Elma’nın (Malus spp.) Dünya ve Türkiye’deki Güncel Mevcudiyeti

Öz

Elma, dünyada farklı ülkelerde yoğun miktarlarda üretimi yapılan bir meyve türüdür. Dünya elma üretiminin %78’i on ülke tarafından gerçekleştirilmektedir. Çin ve ABD (Amerika) elma üretiminde ilk sırayı alırken, Türkiye ise 4,6 milyon ton üretim miktarı ile üçüncü sırada yer almaktadır. Verim bakımından dünyada önde gelen ülkelerin başında, Yeni Zelanda (59.7 ton/ha), Şili (50.8 ton/ha) gelmekte olup, bu ülkeleri İsviçre, ABD, Libya, Güney Afrika izlemektedir. Türkiye verim bakımından on dokuzuncu sırada yer almaktadır. Türkiye’de elma üretiminin %62’si on ilde gerçekleştirilmektedir. Isparta ili elma üretiminde ilk sırada yer almakta ve Türkiye üretiminin %23’ünü oluşturmaktadır. Isparta ilini, Karaman ve Nevşehir takip etmektedir. Türkiye’nin kişi başına elma tüketimi, dünya ortalamasından yüksek olmakla birlikte; elma üretiminin, %9’unu ihraç edebilmektedir. Çalışmanın amacı; Türkiye’de elma üretiminin yapısal gelişimini ve dünya üretimindeki yerini ortaya koymak, ihracat potansiyelini belirlemek, elde edilen veriler ışığında ülkenin gelecekte elma üretimi ile alakalı tahminlerde bulunmaktır.

Anahtar Kelimeler

• Apple
• Production
• Consumption
• Export
• İmport

Current Presence of Apples (Malus spp.) in the World and in Türkiye

Öz

Apples are a major fruit species produced in large quantities in various countries around the world. A 78% of the apple production is carried out by ten countries in the world. China and the USA rank first in apple production, while Türkiye ranks third with a production of 4.6 million tons. In terms of yield, the leading countries in the world are New Zealand (59.7 tons/ha) and Chile (50.8 tons/ha), followed by Switzerland, the USA, Libya and South Africa. Türkiye ranks nineteenth in terms of yield. A 62% of apple production in Türkiye takes place in ten cities. Isparta ranks first in apple production, accounting for 23% of total production in Türkiye. Isparta is followed by Karaman and Nevşehir. While Türkiye's per capita apple consumption is higher than the world average, Türkiye can export 9% of its apple production. This study aims to reveal the structural development of apple production in Türkiye and its place in world production, to determine its export potential, and to make predictions about the country's future apple production in light of the data obtained.

Anahtar Kelimeler

• Apple
• Production
• Consumption
• Export
• İmport

Kaynakça

1. Akın Y, Çelen B, Çelen MF, Karagöz A (2020). Agriculture and Pandemic: How Should Turkish Agriculture Change After COVID-19. International Journal on Mathematic, Engineering and Natural Sciences, 8(16):2602-4136.
2. Anonymous (2016a). Çevre ve Şehircilik Bakanlığı - Karaman İli 2015 Yılı Çevre Durum Raporu. Karaman, 109s. Erişim Bağlantısı: chrome-extension://efaidnbmnnnibpcajpcglclefindmkaj/https://webdosya.csb.gov.tr/db/ced/editordosya/Karaman2015.pdf
3. Anonymous (2016b). Çevre ve Şehircilik Bakanlığı - Isparta İli 2015 Yılı Çevre Durum Raporu. Isparta, 112s. Erişim Bağlantısı: chrome-extension://efaidnbmnnnibpcajpcglclefindmkaj/https://webdosya.csb.gov.tr/db/ced/editordosya/Isparta2015.pdf
4. Anonymous (2016c). Çevre ve Şehircilik Bakanlığı- Niğde İli 2015 Yılı Çevre Durum Raporu. Niğde, 112s. Erişim Bağlantısı: chrome-extension://efaidnbmnnnibpcajpcglclefindmkaj/https://webdosya.csb.gov.tr/db/ced/editordosya/Nigde2015.pdf
5. Anonymous (2021). Mevlana Kalkınma Ajansı. Hedef Pazar Araştırma Raporu: Yaş Elma. Erişim Bağlantısı: chrome-extension://efaidnbmnnnibpcajpcglclefindmkaj/https://www.karamandayatirim.gov.tr/assets/upload/dosyalar/2021-karaman-elma-sektoru-hedef-pazar-arastirma-raporu.pdf.
6. Anonymous (2025). Karaman Provincial Directorate of Agriculture, Coordination and Agricultural Data Department (Oral interview and data request). Karaman.
7. Anonymous (2026). İzmir Büyükşehir Belediyesi-SEBZE/MEYVE HAL FİYATLARI. Erişim Tarihi: 01.05.2025 Erişim Adresi: https://eislem.izmir.bel.tr/tr/HalFiyatlari/20/2?date2=22.07.2022
8. Aras İ (2015). Elma Sektörü Raporu-Karaman, Mevlana Kalkınma Ajansı, Konya, Erişim Bağlantısı: chrome-extension://efaidnbmnnnibpcajpcglclefindmkaj/https://www.karamandayatirim.gov.tr/assets/upload/dosyalar/karaman-elma-sektor-raporu.pdf

