TÜRKİYE YÜZYILI MAARİF MODELİNDE BÜTÜNCÜL İNSAN ANLAYIŞI: BEDEN EĞİTİMİ VE SPOR DERSLERİ ÜZERİNDEN BİR İNCELEME

Yıl 2026, Cilt: 3 Sayı: 1 , 19 - 46 , 30.03.2026

Zeki Taş

https://izlik.org/JA42HF65KU

Öz

Bu araştırmanın amacı, Türkiye Yüzyılı Maarif Modeli (TYMM)’nde benimsenen bütüncül insan anlayışı çerçevesinde beden eğitimi ve spor derslerinin pedagojik işlevini, Millî Eğitim Bakanlığı tarafından yayımlanan öğretim programları ve resmî düzenleyici belgeler üzerinden incelemektir. Araştırma, erdem-değer-eylem modeli, sosyal-duygusal öğrenme becerileri ve “yetkin ve erdemli insan” öğrenci profili bağlamında ele alınmıştır. Araştırma, nitel araştırma desenlerinden doküman analizi yöntemiyle yürütülmüş; Millî Eğitim Bakanlığı tarafından yayımlanan öğretim programları, model dokümanları ve resmî düzenleyici belgeler sistematik ve karşılaştırmalı biçimde analiz edilmiştir. Elde edilen bulgular, beden eğitimi ve spor dersinin adalet, saygı ve sorumluluk gibi çatı değerlerin; sabır, sağlıklı yaşam, iş birliği ve çevresel duyarlılık gibi boyut değerlerin öğrenciler tarafından eylem temelli olarak içselleştirilmesine imkân sunduğunu ortaya koymaktadır. Bununla birlikte, TYMM Ortak Metni ile beden eğitimi ve spor dersi öğretim programlarında yer alan kazanım ve açıklamalar, benlik becerileri, sosyal yaşam becerileri, ortak beceriler ve kavramsal becerilerden oluşan sosyal-duygusal öğrenme becerilerinin beden eğitimi ve spor etkinlikleri aracılığıyla bütünleşik ve eş zamanlı biçimde geliştirilebileceğine işaret etmektedir. Sonuç olarak beden eğitimi ve spor dersinin, TYMM’de öngörülen bütüncül insan anlayışının uygulanmasında destekleyici bir alanın ötesinde, önemli ölçüde kurucu bir pedagojik işlev üstlendiği belirlenmiştir.

Anahtar Kelimeler

Beden eğitimi ve spor , Türkiye Yüzyılı Maarif Modeli , erdem-değer-eylem modeli , sosyal-duygusal öğrenme , yetkin ve erdemli insan

Etik Beyan

Bu araştırma, nitel bir tasarım çerçevesinde yürütülmiş olup doküman incelemesine dayalı olarak gerçekleştirilmiştir. Çalışmanın veri kaynağını, Millî Eğitim Bakanlığı tarafından yayımlanan resmî politika belgeleri, öğretim programları ve model dokümanları oluşturmaktadır. Araştırma sürecinde herhangi bir insan katılımcıdan veri toplanmamış, deneysel bir uygulama yapılmamış ve hayvan denekler kullanılmamıştır. Ayrıca bireylere ait kişisel veri, özel nitelikli bilgi veya müdahale gerektiren herhangi bir süreç araştırma kapsamında yer almamıştır. Bu kapsamda çalışma, insan veya hayvan denekler üzerinde gerçekleştirilen araştırmalar, anket, görüşme, gözlem veya deneysel uygulama içeren çalışmalar ve kişisel verilerin işlenmesini gerektiren araştırmalar kategorisine girmemektedir. Dolayısıyla ilgili ulusal ve uluslararası araştırma etiği ilkeleri ile yükseköğretim mevzuatı çerçevesinde etik kurul onayı alınmasını gerektiren çalışmalar arasında yer almamaktadır. Araştırma süreci boyunca bilimsel dürüstlük, nesnellik, şeffaflık ve akademik etik ilkelerine titizlikle uyulmuş; kullanılan tüm dokümanlar uygun biçimde analiz edilmiş ve yorumlanmıştır. Bu gerekçeler doğrultusunda, söz konusu araştırma için etik kurul onayına ihtiyaç duyulmamıştır.

