THE IMPACT OF DIGITAL LITERACY AND SOCIAL MEDIA ADDICTION LEVELS ON PROFESSIONAL KNOWLEDGE ACQUISITION

Yıl 2025, Cilt: 27 Sayı: 48, 143 - 158, 30.04.2025

Gülcan Karabayır , Mehmet Cabir Akkoyunlu , Serkan Ada

https://doi.org/10.18493/kmusekad.1492813

Cited By: 2

Öz

The continuous change and development of technology and the digital world requires digitally literate individuals to be able to use social media correctly in the context of professional knowledge acquisition. In this context, when the studies in the literature are examined; there are no studies in which digital literacy, social media addiction and professional knowledge acquisition are included together. Although there are studies examining the relationship between two of these concepts, they are limited. This study aims to fill this gap in the literature. This article examines the relationship between digital literacy, social media addiction and vocational knowledge acquisition of students preparing for university. The study was prepared by collecting data from students from different high school types in a district in western Turkey. The effect of various factors on digital literacy levels, social media addiction and vocational knowledge acquisition was investigated. The findings show that digital literacy positively affects vocational knowledge acquisition. In addition, it was also stated that digital literacy has an effect on social media addiction, but it was concluded that social media addiction does not affect professional knowledge acquisition. The results emphasize the importance of digital literacy skills and social media use in terms of professional knowledge acquisition.

Anahtar Kelimeler

Digital Literacy (DOY) , Social Media Addiction (SMB) , Vocational Knowledge Acquisition (MBE) , Structural Equation Model (SEM)

DİJİTAL OKURYAZARLIK VE SOSYAL MEDYA BAĞIMLILIK DÜZEYLERİNİN MESLEKİ BİLGİ EDİNİMİNE ETKİSİ

Öz

Teknoloji ve dijital dünyanın sürekli olarak değişmesi ve gelişmesi, dijital okuryazar bireylerin sosyal medyayı mesleki bilgi edinimi bağlamında doğru kullanabilmesini gerektirmektedir. Bu bağlamda; literatürde çalışmaları incelendiğinde; dijital okuryazarlık, sosyal medya bağımlılığı ve mesleki bilgi ediniminin birlikte yer aldığı araştırmalara rastlanmamıştır. İfade edilen kavramlardan iki tanesinin ilişkisinin irdelendiği çalışmalar bulunmakla beraber sınırlıdır. Bu çalışmayla literatürde bulunan bu eksikliğin tamamlanması amaçlanmaktadır. Bu makale, üniversiteye hazırlanan öğrencilerin dijital okuryazarlık, sosyal medya bağımlılığı ve mesleki bilgi edinimi arasındaki ilişkiyi incelemektedir. Çalışma, Türkiye'nin batısındaki bir ilçede bulunan farklı lise türlerinden öğrencilerden veriler alınarak hazırlanmıştır. Dijital okuryazarlık düzeyleri, sosyal medya bağımlılığı ve mesleki bilgi edinimi üzerinde çeşitli faktörlerin etkisi araştırılmıştır. Bulgular, dijital okuryazarlığın mesleki bilgi edinimini olumlu yönde etkilediğini göstermektedir. Ayrıca dijital okuryazarlığın sosyal medya bağımlılığı üzerinde de etkili olduğu belirtilmiş ancak sosyal medya bağımlılığının mesleki bilgi edinimini etkilemediği sonucuna ulaşılmıştır. Sonuçlar, dijital okuryazarlık becerilerinin ve sosyal medya kullanımının mesleki bilgi edinimi açısından önemini vurgulamaktadır.

