SOCIAL AND ECONOMIC LIFE IN CHIOS IN THE 18TH CENTURY IN THE LIGHT OF THE MÜHİMME REGISTERS

Yıl 2025, Cilt: 27 Sayı: 48, 280 - 319, 30.04.2025

Mehmet Taş

https://doi.org/10.18493/kmusekad.1496344

https://izlik.org/JA96TP92BY

Öz

Turks and Greeks began to share their lands after the Battle of Manzikert in 1071. When approached at the level of society rather than the state, these two societies generally maintained peace and tranquility until the 19th century and maintained this climate in a wider geography. After the Anatolian Seljuks and the principalities, the Ottoman State also maintained this climate and developed it in a wider geography. Although the Ottoman State was founded by Turks, it claimed and strived to be the state not only of Turks or Muslims but also of Greeks, Armenians, Serbians, Romanians or similar different ethnic or religious communities living within its borders, due to the influence of the religious and humanitarian principles or virtues it was based on. Chios Island was an island where Turks and Greeks lived in peace and tranquility for 347 years under the rule of the Ottoman State. While establishing its official institutions here, the Ottoman State preferred to respect the internal functioning of the islanders by not intervening in their traditional institutions and practices. Thus, while facilitating their adaptation to the new administration, it chose to communicate with them through the people and institutions that were their representatives. Therefore, Chios Island constitutes a good example of state-society relations during the Ottoman State period.

Anahtar Kelimeler

Chios , Ottoman Empire , 18th century , Anatolia , Greeks.

MÜHİMME DEFTERLERİ IŞIĞINDA 18.YÜZYILDA SAKIZ ADASINDA SOSYAL VE EKONOMİK HAYAT

https://izlik.org/JA96TP92BY

Öz

Türkler ve Rumlar, 1071 Malazgirt Savaşından sonra aynı topraklarını paylaşmaya başlamışlardır. Devlet yerine toplum düzeyinde yaklaşıldığında bu iki toplum, 19.yüzyıla kadar genelde barış ve huzuru korumuş ve bu iklimi daha geniş bir coğrafyada yaşatmıştır. Anadolu Selçukluları ve beylikler döneminden sonra Osmanlı Devleti de bu iklimi korumuş ve daha geniş bir coğrafyada geliştirerek yaşatmıştır. Osmanlı Devleti Türkler tarafından kurulmasına rağmen dayanmış olduğu dini ve insani ilke ya da erdemlerin de etkisiyle sadece Türklerin ya da Müslümanların değil sınırları içinde yaşayan Rum, Ermeni, Sırp, Romen ya da benzeri farklı etnik ya da dinsel toplulukların da devleti olma iddiası ve gayreti içinde olmuştur.
Sakız Adası, Osmanlı Devleti yönetiminde Türklerin ve Rumların 347 yıl kadar genelde barış ve huzur içinde yaşadığı bir ada olmuştur.Osmanlı Devleti, burada resmi kurumlarını meydana getirirken ada sakinlerinin geleneksel kurumlarına ve uygulamalarına müdahale etmeyerek onların kendi iç işleyişlerine saygı göstermeyi tercih etmiştir.Böylece onların yeni yönetime uyum sağlamalarını kolaylaştırırken onlarla onların temsilcisi olan kişi ve kurumlar üzerinden iletişim kurmayı seçmiştir. Dolayısıyla Sakız Adası, Osmanlı Devleti döneminde devlet-toplum ilişkilerine güzel bir örnek teşkil eder.

Anahtar Kelimeler

Sakız Adası , Osmanlı Devleti , 18.yüzyıl , Anadolu , Rumlar.

Etik Beyan

....

