BELEDİYE BÜTÇELERİNDE MALİ ETKİNLİK: İÇ EGE BÖLGE BELEDİYELERİNE YÖNELİK BİR UYGULAMA

Yıl 2026, Sayı: 9 , 17 - 29 , 30.03.2026

İrem Erasa Akça

https://doi.org/10.62080/kmfed.1869849

https://izlik.org/JA56BH46RL

Öz

Bu çalışmanın amacı merkezi yönetimden tahsis edilen kaynaklar ve kendi öz kaynakları itibarıyla kaynak tahsisinde etkinlik ilkesi gözetilerek 2009-2023 arası dönemde belediyelerin mali etkinliklerini değerlendirmektir. Araştırmanın kapsamı birbirlerine sosyo-ekonomik düzeyde benzer özellik gösteren İç Ege Bölgesinde yer alan Afyon, Kütahya ve Uşak belediyelerinden oluşmaktadır. Bu doğrultuda kamu ve özel sektör uygulama alanlarında etkinlik ölçüm yöntemlerinden biri olarak kullanılan Veri Zarflama Analizinden faydalanılmıştır. İlgili yıllara ait belediye faaliyet raporlarından elde edilen veriler belirlenen girdi ve çıktıların oluşturulması suretiyle oluşturulan iki model üzerinden analize dâhil edilmiştir. Analizde girdi ve çıktı odaklı CCR süper etkinlik modeline başvurulmuş elde edilen bulgulara göre ilgili belediyelerin tam etkinliğe ulaştığı yıllar belirtilmiştir.

Anahtar Kelimeler

Veri Zarflama Süper Etkinlik Analizi , Belediyeler , Yerel Bütçe ve Harcama , Etkinlik

Etik Beyan

Bu çalışma bilimsel araştırma ve yayın etiği kurallarına uygun olarak hazırlanmıştır.

Destekleyen Kurum

Bulunmamaktadır.