Teşekkür

Makaleyi değerlendirmek üzere vakit harcayacak olan editör ve hakemlere teşekkür eder, başarılar dilerim.

The Holistic Conception of the Human Being in the Türkiye Century Education Model: An Examination Through Physical Education and Sport Courses

https://izlik.org/JA42HF65KU

Öz

The aim of this study is to examine the pedagogical function of physical education and sport courses within the framework of the holistic conception of the human being adopted in the Türkiye Century Education Model, based on curricula and official regulatory documents published by the Ministry of National Education. The study addresses this issue in relation to the virtue–value–action model, social and emotional learning skills, and the profile of the “competent and virtuous individual.” Employing a qualitative research design, the study was conducted using the document analysis method; curricula, model documents, and official regulatory documents published by the Ministry of National Education were systematically and comparatively analyzed. The findings indicate that physical education and sport courses provide opportunities for students to internalize overarching values such as justice, respect, and responsibility, as well as sub-values including patience, healthy living, cooperation, and environmental awareness, through action-based learning. Moreover, the learning outcomes and explanations presented in the Türkiye Century Education Model Core Text and the physical education and sport curricula suggest that social and emotional learning skills—comprising self-management skills, social life skills, common skills, and conceptual skills—can be developed in an integrated and simultaneous manner through physical education and sport activities. In conclusion, it has been determined that physical education and sports lessons, beyond being a supportive area in the implementation of the holistic understanding of the human being envisioned in the TYMM (Turkish National Education System), assume a significantly constitutive pedagogical function.

Anahtar Kelimeler

Physical education and sport , Türkiye Century Maarif Model , virtue-value-action model , social-emotional learning , competent and virtuous individual

Etik Beyan

This research was conducted within the framework of a qualitative design and was based on document analysis. The data sources of the study consisted of official policy documents, curricula, and model documents published by the Ministry of National Education. No data were collected from human participants during the research process; no experimental procedures were conducted, and no animal subjects were used. Furthermore, the study did not involve personal data, sensitive information, or any processes requiring intervention involving individuals. In this context, the study does not fall within the category of research conducted on human or animal subjects, nor does it include surveys, interviews, observations, experimental applications, or studies requiring the processing of personal data. Therefore, within the framework of relevant national and international research ethics principles and higher education regulations, the study does not require approval from an ethics committee. Throughout the research process, the principles of scientific integrity, objectivity, transparency, and academic ethics were meticulously observed, and all documents used were appropriately analyzed and interpreted. For these reasons, ethics committee approval was not required for this study.

Teşekkür

“I would like to thank the editor and the reviewers who will devote their time to evaluating this manuscript and wish them success.”

