EXAMINATION OF GRADUATE THESES ON THE EFFECTS OF MIGRATION ON CHILDREN: EDUCATION, PSYCHOLOGICAL WELL-BEING, SOCIAL INTEGRATION, FAMILY AND ENVIRONMENTAL FACTORS, AND INTERVENTION-BASED APPROACHES

Yıl 2026, Cilt: 28 Sayı: 51 , 43 - 62 , 20.04.2026

Abdullah Demirel , Özlem Yılmaz Demirel

https://doi.org/10.18493/kmusekad.1585217

https://izlik.org/JA24CP75FG

Öz

This study aims to systematically review graduate theses prepared between 2020 and 2024 in Turkey on the effects of migration on children. A search conducted in the National Thesis Center (YÖKTEZ) database using the keywords “child” and “migration” identified a total of 56 theses, of which 43 were included in the study based on the inclusion criteria. The systematic analysis revealed four main themes: Education and academic achievement, Psychological well-being and social integration, Family and environmental factors, and Intervention-based and innovative approaches. The study presents findings ranging from language barriers and adaptation difficulties in education, to the psychological effects of traumatic experiences; from the role of family structures and socioeconomic background in shaping children’s development, to innovative practices such as arts, sports, and digital learning environments. The results indicate that migrant children face multidimensional challenges; however, supportive practices developed in different areas can help mitigate these difficulties. In conclusion, the study recommends the development of holistic, evidence-based, and sustainable policies across education, health, social services, and public administration to address the needs of migrant children.

Anahtar Kelimeler

Migration , Children and Migration , Effects of Migration on Children , Systematic Review , Migrant Child Policies

GÖÇÜN ÇOCUKLAR ÜZERİNDEKİ ETKİLERİNE YÖNELİK LİSANSÜSTÜ TEZLERİN İNCELENMESİ: EĞİTİM, PSİKOLOJİK İYİ HALİ, SOSYAL UYUM, AİLE VE ÇEVRESEL FAKTÖRLER İLE MÜDAHALE TEMELLİ YAKLAŞIMLAR

https://izlik.org/JA24CP75FG

Öz

Bu araştırma, 2020-2024 yılları arasında Türkiye’de göçün çocuklar üzerindeki etkilerine yönelik hazırlanmış lisansüstü tezleri sistematik bir yaklaşımla incelemeyi amaçlamaktadır. Yükseköğretim Kurulu Ulusal Tez Merkezi (YÖKTEZ) veri tabanında “çocuk” ve “göç” anahtar sözcükleri kullanılarak yapılan tarama sonucunda toplam 56 tez tespit edilmiş; dahil edilme kriterleri doğrultusunda 43 tez çalışma kapsamına alınmıştır. Sistematik inceleme sonucunda bulgular: Eğitim ve Akademik Başarı, Psikolojik İyilik Hali ve Sosyal Uyum, Aile ve Çevresel Faktörlerin Etkisi, Müdahale Temelli ve Yenilikçi Yaklaşımlar olmak üzere dört ana tema altında toplanmıştır. Çalışma; göçmen çocukların eğitim sürecinde karşılaştıkları dil bariyerleri ve uyum güçlüklerinden, travmatik deneyimlerin psikolojik etkilerine; aile yapısı, sosyoekonomik koşullar ve çevresel faktörlerin çocukların gelişimindeki rolünden, sanat, spor ve dijital öğrenme ortamları gibi yenilikçi uygulamaların etkilerine kadar geniş bir yelpazede bulgular sunmaktadır. Sonuçlar, göçmen çocukların çok boyutlu sorunlar yaşadığını; ancak farklı alanlarda geliştirilen destekleyici uygulamaların bu sorunların çözümünde önemli katkılar sağlayabileceğini göstermektedir. Çalışmanın bulgularına dayanarak, eğitim, sağlık, sosyal hizmet ve kamu yönetimi alanında bütüncül, kanıta dayalı ve sürdürülebilir politikaların geliştirilmesi önerilmektedir.

Anahtar Kelimeler

Göç , Göç ve Çocuk , Sistematik Derleme , Göçmen Çocuk Politikaları , Göçün Çocuklar Üzerindeki Etkileri