Anahtar Kelimeler

Dijital Okuryazarlık (DOY) , Sosyal Medya Bağımlılığı (SMB) , Mesleki Bilgi Edinimi (MBE) , Yapısal Eşitlik Modeli (YEM)

Kaynakça

• Acar, Ç. Y. (2015). Anne ve Babaların İlkokul Ortaokul ve Lise Öğrencisi Çocukları ile Kendilerinin Dijital Okuryazarlıklarına İlişkin Görüşleri (Yüksel Tezi). Ankara Üniversitesi Eğitim Bilimleri Enstitüsü Bilgisayar ve Öğretim Teknolojileri Eğitimi Anabilim Dalı Eğitim Teknolojisi Programı, Ankara.
• Babacan, M. E. (2016). Sosyal Medya Kullanım Alanları ve Bağımlılık İlişkisi. Addicta: The Turkish Journal on Addictions, 3(1), 7-28.
• Bawden, D. (2008). Origins and Concepts of Digital Literacy., Digital Literacies: Concepts, Policies and Practices, 30(2008), 17-32.
• Belshaw, D. (2012). What is' digital literacy'? A Pragmatic investigation (Doctoral dissertation, Durham University).
• Boyacı, Z. (2019). Öğretmen Adaylarının Yaşam Boyu Öğrenme Eğilimleri ile Dijital Okuryazarlık Düzeyleri Arasındaki İlişki Düzce Üniversitesi Örneği (Yüksek Lisans Tezi), Sakarya Üniversitesi Eğitim Bilimleri Enstitüsü, Sakarya.
• Boyd, D. M. ve Ellison, N. B. (2007). Social Network Sites: Definition, History, and Scholarship. Journal of Computer Mediated Communication, 13(1), 210-230.
• Bozgeyikli, H. (2004). Meslek Kararı Verme Yetkinlik Ölçeğinin Geliştirilmesi. Selçuk Üniversitesi Sosyal Bilimler Enstitüsü Dergisi, (11), 221-234.
• Ceyhan, S. (2019). Sosyal Medya Kullanımının Çalışanlar Açısından Sonuçları: Bir Alan Araştırması, Kahramanmaraş Sütçü İmam Üniversitesi Sosyal Bilimler Enstitüsü, Doktora Tezi, Kahramanmaraş.
• Cohen-Mansfield, J. (1997). Conceptualization of Agitation: Results Based on The Cohen-Mansfield Agitation İnventory and The Agitation Behavior Mapping İnstrument. International Psychogeriatrics, 8(S3), 309-315.
• Coşkun, V., Özdenizci, B., ve Ok, K. (2013). Yakın Alan İletişimi (NFC) Teknolojisi Üzerine Bir Araştırma. Kablosuz Kişisel İletişim, 71, 2259-2294.
• Çelik, M. (2017). Üniversite Öğrencilerinin Sosyal Medya Bağımlılık Düzeylerinin İncelenmesi: Kültür Üniversitesi Öğrencileri Üzerinde Bir Araştırma. 1. Uluslararası İletişimde Yeni Yönelimler Konferansı. İstanbul Ticaret Üniversitesi, Halkla İlişkiler ve Reklamcılık Bölümü, İstanbul.
• Çömlekçi, M. F. ve Başol, O. (2019). Gençlerin Sosyal Medya Kullanım Amaçları ile Sosyal Medya Bağımlılığı İlişkisinin İncelenmesi. Manisa Celal Bayar Üniversitesi Sosyal Bilimler Dergisi, 17(4), 173-188.
• Duru, H. (2019). Lise Öğrencilerinin Mesleki Olgunlukları, Kariyer Kararı Verme Güçlükleri ve Kariyer Kararı Verme Öz Yetkinlikleri Arasındaki İlişkilerin İncelenmesi (Yüksek Lisans Tezi). Bursa Uludağ Üniversitesi Eğitim Bilimleri Enstitüsü, Bursa.
• Erdemir, N. (2022). Ortaokul Öğrencilerinin Sosyal Medya Bağımlılığı, Yalnızlık ve İyi Oluş Arasındaki İlişkinin İncelenmesi (Yüksek Lisans Tezi). İstanbul Sabahattin Zaim Üniversitesi Lisansüstü Eğitim Enstitüsü, İstanbul.