Kaynakça

• 1.Başkanlık Osmanlı Arşiv Vesikaları (BOA)
• Ali Emiri Tasnifi Sultan I.Abdülhamit Fonu (AE.SABH I): 75.
• Bab-ı Asafi Tasnifi Mühimme Defterleri Fonu (A.DVNS.MHM.d.): 120,121,122,124,125,127,129,130,131,135,137,138,139,140,142,144,147,148,149,150,152,153,154.
• Cevdet Tasnifi Maliye Fonu (C.ML.): 212, 689.
• Hatt-ı Hümayun Tasnifi (HAT.): 884.
• Sadaret Tasnifi Mektubi Kalemi Evrakı Fonu (A.MKT.): 20.
• 2. Araştırma-İnceleme Eserleri
• Başarılı, H., (2012),XIX. Yüzyılda Sakız Adası Ticareti,(Yüksek Lisans Tezi), İstanbul Üniversitesi, Sosyal Bilimler Enstitüsü Akdeniz Dünyası Araştırmaları Bilim Dalı, İstanbul.
• Dal, D. , (2009), XVIII. Yüzyılda Sakız Adası’nın Etnik Yapısı Ve Ortodoks Katolik Reaya Arasındaki İlişkiler, Uluslararası Tarih ve Sosyal Araştırmalar Dergisi,(1), 51-70.
• Dal, D. , (2008), XVIII. Yüzyılda Sakız Adası,(Yüksek Lisans Tezi), Adnan Menderes Üniversitesi, Sosyal Bilimler Enstitüsü, Aydın.
• Devellioğlu, F., (2008),Osmanlıca-Türkçe Ansiklopedik Lügat, 25. Baskı, Ankara:Aydın Kitabevi,
• Eliot, Sir Charles, (Tarihsiz Baskı),Avrupa’daki Türkiye, Cilt 1, Tercüman 1001 Temel Eser, Çeviren: Adnan Sınar, Şevket Serdar Türet, İstanbul:Kervan Kitapçılık.
• İlgürel, M. (Yayınlayan) (1978), Ahmet Vasıf Efendi, Mahasinü’l-Asar ve Hakaikü’l-Ahbar,Cild I, İstanbul: İstanbul Üniversitesi Edebiyat Fakültesi Basımevi.
• Κωνσταντίνοσ Γ.,Διδάσκων Υ. , Μπελαβίλασ, Ν. ,(2006),Τα Καστροχώρια ΤηςΧίου, Η Δημιουργία Τους Και Η ΔομήΤους.Aθήνα.
• Kurşun Z. , Kahraman S.A. ve Dağlı, Y. , (Hazırlayan), (1998), Evliya Çelebi bin Derviş Mehmet Zılli, Evliya Çelebi Seyahatnamesi, VII. Kitap, İstanbul:Yapı Kredi Yayınları.
• Olivier, G. A. , (2024),Türkiye Seyahatnamesi (18.Yüzyılda İstanbul ve Türkiye), Çeviren: Oğuz Gökmen, I. Baskı, İstanbul: Kronik Kitap.
• Örenç, A. F.(2009), “Sakız Adası”, Türkiye Diyanet Vakfı İslam Ansiklopedisi, Cilt 36, İstanbul:TDV Yayınları, 6-10. (https://islamansiklopedisi.org.tr/sakiz-adasi)
• Özcan A.,Uğur Y., İzgöerA.Z., (Hazırlayan) (2013) Raşid Mehmet Efendi-Çelebizade İsmail Asım Efendi, (2013), Tarih-i Raşid ve Zeyli, Cilt II-III. , I. Baskı, İstanbul.
• Panzac, D. , (1985),“L’escale de Chio:unObservatoirePrivele’gie’ de I’activiteMaritime en Mer Ege’eauXVIII’e Sie’cle”,Histoire,E’conomie et Socie’te’, N.4, 4 Anne.541-561.
• Poulaki P. , (2016),“TheMonuments Of The Ottoman Empire İn Chiosİsland And Tourism Development”,III.Çeşme-ChiosHistory, CultureandTourismSymposium, (3 Kasım 2016 - 5 Kasım 2016), Ege University School of Tourismand Hotel Management, University of AegeanDepartment of Business Administration, İzmir, 1-22.
• Roberts, J.M. , (2015), Avrupa Tarihi, Çeviren: Fethi Aytuna, İstanbul: İnkılab Kitabevi.
• Sezgin İ.- Kahraman S. Ve A.- Dağlı Y., (Hazırlayan) (2001), Evliya Çelebi bin Derviş Mehmet Zılli, Evliya Çelebi Seyahatnamesi, V. Kitap, İstanbul:Yapı Kredi Yayınları.
• Taş, M. , (2024), “SocialandEconomic Life in Cyprus İn te 17 thand 18 thCenturies in theLight of MühimmeRegisters,” 12.İnternational Conference On SocialSciences&Humanities(June 1-2 Haziran 2024, (ss.159-186), Girne/Kıbrıs.
• Tavernier, J.B. , (1980), XVII. Asır Ortalarında Türkiye Üzerinden İran’a Seyahat, Çeviren: Ertuğrul Gültekin, Tercüman 1001 Temel Eser, İstanbul:Kervan Kitapçılık.
• Yaşar, F., (2004),Yunanistan’ın Kuruluşu Sürecinde Sakız Adası (1821-1829),( Yüksek Lisans Tezi), Mersin Üniversitesi, Sosyal Bilimler Enstitüsü, Mersin.
• 3.Gazeteler
• Bahr-i Sefid Gazetesi, Sayı 15, 10 Mayıs 1883.
• Bahr-i Sefid Gazetesi, Sayı 6, 24 Şubat 1298/ 5 Mart 1883.
• Bahr-i Sefid Gazetesi, Sayı 45, 5 Aralık 1883.
• Bahr-i Sefid Gazetesi, Sayı 49, 2 Ocak 1884. Bahr-i Sefid Gazetesi, Sayı 2, 4 Eylül 1883.
• Bahr-i Sefid Gazetesi, Sayı 32, 7 Eylül 1883.
• Bahr-i Sefid, Sayı 48, 26 Aralık 1883.
• Bahr-i Sefid Gazetesi, Sayı 25, 19 Temmuz 1883.
• Bahr-i Sefid Gazetesi, Sayı 42, 14 Kasım 1883.
• 4.İnternet Kaynakları
• http://www. sakizadasi. org/sakiz-adasi-kalesi/30/05/2023.
• https://www.wts.com.tr/sakiz-adasi-turlari.html.,06/09/2024.
• https://www.britannica.com/place/Chios-island-Greece/31/05/2023.