Kaynakça

• Aksoy, N. (2015b). Değerler eğitimi ve ahlak gelişimi. Nobel Akademik Yayıncılık.
• Aristoteles. (2024). Nikomakhos’a etik (S. Babür, Çev.; 12. bs.). BilgeSu Yayıncılık.
• Arslan, A. (2025). TYMM Erdem-Değer-Eylem Çerçevesi'nin İncelenmesi. Temel Eğitim, 7(27), 106-121.
• Azzaloualıdıne, Y., & Erturan, G. (2025). The Effects of Peer and Self-Assessment on Students’ Self-Regulation, Perceived Motivational Climate and Volleyball Skill in Physical Education. Pamukkale Journal of Sport Sciences, 16(2), 398-426.
• Bailey, R., Armour, K., Kirk, D., Jess, M., Pickup, I., Sandford, R., & BERA Physical Education and Sport Pedagogy Special Interest Group. (2009). The educational benefits claimed for physical education and school sport: An academic review. Research Papers in Education, 24(1), 1–27. https://doi.org/10.1080/02671520701809817
• Banaz, E. (2024). 2024 Türkiye Yüzyılı Maarif Modeli ortaokul Türkçe dersi öğretim programı’nın dijital okuryazarlık açısından incelenmesi. Kuram ve Uygulamada Sosyal Bilimler Dergisi, 8(1), 279–290.
• Behriz, A. (2025). Türkiye yüzyılı maarif modeli üzerine öğretmen görüşlerinin incelenmesi. Bolat, Y. (2025). Türkiye Yüzyılı Maarif Modelini temel alan okul öncesi eğitim programındaki öğrenme çıktılarının incelenmesi. İnsan ve Toplum Bilimleri Araştırmaları Dergisi, 14(3), 1871-1900.
• Bowen, G. A. (2009). Document analysis as a qualitative research method. Qualitative Research Journal, 9(2), 27–40. https://doi.org/10.3316/QRJ0902027
• CASEL. (2020). What is SEL? Collaborative for Academic, Social, and Emotional Learning. https://casel.org
• Comte, A. (1858). The positive philosophy of Auguste Comte. Blanchard.
• Creswell, J. W. (2014). Research design: Qualitative, quantitative, and mixed methods approaches (4th ed.). Sage.
• Creswell, J. W., & Poth, C. N. (2018). Qualitative inquiry and research design: Choosing among five approaches (4th ed.). Sage.
• Durkheim, E. (1956). Education and sociology. Simon and Schuster.
• Durlak, J. A., Weissberg, R. P., Dymnicki, A. B., Taylor, R. D., & Schellinger, K. B. (2011). The impact of enhancing students’ social and emotional learning: A meta-analysis of school-based universal interventions. Child Development, 82(1), 405–432. https://doi.org/10.1111/j.1467-8624.2010.01564.x
• Elias, M., Zins, J. E., & Weissberg, R. P. (1997). Promoting social and emotional learning: Guidelines for educators. Ascd.
• Engin, G. (2014). Türkçe ve beden eğitimi öğretim programları ile bütünleştirilmiş değerler eğitimi programının etkililiği.
• Ersoy, F. (2023). 1980 sonrası Türk eğitim sisteminin paradigma dönüşümü açısından çözümlenmesi (Yüksek lisans tezi, Ankara Üniversitesi).
• Fırat, M. (2020a). Eğitim felsefesinde insan tasavvuru ve bütüncül yaklaşım. Pegem Akademi.
• Fırat, M. (2020b). Açık bilim: Zamanı gelmiş paradigma. Nobel Akademik Yayıncılık.
• Goleman, D. (1995). Emotional intelligence bantam books. New York.
• Güneş, U., & Tösten, R. (2023). Beden eğitimi ve spor öğretim programında yer alan sosyal beceriler üzerine nitel bir araştırma. Siirt Üniversitesi Sosyal Bilimler Enstitüsü Dergisi, 11(1), 81–105. https://doi.org/10.53586/susbid.1267573
• Karataş, İ. H. (2024). Türkiye Yüzyılı Maarif Modeli hakkında eleştirel bir değerlendirme. Alanyazın Eğitim Bilimleri Eleştirel İnceleme Dergisi, 5(1), 6–11.
