THE RISING POWER OF ANATOLIA: THE KARAMANIDS AND TURKOMAN RESISTANCE

Öz

Karamanoğulları Beyliği, Anadolu’nun siyasî ve toplumsal dönüşüm sürecinde önemli bir aktör olarak öne çıkmaktadır. Türkiye Selçuklu Devleti’nin Moğol hâkimiyeti altına girmesiyle birlikte ortaya çıkan otorite boşluğu, Karamanoğulları’nın hem askerî hem de siyasî alanda etkinliğini artırmasına zemin hazırlamıştır. Bu süreçte beylik, yalnızca bölgesel bir güç olmanın ötesine geçerek Anadolu’daki Türkmen unsurların temsilcisi ve savunucusu konumuna yükselmiştir. Selçuklu merkezî yönetimi ile İlhanlı idaresinin Anadolu üzerindeki baskıları, Karamanoğulları’nın izlediği siyasetin şekillenmesinde belirleyici rol oynamıştır. Çalışmada, Karamanoğulları’nın Selçuklu Devleti’nin inhitat sürecinde izlediği stratejiler; isyan hareketleri, siyasî mücadeleler ve diğer Anadolu beylikleriyle kurulan ilişkiler çerçevesinde ele alınmaktadır. Bu bağlamda, beyliğin Moğol ve Selçuklu otoritelerine karşı geliştirdiği direniş, yalnızca askerî bir karşı koyuş olarak değil, aynı zamanda Türkmen kimliğinin korunmasına yönelik bir tutum olarak değerlendirilmektedir. Karamanoğulları’nın zaman zaman Selçuklu hanedanına rakip olacak ölçüde iddialı bir siyaset izlemesi, onların Anadolu’daki güç dengeleri üzerindeki etkisini açık biçimde ortaya koymaktadır. Araştırma, mevcut literatürden farklı olarak Karamanoğulları’nın faaliyetlerini dar bir siyasî çerçeveyle sınırlamamakta; beyliğin sosyal ve kültürel yapıya olan etkilerini de dikkate almaktadır. Türkmen topluluklarıyla kurulan güçlü bağlar, beyliğin sürekliliğini sağlayan temel unsurlardan biri olarak değerlendirilmektedir. Bu yönüyle Karamanoğulları, Selçuklu Devleti’nin çözülme sürecinde ortaya çıkan siyasî parçalanma ortamında, Anadolu’nun yeniden şekillenmesinde etkili bir rol üstlenmiştir. Karamanoğulları Beyliği’nin Selçuklu ve Moğol hâkimiyeti karşısındaki tutumu, Anadolu’nun siyasî yapısının dönüşümünde ve Türkmen kimliğinin muhafazasında belirleyici olmuştur. Bu çalışma, Karamanoğulları’nın tarihsel rolünü çok boyutlu bir bakış açısıyla ele alarak, beyliğin Anadolu tarihindeki yerini daha açık ve sistematik bir şekilde ortaya koymayı amaçlamaktadır.

Anahtar Kelimeler

• Karamanids
• Mongols
• Seljuk State
• Anatolian Turkomans
• Struggle for Independence

Anadolu'nun Yükselen Gücü: Karamanoğulları ve Türkmen Direnişi

Öz

The Karamanid Beylik emerged as a significant political and social actor during the period of transformation in Anatolia following the decline of the Seljuk State. After the Seljuks came under Mongol domination, the weakening of central authority created a political environment in which regional powers gained prominence. Within this context, the Karamanids increased their influence not only as a local principality but also as a representative and protector of the Turkmen population in Anatolia. The pressures exerted by both Seljuk administrators and Ilkhanid rule played a decisive role in shaping the Karamanids’ political stance and strategies. This study examines the policies pursued by the Karamanids during the period of Seljuk decline by focusing on their rebellions, political struggles, and relations with other Anatolian beyliks. The resistance developed against Seljuk and Mongol authority is evaluated not merely as a series of military confrontations but also as an expression of a broader effort to preserve Turkmen identity. The Karamanids’ ability to pursue an ambitious political agenda, at times directly challenging Seljuk authority, highlights their growing influence over the balance of power in Anatolia. Unlike earlier studies that primarily emphasize political or military aspects, this research adopts a broader perspective by also considering the social and cultural dimensions of Karamanid activities. The strong ties established with Turkmen communities are identified as one of the key factors ensuring the continuity and resilience of the beylik. In this respect, the Karamanids played an important role in the reconfiguration of Anatolia during the fragmentation that followed the collapse of Seljuk power. In conclusion, the Karamanids’ stance against Seljuk and Mongol domination had a lasting impact on the political structure of Anatolia and on the preservation of Turkmen identity. By approaching the subject from a multidimensional perspective, this study aims to provide a clearer and more systematic understanding of the historical role of the Karamanid Beylik in medieval Anatolia.