Kaynakça

• Abacı Yıldız, C. (2024). Eğitim ve Göç Politikalarının Ortak Yüzü: Çokkültürlülük Ekseninde Göçmen Çocukların Okul ve Toplumla Uyumu. (Doktora tezi). İstanbul Üniversitesi, Sosyal Bilimler Enstitüsü.
• Abualı, H.M.F. (2023). Göçmen İlkokul Öğrencilerinde Matematik Öğrenme Güçlükleri: Bir Meta-Sentez Çalışması. (Yüksek Lisans Tezi). Marmara Üniversitesi, Eğitim Bilimleri Enstitüsü.
• Akkaya, D. (2021). Göçmen Öğrencilerin Eğitim Gereksinimlerinin Paydaş Görüşler Doğrultusunda Belirlenmesi. (Doktora tezi). Eskişehir Anadolu Üniversitesi, Eğitim Bilimleri Enstitüsü.
• Aktaş, Ö. (2024). Okul Öncesi Dönemdeki Türk ve Göçmen Çocukların Sosyal Becerilerinin İncelenmesi. (Yüksek Lisans Tezi). Gazi Üniversitesi, Eğitim Bilimleri Enstitüsü.
• Albayram, E. (2023). Göçmen Öğrencilerin Rehberlik ve Psikolojik Danışma İhtiyaçlarının Öğretmen ve Göçmen Öğrenci Görüşüne Göre İncelenmesi. (Yüksek Lisans Tezi). İstanbul T.C. Maltepe Üniversitesi, Lisansüstü Eğitim Enstitüsü.
• Alparslan, Z. (2022). Okul Öncesi Göçmen Çocukların Temel Becerileri Üzerine Bir Araştırma. (Yüksek Lisans Tezi). İstanbul Aydın Üniversitesi, Lisansüstü Eğitim Enstitüsü.
• Altıntop, A.K. (2020). Zorunlu Göçte Refakatsiz Çocuk Olmak: Türkiye ve İtalya Örnekleri. (Doktora tezi). İstanbul Üniversitesi, Sosyal Bilimler Enstitüsü.
• Arıcı, A. (2022). Suriyeli Göçmen Çocuklarda Psikolojik Sağlamlığın Öz Anlayış ve Sosyal Bütünleşme İle İlişkisi. (Doktora tezi). İstanbul Üniversitesi, Cerrahpaşa Lisansüstü Eğitim Enstitüsü.
• Arslan, A. (2024). Göçmen Lise Öğrencilerinin Kariyer Kararı Verme Öz Yeterliklerinin İncelenmesi. (Yüksek Lisans Tezi). Ege Üniversitesi, Eğitim Bilimleri Enstitüsü.
• Aslan, Ö. (2024). Şubat 2023 Depremlerine Bağlı Göçler ve Zorunlu Eğitim Çağındaki Çocukların Eğitim Gereksinimlerinin Belirlenmesi, Desteklenmesi ve Güçlendirilmesi: Nitel Bir Çalışma. (Yüksek Lisans Tezi). Recep Tayyip Erdoğan Üniversitesi Lisansüstü Eğitim Enstitüsü.
• Atıcı, A.R. (2023). Ortaokullarda Öğrenim Gören Mülteci ve Göçmen Çocukların Motor Beceri Düzeylerinin ve Beden Eğitimi Temel Psikolojik İhtiyaçlarının İncelenmesi. (Doktora Tezi). Aksaray Üniversitesi, Sosyal Bilimler Enstitüsü.
• Avan, C. (2023). Cities, Forced Migration, and Multi-Level Governance: Assessing Berlin’s Policy Towards Unaccompanied Minors. (Master of Arsts.). TOBB University of Economics and Teknology, Graduate School of Social Sciences.
• Avcı, S. (2022). Göçmen, Mülteci ve Geçici Koruma Altındaki Çocukların Oyuna Erişimlerinin Değerlendirilmesi ve Oyun Rehberi: Yerel Yönetimler İçin Öneriler. (Yüksek Lisans Tezi). İstanbul Teknik Üniversitesi, Lisansüstü Eğitim Enstitüsü.
• Aydın, D., Şahin, N. ve Akay, B. (2017). Göç Olayının Çocuk Sağlığı Üzerine Etkileri. İzmir Dr. Behçet Uz Çocuk Hastalıkları Dergisi, 7(1), 8-14.
• Aydın, S. (2024). 6. Sınıf Öğrencilerine Yönelik Sanat ve Sosyal Hizmet Uygulaması: Öteki Göçmeni Bir Okul Sosyal Hizmet Müdahalesi ile Anlamak. (Doktora Tezi). Hacettepe Üniversitesi, Sosyal Bilimler Enstitüsü.
• Bakır, K.F. (2023). Türk ve Mülteci/Göçmen Öğrencilerin Çocuk Haklarına Yönelik Bakış Açılarının İncelenmesi: Karşılaştırmalı Durum Çalışması. (Yüksek Lisans Tezi). Gaziantep Üniversitesi, Eğitim Bilimleri Enstitüsü.
• Bergut, M. (2023). Göçmen Öğrencilerin Yoğun Olduğu Okullarda Okul ve Sınıf Yönetiminde Karşılaşılan Durumların İncelenmesi. (Yüksek Lisans Tezi). Düzce Üniversitesi, Lisansüstü Eğitim Enstitüsü.
