve Acil Durum Yönetimi Başkanlığı. https://www.afad.gov.tr/kahramanmarasta-meydana-gelen-depremler-hk-basin-bulteni23
2. AFAD. (2023b). 06 Şubat 2023 Pazarcık-Elbistan (Kahramanmaraş) Mw 7.7-Mw 7.6 depremleri raporu. T.C. İçişleri Bakanlığı Afet ve Acil Durum Yönetimi Başkanlığı. https://deprem.afad.gov.tr/assets/pdf/Kahramanmara%C5%9F%20Depremi%20%20Raporu_02.06.2023.pdf
3. Aksoy, A., Sivil, R. ve Keşaplı, M. (2024). Analysis of the aeromedical evacuation of victims from the Syria-Turkey earthquake in 2023. Signa Vitae, 20(5), 68-76. https://doi.org/10.22514/sv.2024.021
4. Altay, N. ve Green, W. G., III. (2006). OR/MS research in disaster operations management. European Journal of Operational Research, 175(1), 475-493. https://doi.org/10.1016/j.ejor.2005.05.016
5. Apte, A. (2009). Humanitarian logistics: A new field of research and action. Foundations and Trends in Technology, Information and Operations Management, 3(1), 1-100. https://doi.org/10.1561/0200000014
6. Balcik, B. ve Beamon, B. M. (2008). Facility location in humanitarian relief. International Journal of Logistics: Research and Applications, 11(2), 101-121. https://doi.org/10.1080/13675560701561789
7. Balcik, B., Beamon, B. M. ve Smilowitz, K. (2008). Last mile distribution in humanitarian relief. Journal of Intelligent Transportation Systems, 12(2), 51-63. https://doi.org/10.1080/15472450802023329
8. Bowen, G. A. (2009). Document analysis as a qualitative research method. Qualitative Research Journal, 9(2), 27-40. https://doi.org/10.3316/QRJ0902027

9. Bruneau, M., Chang, S. E., Eguchi, R. T., Lee, G. C., O’Rourke, T. D., Reinhorn, A. M., Shinozuka, M., Tierney, K. J., Wallace, W. A. ve von Winterfeldt, D. (2003). A framework to quantitatively assess and enhance the seismic resilience of communities. Earthquake Spectra, 19(4), 733-752. https://doi.org/10.1193/1.1623497
10. Ertek, A. (2025). Examining the impact of natural disasters on air transportation: The example of the February 6, 2023 Kahramanmaraş earthquake. Selçuk Üniversitesi Sosyal Bilimler Meslek Yüksekokulu Dergisi, 28(2), 439-451. https://doi.org/10.29249/selcuksbmyd.1774803
11. Faturechi, R. ve Miller-Hooks, E. (2015). Measuring the performance of transportation infrastructure systems in disasters: A comprehensive review. Journal of Infrastructure Systems, 21(1), 04014025. https://doi.org/10.1061/(ASCE)IS.1943-555X.0000212
12. Göçmen, E. ve Kuvvetli, Y. (2020). Humanitarian logistics management after a disaster: An earthquake case. Dicle Üniversitesi Mühendislik Fakültesi Mühendislik Dergisi, 11(2), 679-688. https://doi.org/10.24012/dumf.658184
13. Haber Aero. (2023, 27 Şubat). Deprem bölgesinden 11 bin uçuş gerçekleştirildi. https://haber.aero/sivil-havacilik/deprem-bolgesindeki-havalimanlarindan-10-bin-971-ucus-gerceklestirildi/
14. Holguín-Veras, J., Jaller, M., Van Wassenhove, L. N., Pérez, N. ve Wachtendorf, T. (2012). On the unique features of post-disaster humanitarian logistics. Journal of Operations Management, 30(7-8), 494-506. https://doi.org/10.1016/j.jom.2012.08.003
15. Hsu, C. C., Chang, H. C., Li, Y. C. ve Liou, J. J. H. (2024). Developing an airport resilience assessment model for climate change. Journal of Air Transport Management, 119, 102646. https://doi.org/10.1016/j.jairtraman.2024.102646