9. Ataseven Y, Tektaş AK, Keskin L (2022). Karaman İlinde Katma Değeri Yüksek ve İklim Değişikliğine Dayanıklı Ürünlerin Belirlenmesi Projesi. Erişim Bağlantısı: chrome-extension://efaidnbmnnnibpcajpcglclefindmkaj/https://www.karamantb.org.tr/yuklemeler/raporlar/karaman-ve-cevresinde-katma-degeri-yuksek-alternatif-tarim-urunlerinin-belirlenmesi-projesi.pdf
10. Cenapaksoy H, Demirsoy L, Koyuncu F, Koyuncu MA, Kankaya A, Kepenek K, Yıldırım F, Hallaç F, Dilmaçünal T (2002). Avrupa Birliği Ülkelerinde Yumuşak Çekirdekli Meyve Türleri Tarımı ve Yakın Gelecekte Beklenen Gelişmeler. Avrupa Birliğine Uyum Aşamasında Bahçe Bitkileri Tarımı, 25-26 Nisan, Ankara, s. 147-165.
11. Çakır Ö, Türköz Bakırcı G, Kellevezir I, (2025). COVID-19 Salgınının Tarım Sektörü Üzerindeki Sosyoekonomik Etkilerinin Analizi. Afyon Kocatepe Üniversitesi Sosyal Bilimler Dergisi, 27(1):170-192.
12. Clement C, (2005). Fruits: In: Sir Prance G and Nesbitt M,editors. The cultural history of plants. Routledge,Madison Avenue, New York; 2005. p. 77-96.
13. Cornille A, Giraud T, Smulders MJ, Roldán-Ruiz I, Gladieux P (2014). The domestication and evolutionary ecology of apples. Trends in Genetics, 30:57–65.
14. Doğan O (2020). Türkiye’de Kendine Yeterli ve Krizlere Dayanıklı bir Tarım-Gıda Sistemi için Kovid-19 Pandemisi Çerçevesinde Öneriler. TESEV Değerlendirme Notları, 2020/1.
15. Erdoğan SS, Demirci M (2014). Elma Fenolik Bileşen ve Lif İçeriği. Bahçe Dergisi, 43(1-2):41-52.
16. FAO (2025). FAO Stat (Food and Agriculture Organization of The United Nations) Apple Data Search Section. Date Data:18.06.2025. Access Address: https://www.fao.org/faostat/en/#data/QCL
17. Gardner PT, White TAC, McPhail DB, Duthie GG (2000). The Relative Contributions of Vitamin C, Carotenoids and Phenolics to the Antioxidant Potential of Fruit Juices. Food Chemistry, 68:471-474.
18. Gorinstein S, Zachwieja Z, Folta M, Barton H, Piotrowicz J, Zember M, Weisz M, Trakhtenberg S, Martin–Belloso O (2001). Comparative Content of Dietary Fiber, Total Phenolics, and Minerals in Persimmons and Apples. Journal of Agricultural and Food Chemistry, 49:952-957.
19. Hancock JF (2008). “Apples”, in J.F. Hancock (ed.), Temperate Fruit Crop Breeding: Germplasm to Genomics, Springer Science+Business Media B.V., New York, NY, 2008.
20. Karakaya E, Kızıloğlu S (2022). Elma Üretiminin Ekonomik Analizi: TRB1 Bölgesi Örneği. KSÜ Tarım ve Doğa Dergisi, 25(3):589-597.
21. KTS (2026a). Karaman Ekonomi Raporu-2026 OCAK. Erişim Bağlantısı: https://ktso.org.tr/tr-TR/Dynamic/Page/ekonomi-raporu
22. KTS (2026b). Karaman 2025-2029 Strateji Planı. Erişim Bağlantısı: https://ktso.org.tr/tr-TR/Dynamic/Page/stratejik-plan#true-4