• Keskin, A. (2020). Ortaokul öğrencilerinin beden eğitimi dersine yönelik durumsal ilgilerinin algılanan yeterlilik ve öz düzenleme becerileri ile ilişkisi (Yüksek lisans tezi).
• Kirk, D. (2010). Physical education futures. Routledge.
• Köseoğlu, Z. (2025). Türkiye yüzyılı maarif modeli bağlamında 2018 ve 2024 Din Kültürü ve Ahlak Bilgisi müfredatlarının karşılaştırmalı analizi. Pearson Journal, 8(31), 85-115.
• Krippendorff, K. (2018). Content analysis: An introduction to its methodology (4th ed.). Sage.
• Lickona, T. (1992). Educating for character: How our schools can teach respect and responsibility. Bantam.
• Lincoln, Y. S., & Guba, E. G. (1985). Naturalistic inquiry. Sage.
• Merleau-Ponty, M. (2016). Algının fenomenolojisi (E. Ataçay, Çev.). İthaki Yayınları.
• Merriam, S. B., & Tisdell, E. J. (2016). Qualitative research: A guide to design and implementation (4th ed.). Jossey-Bass.
• Miles, M. B., Huberman, A. M., & Saldaña, J. (2020). Qualitative data analysis: A methods sourcebook (4th ed.). Sage.
• Millî Eğitim Bakanlığı. (2024). Türkiye Yüzyılı Maarif Modeli öğretim programları ortak metni. MEB Yayınları.
• Millî Eğitim Bakanlığı. (2025). Türkiye Yüzyılı Maarif Modeli öğretim programları ortak metni. MEB Yayınları.
• Nucci, L. P. (2001). Education in the moral domain. Cambridge University Press.
• OECD. (2019). Future of education and skills 2030. OECD Publishing.
• Önal, A., Taş, Z., Filiz, B., & Hergüner, G. (2023). Teachers’ views on the implementation of values in physical education. Education and Science, 48(213), 205–229.
• Öztürk, F., Akıncı, M., & Beldağ, A. (2025). Program Okuryazarlığı Perspektifinden Türkiye Yüzyılı Maarif Modeli: Farklı Öğretim Kademelerinden Öğretmen Değerlendirmeleri. Milli Eğitim Dergisi, 54(1), 341-384.
• Patton, M. Q. (2015). Qualitative research & evaluation methods (4th ed.). Sage.
• Prior, L. (2003). Using documents in social research. Sage.
• Shusterman, R. (2012). Thinking through the body: Essays in somaesthetics. Cambridge University Press.
• Suluk, B., & Yıldırım, O. (2025). Türkiye Yüzyılı Maarif Modeli’ne göre hazırlanan ders kitaplarında değerler. Kocaeli Üniversitesi Eğitim Dergisi, 8(1), 157–177.
• Taşkın, S. (2025). Türkiye Yüzyılı Maarif Modeli’nde değerler eğitimi yaklaşımının analizi. İstanbul Eğitim Dergisi, (2), 160-180.
• Ülçay, O. (2024). Türkiye Yüzyılı Maarif Modeli’nin pedagojik ve programatik boyutlarının değerlendirilmesi. Ulusal Eğitim, Toplum ve Dünya Dergisi, 1(2), 70–77.
• Vatansever, A., & Sülün, F. (2025) Türkiye Yüzyılı Maarif Modeli Işığında Ortaokul Beden Eğitimi ve Spor Dersi Öğretim Programı Üzerine Bir Değerlendirme. Beden Eğitimi, 63.
• Whitehead, M. (Ed.). (2010). Physical literacy: Throughout the lifecourse. Routledge.
• Yereyıkılmaz, F. G. (2025). Türkiye Yüzyılı Maarif Modeli İlkokul Türkçe ve Beden Eğitimi ve Oyun Dersi Öğretim Programlarının Karşılaştırmalı Analizi. Beden Eğitimi Spor Sağlık ve Efor Dergisi, 4(3), 11-28.
• Yıldırım, A., & Şimşek, H. (2021). Sosyal bilimlerde nitel araştırma yöntemleri (12. bs.). Seçkin Yayıncılık.
• Yıldırım, S. G. (2019). Değerler eğitimine yönelik bir model önerisi: Değer içselleştirme (Doktora tezi, Bursa Uludağ Üniversitesi).
• Yıldırım, Y., & Çalışkan, A. (2024). Türkiye Yüzyılı Maarif Modeli’nin 21. yüzyıl insan profili açısından değerlendirilmesi. Elektronik Eğitim Bilimleri Dergisi, 13(26), 205–221.