16. International Federation of Red Cross and Red Crescent Societies. (2023, 23 Şubat). IDRL emergency fact sheet, Türkiye: Earthquake update no. 2. https://disasterlaw.ifrc.org/sites/default/files/media/disaster_law/2023-02/IDRL%20Emergency%20Fact%20Sheet_Turkiye%20EQ_23022023%20Update%20No.2_revised%20%281%29.pdf
17. Jahre, M. ve Jensen, L. M. (2010). Coordination in humanitarian logistics through clusters. International Journal of Physical Distribution & Logistics Management, 40(8/9), 657-674. https://doi.org/10.1108/09600031011079319
18. Kovács, G. ve Spens, K. M. (2007). Humanitarian logistics in disaster relief operations. International Journal of Physical Distribution & Logistics Management, 37(2), 99-114. https://doi.org/10.1108/09600030710734820
19. Logistics Cluster. (2023, 14 Şubat). Türkiye/Syria earthquake response operation: Situation update #2. World Food Programme. https://logcluster.org/sites/default/files/public/2023-02/logistics-responsesyrtureqgaziantepsitrep2_230214.pdf
20. Oloruntoba, R. ve Gray, R. (2006). Humanitarian aid: An agile supply chain? Supply Chain Management: An International Journal, 11(2), 115-120. https://doi.org/10.1108/13598540610652492
21. Ouyang, M. (2014). Review on modeling and simulation of interdependent critical infrastructure systems. Reliability Engineering & System Safety, 121, 43-60. https://doi.org/10.1016/j.ress.2013.06.040
22. Özdamar, L., Ekinci, E. ve Küçükyazıcı, B. (2004). Emergency logistics planning in natural disasters. Annals of Operations Research, 129(1-4), 217-245. https://doi.org/10.1023/B:ANOR.0000030690.27939.39
23. Paçacı, B., Ataseven, H., Çubuk, K. ve Erol, S. (2025). Evaluation of emergency preparedness of airports located in Türkiye. Turkish Journal of Engineering, 9(3), 560-570. https://doi.org/10.31127/tuje.1588670
24. Pettit, S. J. ve Beresford, A. K. C. (2009). Critical success factors in the context of humanitarian aid supply chains. International Journal of Physical Distribution & Logistics Management, 39(6), 450-468. https://doi.org/10.1108/09600030910985811
25. Polater, A. (2020). Airports’ role as logistics centers in humanitarian supply chains: A surge capacity management perspective. Journal of Air Transport Management, 83, 101765. https://doi.org/10.1016/j.jairtraman.2020.101765
26. Strateji ve Bütçe Başkanlığı. (2023). 2023 Kahramanmaraş ve Hatay depremleri raporu. T.C. Cumhurbaşkanlığı. https://www.sbb.gov.tr/wp-content/uploads/2023/03/2023-Kahramanmaras-ve-Hatay-Depremleri-Raporu.pdf
27. Tomasini, R. M. ve Van Wassenhove, L. N. (2009). Humanitarian logistics. Palgrave Macmillan. https://doi.org/10.1057/9780230233485
28. Van de Sype, L., Vert, M., Sharpanskykh, A. ve Mohammadi Ziabari, S. S. (2025). Effects of unplanned incoming flights on airport relief processes after a major natural disaster. Aerospace, 12(10), 857. https://doi.org/10.3390/aerospace12100857
29. Van Wassenhove, L. N. (2006). Humanitarian aid logistics: Supply chain management in high gear. Journal of the Operational Research Society, 57(5), 475-489. https://doi.org/10.1057/palgrave.jors.2602125
30. Yin, R. K. (2018). Case study research and applications: Design and methods (6. baskı). SAGE Publications.