• Gilster, P. ve Glister, P. (1997). Dijital okuryazarlık (s. 1). New York: Wiley Computer Pub. Gürbüz, S., ve Şahin F. (2014). Sosyal Bilimlerde Araştırma Yöntemleri. Ankara: Seçkin Yayıncılık.
• Hague, C. ve Payton, S. (2010). Digital literacy accross the curriculum. A Futurelab handbook. Retrieved from https://www.nfer.ac.uk/publications/futl06/futl06.pdf
• Hair, J. F., Black, W. C., Black, W. C., Babin, B. J., Anderson, R. E., ve Tatham, R. L. (2010). Multivariate Data Analysis (7th Ed.). Upper Saddle River, NJ: Prentice Hall.
• Hair, J., Hult, G. T. M., Ringle, C., ve Sarstedt, M. (2017). A Primer on partial least squares structural equation modeling (PLS-SEM) (2nd Ed.). Los Angeles: Sage.
• Hamutoğlu, N. B., Güngören, Ö. C., Uyanık, G. K. ve Erdoğan, D. G. (2017). Dijital Okuryazarlık Ölçeği: Türkçe’ye Uyarlama Çalışması. Ege Eğitim Dergisi, 18(1), 408-429.
• Kara, H. G. E. ve Okul. Ö. (2024). Okul Öncesi Eğitimi Öğretmen Adaylarının Dikkat Kontrolü ve Duygu Düzenleme Becerileri ile Sosyal Medya Bağımlılıkları Arasındaki İlişkinin İncelenmesi. Uluslararası Avrasya Eğitim Araştırmaları Kongresi. Kocaeli.
• Karadaş, H., ve Korhan, M. (2024). Okul Yöneticilerinin Dijital Okuryazarlık Düzeylerinin İncelenmesi. Journal of History School, 72, 2589-2608.
• Kaya, T., Mattugini, N., Liu, L., Ji, H., Cantuti-Castelvetri, L., Wu, J., ... ve Simons, M. (2022). CD8+ T Cells İnduce İnterferon-Responsive Oligodendrocytes and Microglia in White Matter Aging. Nature Neuroscience, 25(11), 1446-1457.
• Kırık, A., Arslan, A., Çetinkaya, A., ve Mehmet, G. Ü. (2015). Türkiye'de Gençler Arasında Sosyal Medya Bağımlılık Düzeyi Üzerine Nicel Bir Araştırma. Uluslararası Spor Kültürü ve Bilimi Dergisi, 3 (3), 108-122.
• Koçer, M. (2012). Erciyes Üniversitesi Öğrencilerinin İnternet ve Sosyal Medya Kullanım Alışkanlıkları. Akdeniz Üniversitesi İletişim Fakültesi Dergisi, 18, 70-85.
• Kovan, A., ve Ormancı, N. (2021). Üniversite Öğrencilerinin Sosyal Medyadaki Gelişmeleri Kaçırma Korkusu ile Sosyal Medya Bağımlılığı Arasındaki İlişki: COVID-19 Pandemi Örneği. Erciyes İletişim Dergisi, (2), 125-145.
• Kozan, M., ve Özek, M. B. (2019). Böte Bölümü Öğretmen Adaylarının Dijital Okuryazarlık Düzeyleri ve Siber Zorbalığa İlişkin Duyarlılıklarının İncelenmesi. Fırat Üniversitesi Sosyal Bilimler Dergisi, 29(1), 107-120.
• Köseoğlu, Ö. (2012). Sosyal Ağ Sitesi Kullanıcılarının Motivasyonları: Facebook Üzerine Bir Araştırma. Selçuk İletişim, 7(2), 58-81.
• Köse, T. A. (2013). İlkokul ve Ortaokul Öğrencilerinin Bilimsel Kariyer İlgileri (Yüksek Lisans Tezi). Recep Tayyip Erdoğan Üniversitesi Sosyal Bilimler Enstitüsü, Rize.
• Kul, C., Zhang, L. ve Solangi, YA (2020). Türkiye'de Sürdürülebilir Kalkınma için Yenilenebilir Enerji Yatırım Risk Faktörlerinin Değerlendirilmesi. Temiz Üretim Dergisi, 276, 124164.
• Kurt Demircan, G., ve Katısöz, Y. (2022). Ön Lisans Programı Öğrencilerinin Dijital Okuryazarlık Düzeyi. Sosyal ve Beşeri Bilimler Araştırmaları Dergisi, 23(51), 225-248.