Anahtar Kelimeler

• Karamanoğulları
• Moğollar
• Selçuklu Devleti
• Anadolu Türkmenleri
• Bağımsızlık mücadelesi.

Kaynakça

1. Ahmed Eflâkî. (1973). Menâkıbü’l-ʿârifîn (Âriflerin menkıbeleri) (T. Yazıcı, Çev.; Cilt 1–2). Hürriyet Yayınları.
2. Akkuş, M. (2016). Karamanoğullarının Moğol tahakkümüne karşı mücadeleleri. Uluslararası Orta Anadolu ve Akdeniz Beylikleri Tarihi, Kültürü ve Medeniyeti Sempozyumu II Bildirileri (Cilt 1, ss. 320–339).
3. Aksarâyî, K. M. (1943). Müsâmeretü’l-aḫbâr (M. N. Gençosman, Çev.). Türk Tarih Kurumu.
4. Aksarâyî, M. b. M. (2000). Müsâmeretü’l-aḫbâr ve müsâyeretü’l-aḫyâr (M. Öztürk, Çev.). Türk Tarih Kurumu.
5. Alptekin, C. (1992). Türkiye Selçukluları. İçinde Doğuştan Günümüze Büyük İslam Tarihi (Cilt 8, ss. 209–358). Çağ Yayınları.
6. Anonim. (2014). Selçuknâme: Târîh-i Âl-i Selçuk (H. İ. Gök & F. Coşguner, Çev.). Atıf Yayınları.
7. Atçeken, Z., & Yaşar, B. (2012). Selçuklu müesseseleri ve medeniyeti tarihi. Eğitim Yayınevi.
8. Başkan, Y. (1999). Karamanoğulları Beyliği (Alaeddin Ali Bey dönemi 1357–1398) (Yayımlanmamış yüksek lisans tezi). İnönü Üniversitesi Sosyal Bilimler Enstitüsü.