Kaynakça

• Andersen, P. & Petersen, N. C. (1993). “A Procedure For Ranking Efficient Units In Data Envelopment Analysis”. Management Science, 39(10): 1261-1264.
• Arifeen, N., Hussain, M., Kazmi, S., Mubeen, M., Mughal, S. L. ve Akbar, W. (2014). “Measuring Business Performance: Comparison of Financial, Non Financial and Qualitative Indicators”. European Journal of Business and Management, 6(4): 38-45.
• Arslan, A. (2002). “Kamu Harcamalarında Verimlilik, Etkinlik ve Denetim”. Maliye Dergisi, 140: 76-99.
• Akçakaya, M. (2012). “Kamu Sektöründe Performans Yönetimi ve Karşılaşılan Sorunlar”. Karadeniz Araştırmaları, 32: 171-202.
• Bayyurt, N. (2007). “İşletmelerde Performans Değerlendirmenin Önemi ve Performans Göstergeleri Arasındaki İlişkiler”. Journal of Social Policy Conferences, 53: 572-592.
• Banker, R. D., Charnes, A., Cooper, W. W., Swarts, J. & Thomas, D. (1989). “An Introduction to DEA With Some of Its Models and Their Uses”. Research in Governmental Nonprofit Accounting, 5(1): 125-163.
• Baysal, M.E., Alçılar, B., Çerçioğlu, H. & Toklu, B. (2005). “Türkiye’deki Devlet Üniversitelerinin 2004 Yılı Performanslarının, Veri Zarflama Analizi Yöntemiyle Belirlenip Buna Göre 2005 Yılı Bütçe Tahsislerinin Yapılması”. SAÜ Fen Bilimleri Enstitüsü Dergisi, 9(1): 67-73.
• Borger De, B. & Kerstens, K. (1996). “Cost Efficiency of Belgian Local Governments: A Comparative Analysis of Fdh, Dea and Econometric Approaches”. Regional Science and Urban Economics, 26(2): 145–170.
• Cavlak, H. (2021). “Etkinlik, Etkililik, Verimlilik, Kârlılık, Performans: Kavramsal Bir Çerçeve ve Karşılaştırma”. Journal of Research in Business, 6(1): 99-126.
• Charnes, A., Cooper, W.W. & Rhodes, E. (1978). “Measuring The Efficiency of Decision Making Units”. European Journal of Operation Research, 2(6): 429-444.
• Cooper, W. W., Li S., Seiford, L. M., Thrall, L. M. & Zhu, J. (2001). “Sensitivity and Stability Analysis in DEA: Some Recent Developments”. Journal of Productivity Analysis, 15(3): 217-246.
• Çağlar, A. (2003). Veri Zarflama Analizi ile Belediyelerin Etkinlik Ölçümü (Yayımlanmış Doktora Tezi, Hacettepe Üniversitesi), YÖK Ulusal Tez Merkezi.
• Çelikkaya, F. & Yayar, F. (2017). “Türkiye’deki Büyükşehir Belediyelerinin Etkinlik Analizi”. F. Beşel & F. Yardımcıoğlu (Ed.) Yerel Yönetimler Üzerine Seçme Yazılar içinde (ss. 53-95). Sakarya: Beşköprü Yayınları.
• Çevik, H. H. (2001). Türkiye’de Kamu Yönetimi Sorunları. Ankara: Seçkin Yayınları.
• Dinç, S. (2006). Yerel Yönetimlerde Performans Ölçümü: Afyonkarahisar Belediyesi Örneği (Yayımlanmış Yüksek Lisans Tezi, Afyon Kocatepe Üniversitesi), YÖK Ulusal Tez Merkezi.
• Doğan, H. (2024). “VZA Süper Etkinlik Modeli ile Türkiye'deki Şehirlerin Sağlık Hizmeti Etkinliklerinin İncelenmesi”. Sağlık ve Sosyal Refah Araştırmaları Dergisi, 6(2): 154-165.
• Drucker, P. F. (2008). Management (Rev. Ed.). New York: HarperCollins.
• Dyson, R.G., Allen, R., Camanho, A.S., Podinovski, V.V., Sarrico, C.S. & Shale, E.A. (2001). “Pitfalls and Protocols In DEA”. European Journal of Operational Research, 132(2): 245-259.
• Eken, M.H. & Kale, S. (2011). “Measuring Bank Branch Performance Using Data Envelopment Analysis: The Case of Turkish Bank Branches”. African Journal of Business Management, 5(3): 889-901.
• Farrell, M. J. (1957), “The Measurement of Productive Efficiency”. Journal of The Royal Statistical Society, 120(3): 253-290.
• Halaskova, R., Halaskova, M., Gavurova, B. & Kocisova, K. (2022). “The Local Governments Efficiency in the EU Countries: Evaluation by Using the Data Envelopment Analysis”. Montenegrin Journal of Economics, 18(1): 127-137.
• Haynes, B. (1999). “Can It Work? Does It Work? Is It Worth It?”. British Medical Journal, 319: 652-653.
• İlkay, S.M. & Doğan, N. Ö. (2009). “Veri Zarflama Analizi İle Kapadokya Bölgesindeki Belediyelerin Etkinlik Ölçümü: 2004 ve 2008 Yıllarına İlişkin Bir Karşılaştırma”. Erciyes Üniversitesi İktisadi ve İdari Bilimler Fakültesi Dergisi, (32): 191-218.
• Julnes, P. L. (2008). “Productivity and Effectiveness”. D. A. Schultz & J. Rabin (Ed.) Enclopedia of Public Administration And Public Policy içinde. (ss.984-988). America: CRC Press. http://ndl.ethernet.edu.et/bitstream/123456789/36215/1/7.pdf
• Kaygısız, Z. & Bilginer, N.(2011). “Maliyet Etkinlik Analizi: Türkiye’deki Büyükşehir Belediyelerinde Uygulama”. Eskişehir Osmangazi Üniversitesi İİBF Dergisi, 6(2): 309‐342.
• Kourtit, K., Nijkamp, P. & Suzuki S. (2012). “The Rat Race between World Cities: In Search of Exceptional Places by Means of Super-Efficient Data Development Analysis Computers”. Environment and Urban Systems, (38): 67–77.
• Kutlar A., Bakırcı F. & Yüksel F. (2010). “Türkiye’de Belediyelerin Ekonomik Etkinliği ve Etkinliğe Etki Eden Faktörler Üzerine Bir Araştırma”. TÜBİTAK Projesi, Proje No: 107K490, Sivas.
• Kusmayadi, K., Dewi, S. M., Didiek, S. T. & Sri, M. (2024). “An Analysis of Financial Performance Measurement in Semarang City Government”. Asian Journal of Management Entrepreneurship and Social Science, 4(01): 936-954.
• Linna, P., Pekkola, S., Ukko, J. & Melkas, H. (2010). “Defining and Measuring Productivity in the Public Sector: Managerial Perceptions”. International Journal of Public Sector Management, 23(3): 479-499.
• Michailov, A., Tomova M. & Nenkova, P. (2002). “Cost efficiency in Bulgarian Municipalities, Delivering Public Services in Cee Countries: Trends and Developments”. J. Finlay &M. Debicki (Ed.) Proceedings from the tenth Annual Conferance Cracow in (ss. 78-92), Poland.
• Öney, E. (1968). Verimlilik Kavramı ve Ölçülmesi. Ankara: Sevinç Matbaası.
• Poister, H.T. & Streib, G. (1999). “Performance Measurement in Municipal Government: Assessing The State of The Practice”. Public Administration Review, 59(4): 325‐35.
• Reisman, A. (2004). What Can Or/Ms Academics Learn From and About Data Envelopment Analysis? Lots! (March 20, 2004).: 03.03.2025 tarihinde https://www.holger-scheel.de/ems adresinden erişildi.
• Šťastná, L.& Gregor, M. (2011). Local Government Efficiency: Evidence From The Czech Municipalities. IES Working Paper 14/2011. IES FSV. Prague: Charles University. https://www.econstor.eu/bitstream/10419/83438/1/657605441.pdf
• Scheel, H. (2000). EMS: Efficiency Measurement System User’s Manual. https://www.holger-scheel.de/ems/ems.pdf
• Ulucan, A. (2002). “İSO 500 Şirketlerinin Etkinliklerinin Ölçülmesinde Veri Zarflama Analizi Yaklaşımı: Farklı Girdi Çıktı Bileşenleri ve Ölçeğe Göre Getiri Yaklaşımları ile Değerlendirmeler”. Ankara Üniversitesi S.B.F. Dergisi, 57(2): 185- 202.
• Vassiloglou, M. & Giokas, D. (1990). “A Study of The Relative Efficiency of Bank Branches: An Application of Data Envelopment Analysis”. Journal of Operational Research Society, 41(7): 591-597.
• Yolalan, R. (1993). İşletmeler Arası Göreli Etkinlik Ölçümü. Ankara: Mpm Yayınları.
• Yeşilyurt, C. (2009). “Türkiye’deki İktisat Bölümlerinin Göreceli Performanslarının Veri Zarflama Analizi Yöntemiyle Ölçülmesi: KPSS 2007 Verilerine Dayalı Bir Uygulama”. Atatürk Üniversitesi İktisadi ve İdari Bilimler Dergisi, 23(4): 135-147.
• Wart, M. V. & Berman, E. (1999). “Contemporary Public Sector Productivity Values: Narrower Scope, Tougher Standarts and New Rules of the Game”. Public Productivty and Management Review, 22(3): 326-347.