23. Kayabaşı TE (2020). Covıd-19’un Tarımsal Üretime Etkisi. Eurasian Journal of Researches in Social and Economics, 7(5):38-45.
24. Luby JJ (2003). “Taxonomic classification and brief history”, in D.C. Ferree and I.J. Warrington (eds.), Apples: Botany, Production and Uses, CABI International, Cambridge, 2003.
25. MGM (2026). İller Ait Mevsim Normalleri. Erişim sayfası: https://mgm.gov.tr/veridegerlendirme/il-ve-ilceler-istatistik.aspx?k=&m=KARAMAN
26. Niyaz ÖC, Demirbaş N (2011). Türkiye Yaş Meyve Üretim ve İhracatının Son On Yıllık Döneminin Değerlendirilmesi. Tarım Ekonomisi Dergisi, 17(1): 37-45.
27. Oğuz C, Karaçayır HF (2009). Apple Production, Consumption, Market Structure and Foreign Trade in Turkey. Reserach Journal of Agricultural Sciences, 1:41-49.
28. Özçağıran R, Ünal A, Özeker E, İsfendiyaroğlu M (2004). Ilıman İklim Meyve Türleri, Yumuşak Çekirdekli Meyveler, Cilt: II. Ege Üniversitesi Ziraat Fakültesi Yayınları, No: 556, Bornova, İzmir.
29. Öztürk B (2012). Jonagold Elma Çeşidinde Aminoethoksivinilglisinin (AVG) Hasat Önü Dökümüne, Braeburn Elma Çeşidinde Metil Jasmonatin (MeJA) Renklenme Üzerine Etkileri. Doktora tezi, Gaziosmanpaşa Üniversitesi Fen Bilimleri Enstitüsü Bahçe Bitkileri Anabilim Dalı
30. Pereira-Lorenzo S, Ramos-Cabrer AM, Fischer M (2009). Breeding apple (Malus domestica Borkh).” Breeding plantation tree crops. Temperate Species, 10: 33-82.
31. Sadik, CD, Sies H, Schewe T (2003). Inhibition of 15-lipoxygenases by Flavonoids: Structure Activity Relations and Mode of Action. Biochemistry Pharmacology, 65:773781.
32. Soylu A (2003). Ilıman İklim Meyveleri-2. Uludağ Üniversitesi Ziraat Fakültesi Bahçe Bitkileri Bölümü, 2. Baskı, Bursa, 1-6 (Elma Bölümü).
33. Taşcı F (2017). Elma Ürün Raporu. T.C. Gıda, Tarım ve Hayvancılık Bakanlığı Tarımsal Ekonomi ve Politika Geliştirme Enstitüsü, Ankara.
34. TÜİK (2025). Bitkisel Üretim İstatistikleri Veritabanı-Elma. Veri Tarih: 18.06.2025. Erişim Bağlantısı: https://biruni.tuik.gov.tr/medas/?kn=104&locale=tr
35. Van der Sluis AA (2005). A Chain Analysis of the Production of “Healthy” Apple Juice. The Case of Polyphenolic Antioxidants. (PhD Thesis). Wageningen University, the Netherlands.
36. Wiseman A (2001). Biologically-active Phytochemicals in Food, Analysis, Metabolism, Bioavailability and Function, Edited by Pfannhauser W, Fenwick GR, Khokhar S. The Royal Society of Cambridge.
37. Wolfe KL, Wu X, Liu RH (2003). Antioxidant Activity of Apple Peels. Journal of Agriculture and Food Chemistry, 51, 609-614.
38. Zohary D, Hopf M, Weiss E (2012). Domestication of plants in the Old World: the origin and spread of domesticated plants in Southwest Asia, Europe, and the Mediterranean Basin, 4th edn. Oxford University Press, New York