9. Başkan, Y. (2012). Karamanoğulları’nın kökeni meselesi. Tarih İncelemeleri Dergisi, 27(1), 23–35.
10. Bingöl, G. (2023). Moğol/İlhanlı hâkimiyeti altındaki Anadolu’da çıkan isyanlar (1243–1335) (Yayımlanmamış doktora tezi). Süleyman Demirel Üniversitesi Sosyal Bilimler Enstitüsü.
11. Bingöl, G. (2025). Anadolu’da güç dengeleri: Selçuklu–İlhanlı rekabetinde Türkmenlerin rolü. Bulanık MYO Sosyal Bilimler Dergisi, 3(1), 35–46.
12. Bingöl, G., & Aslan, Ö. (2025). XIII. yüzyılda Anadolu’da Türkmen direnişi: Denizli ve çevresindeki isyanlar. Çekmece Sosyal Bilimler Dergisi, 13(26), 58–69. https://doi.org/10.55483/cekmece.1640750
13. Bingöl, G., & Çopur, H. (2025a). Alâeddin Keykubad’ın Abbâsî halifeleri ile ilişkileri: Siyasi, askerî ve manevî bağlar. Türk Tarihi Araştırmaları Dergisi, 10(1), 17–26. https://doi.org/10.56252/turktarars.1625896
14. Bingöl, G., & Çopur, H. (2025b). Alâeddin Keykubad ve Moğollar: Savaş ve barış arasında stratejik bir denge. Anadolu Mecmuası, 4(10), 1–17.
15. Boyacıoğlu, R. (1999). Karamanoğulları’nın kökenleri. Cumhuriyet Üniversitesi İlahiyat Fakültesi Dergisi, 3, 51–56.
16. Devlet, N. (1992). İlhanlılar. İçinde Doğuştan Günümüze Büyük İslam Tarihi (Cilt 9, ss. 63–94).
17. Ersan, M. (2010). Türkiye Selçuklu Devleti’nin dağılışı. Birleşik Yayınevi.
18. Gordlevski, V. (1988). Anadolu Selçuklu Devleti. Onur Yayınları.
19. Göksu, M. (2000). Şerefeddin Hatiroğlu ve Moğollara karşı isyanı (Yayımlanmamış yüksek lisans tezi). Selçuk Üniversitesi Sosyal Bilimler Enstitüsü.
20. Gregory Abû’l-Farac. (1950). Abû’l-Farac tarihi (Ö. R. Doğrul, Çev.; Cilt 1–2). Türk Tarih Kurumu.
21. Güleç, F., & Bingöl, G. (2025). Karadeniz’de Türkiye Selçuklu Devleti ile Trabzon Rum İmparatorluğu arasındaki hâkimiyet mücadelesi ve sonuçları. Mehmet Akif Ersoy Üniversitesi Sosyal Bilimler Enstitüsü Dergisi, 42, 152–172. https://doi.org/10.20875/makusobed.1784048
22. Günler, M. (2016). Türkmen meselesi bakış açısından Karamanoğlu Mehmet Bey ve fermanı’nın değerlendirilmesi. Uluslararası Orta Anadolu ve Akdeniz Beylikleri Tarihi, Kültürü ve Medeniyeti Sempozyumu II Bildirileri (Cilt 1, ss. 474–498).
23. İbn Battûta, E. A. M. (2000). Seyahatnâme (A. S. Aykut, Çev.; Cilt 1–2). Yapı Kredi Yayınları.
24. İbn Bîbî. (1996). el-Evâmirü’l-ʿAlâʾiyye fi’l-umûri’l-ʿAlâʾiyye (Selçuknâme) (M. Öztürk, Haz.; Cilt 2). Türk Tarih Kurumu. Kaymaz, N. (2011). Anadolu Selçuklularının inhitatında idare mekanizmasının rolü. Türk Tarih Kurumu.
25. Kesik, M. (2018). Anadolu Türk beylikleri. Bilge Kültür Sanat.
26. Koca, S. (2013). Anadolu Türk beylikleri tarihi. Berikan Yayınevi.
27. Müneccimbaşı Ahmed b. Lütfullah. (2013). Câmiʿü’d-düvel: Selçuklular tarihi (A. Öngül, Haz.; Cilt 2). Kabalcı Yayıncılık.
28. Sağlam, A. (2016). Memlük kaynaklarında Karamanoğulları (1256–1341). Uluslararası Orta Anadolu ve Akdeniz Beylikleri Tarihi, Kültürü ve Medeniyeti Sempozyumu II Bildirileri (Cilt 1, ss. 418–441).
29. Serdar, M., & Hanar, M. (2018). Moğol hâkimiyeti sırasında Ermenek ve çevresinde yaşanan siyasi ve sosyal gelişmeler (1277–1292). İçinde H. Muşmal, E. Yüksel & M. A. Kapar (Ed.), Ermenek Araştırmaları I (ss. 237–250). Palet Yayınları.
30. Sümer, F. (2001). Karamanoğulları. Türkiye Diyanet Vakfı İslâm Ansiklopedisi (Cilt 24, ss. 454–456).
31. Sümer, F. (2009). Salur. Türkiye Diyanet Vakfı İslâm Ansiklopedisi (Cilt 36, ss. 57–59).
32. Şeker, M. (2006). Anadolu’nun Türkleşmesi ve kültürel hayatı. Ötüken Yayınları.
33. Şen, M. E., & Bingöl, G. (2022). Anadolu’da Moğol tahakkümüne karşı aykırı bir ses: Beylerbeyi Hatiroğlu Şerafeddin. Ortaçağ Araştırmaları Dergisi, 5(2), 381–392. https://doi.org/10.48120/oad.1171449
34. Şikârî. (2005). Karamannâme: Zamanın kahramanı Karamanîlerin tarihi (M. Sözen & N. Sakaoğlu, Haz.). Karaman Belediyesi Yayınları.
35. Taşkıran, H. (2016). Karamanoğullarının Anadolu’da var olma mücadelesi bağlamında Türkiye Selçukluları ile ilişkileri. Türk-İslam Dünyası Sosyal Araştırmaları Dergisi, 6, 316–328.
36. Tekindağ, Ş. (1963). Son Osmanlı–Karaman münasebetleri hakkında araştırmalar. Tarih Dergisi, 13(17–18), 44–76.
37. Turan, O. (2014). Türkiye Selçukluları hakkında resmî vesikalar. Türk Tarih Kurumu.
38. Turan, O. (2016). Selçuklular zamanında Türkiye (14. bs.). Ötüken Neşriyat.
39. Uzunçarşılı, İ. H. (1937). Anadolu beylikleri ve Akkoyunlu Karakoyunlu devletleri. Türk Tarih Kurumu.
40. Ünal, T. (1957). Karamanoğulları tarihi. Yıldız Matbaası.
41. Varlık, Ç. (1992). Karamanoğulları Beyliği. İçinde Doğuştan Günümüze Büyük İslam Tarihi (Cilt 10). Çağ Yayınları.
42. Yazıcızâde Ali. (2017). Tevârîh-i Âl-i Selçuk (Oğuznâme–Selçuklu tarihi) (A. Bakır, Haz.). Çamlıca Basım Yayın.
43. Yücel, Y., & Sevim, A. (1989). Türkiye tarihi: Fetih, Selçuklu ve beylikler dönemi. Türk Tarih Kurumu.