• Küçükali, A. (2016). Üniversite Öğrencilerinin Sosyal Medya Kullanımı: Atatürk Üniversitesi Örneği. Bartın Üniversitesi İİBF Dergisi, 7(13), 531-546.
• Küçükvardar, M. (2019). Bilişim Çağında Teknoloji Bağımlılığı ve Dijital İstila Üzerine Bir Araştırma (Doktora Tezi). Marmara Üniversitesi Sosyal Bilimler Enstitüsü. İstanbul.
• Martin, A. (2005). Yüksek Bakımdan Yüksek Üretkenliğe: Yöneticilerin Y Kuşağı Hakkında Bilmesi Gerekenler. Endüstriyel ve Ticari Eğitim, 37(1), 39-44.
• Meerkerk, G. J., Van Den Eijnden, R. J. J. M., Vermulst, A. A. ve Garretsen, H. F. L. (2009). The Compulsive İnternet Use Scale (CIUS): Some Psychometric Properties. Cyberpsychology and Behavior, 12(1), 1-6. https://doi.org/10.1089/cpb.2008.0181.
• Ng, W. (2012). Can We Teach Digital Natives Digital Literacy. Computers ve Education, 59(3), 1065–1078.
• Özgenel, M., Canpolat, Ö. ve Ekşi, H. (2019). Ergenler İçin Sosyal Medya Bağımlılığı Ölçeği (ESMBÖ): Geçerlik ve Güvenirlik Çalışması. Addicta: The Turkish Journal on Addictions.
• Pamuk, Z. (2024). Üniversite Öğrencilerinin Dijital Okuryazarlık Düzeyleri ile Sosyal Medya Bağımlılığı İlişkisinin İncelenmesi (Yüksek Lisans Tezi). Aksaray Üniversitesi Sosyal Bilimler Enstitüsü. Aksaray
• Polat, M., Dursun, B. A., Ergin, D. ve Osman, G. (2021). Lise Öğrencilerinin Meslek Seçimini Etkileyen Faktörler. Dicle Üniversitesi Ziya Gökalp Eğitim Fakültesi Dergisi, (39), 14-23.
• Pool, C. R. (1997). A New Digital Literacy a Conversation With Paul Gilster. Educational Leadership, 55, 6-11.
• Ringle, C. M, Wende, S., ve Becker, J-M. (2015). Smart PLS Release: 3. Germany Smart PLS GmbH:
• Şahin, C., ve Yağcı, M. (2017). Sosyal Medya Bağımlılığı Ölçeği-Yetişkin Formu: Geçerlilik ve Güvenirlik Çalışması. Ahi Evran Üniversitesi Kırşehir Eğitim Fakültesi Dergisi, 18(1), 523-538.
• Sağıroğlu, Ş., Bülbül, H. İ., Kılıç, A. ve Küçükali, M. (2020). Dijital Okuryazarlık. Nobel Yayın. Ankara.
• Şimşek, M., Çelik, A. ve Akgemci, T. (2004). Kariyer Yönetimi, Gazi Kitapevi, Ankara, 439s.
• Solmaz, B., Tekin, G., Herzem, Z., ve Demir, M. (2013). İnternet ve Sosyal Medya Kullanımı Üzerine Bir Uygulama. Selçuk İletişim, 7(4), 23-32.
• Tektaş, N. (2014). Üniversite Öğrencilerinin Sosyal Ağları Kullanımlarına Yönelik Bir Araştırma. Tarih Okulu Dergisi, 2014(XVII).
• Türk Dil Kurumu. (2022a, Şubat 22). Kariyer. İçinde Güncel Türkçe sözlük. https://sozluk.gov.tr/
• We are Social (2023, May 15). 2023'te Dijitalin Değişen Dünyası. https://wearesocial.com/us/blog/2023/01/digital-2023.
• Yengin, D. (2019). “Teknoloji Bağımlılığı Olarak Dijital Bağımlılık”, The Turkish Online Journal of Design Art and Communication, 9(2), s.130-144.
• Yüzer, G. F. N., Koyuncu, E., Çam, P., ve Özgirgin, N. (2018). The Regularity of Orthosis use and The Reasons for Disuse in Stroke Patients. International Journal of Rehabilitation Research, 41(3), 270-275.