• Çam, D.B. (2023). Avrupa Birliği Göç Yönetiminde Refakatsiz Göçmen Çocuklar. (Yüksek Lisans Tezi). Giresun Üniversitesi Sosyal Bilimler Enstitüsü.
• Çetin, C. (2022). Suriyeli Ergen Göçmenlerin Kimlik Oluşturma Sürecine Yönelik Bir Araştırma: Hatay İli Örneği. (Yüksek Lisans Tezi). Kilis 7 Aralık Üniversitesi, Lisansüstü Eğitim Enstitüsü.
• Dağdelen, S. (2023). Kapsayıcı Eğitim Bağlamında Göçmen Öğrencilerin Akademik Başarı ve Sosyal Becerilerinin Geliştirilmesine Yönelik Bir Model Çalışması. (Doktora Tezi). Kırşehir Ahi Evran Üniversitesi, Sosyal Bilimler Enstitüsü.
• Demirel, S. (2022). Göçmen Çocuklara Yaygınlaştırılan Şartlı Eğitim Yardımı Programı’nın Çocuklar Üzerindeki Etkisini Anlamaya Yönelik Nitel Bir Çalışma. (Yüksek Lisans Tezi). Ankara Yıldırım Beyazıt Üniversitesi, Sosyal Bilimler Enstitüsü.
• Dönmez Kara., C. Ö. (2015). Göç Bağlamında Uluslararası İşbirliği ve Türkiye’nin Politikaları. (Doktora Tezi). Çanakkale Onsekiz Mart Üniversitesi. Sosyal Bilimler Enstitüsü. Uluslararası İlişkiler Anabilim Dalı.
• Durmaz, E. (2023). Suriyeli Ortaöğretim Öğrencilerinde Göçün Yarattığı Travma Düzeyi ile Benlik Saygısı Arasındaki İlişki. (Yüksek Lisans Tezi). Hatay Mustafa Kemal Üniversitesi, Sosyal Bilimler Enstitüsü.
• Ekici, S. ve Tuncel, G. (2015). Göç ve İnsan. Birey ve Toplum,5(9), 9-22.
• Erbaş, G.E. (2020). Göçe Maruz Kalmış Suriyeli Öğrencilerle Türkiyeli Öğrencilerin Depresyon ve Travma Düzeyleri ile Duygularının İncelenmesi. (Yüksek Lisans Tezi). İstanbul Bilgi Üniversitesi, Lisansüstü Programlar Enstitüsü.
• Ertuğ, H.İ. (2024). Umut Odaklı Kariyer Gelişim Modeline Dayalı Psikoeğitim Programının Göçmen Lise Öğrencilerinin Kariyer Umudu, Kontrol Odağı ve Yaşam Doyumu Düzeylerine Etkisi. (Doktora Tezi). Ondokuz Mayıs Üniversitesi, Lisansüstü Eğitim Enstitüsü.
• Eryılmaz, S. (2022). Türkiye’deki Göçmen Öğrencilerin Eğitimle İlgili Beklentileri. (Yüksek Lisans Tezi). Ankara Üniversitesi, Eğitim Bilimlerin Enstitüsü.
• Garan, S. (2022). Suriyeli Göçmen Öğrencilerin Okullarda Karşılaştıkları Sorunlar ile Bu Sorunların Çözümüne İlişkin Uygulamaların Belirlenmesi. (Doktora Tezi). İstanbul Okan Üniversitesi, Lisansüstü Eğitim Enstitüsü.
• Gökmen, H. (2020). Suriyeli Göçmen Öğrencilerin Türk Eğitim Sistemine Entegrasyon Sorunu (Bursa Yıldırım İlçesi Örneği). (Yüksek Lisans Tezi). Bursa Uludağ Üniversitesi, Sosyal Bilimler Enstitüsü.
• Gür, O. (2024). Sosyal Medya ve Yaşam Tarzı Göçü’nün Gençlerin Göç Etme Motivasyonlarına Etkisi. (Yüksek Lisans Tezi). Çankırı Karatekin Üniversitesi, Sosyal Bilimler Enstitüsü.
• Işıkçı, Y. M. (2019). Kamu Yönetimi ve Çocuk Hakları İlişkisi Üzerine Yapılmış Akademik Çalışmaların Değerlendirilmesi. Çocuk ve Medeniyet, 4(8), 119-130.
• Jaffe-Walter, R. (2018). Leading in the Context of Immigration: Cultivating Collective Responsibility for Recently Arrived Immigrant Students. Theory Into Practice, 57(2), 147–153.
• Kabaktepe, B. (2023). Özel Gereksinimli Çocuğu Olan Göçmen Ailelerin Çocuklarına Yönelik Eğitim Hizmetleri. Giresun Üniversitesi, Sosyal Bilimler Enstitüsü. Yüksek Lisans Tezi.
• Kaçarlar, M.S. (2023). İmam Hatip Lisesinde Okuyan Suriyeli Göçmen Öğrencilerin Beklenti ve Sorunları (Kilis Örneği). Amasya Üniversitesi Sosyal Bilimler Enstitüsü. Yüksek Lisans Tezi.
• Kapusızoğlu, F. (2024). Çocuk Edebiyatında “Göç” Teması Üzerine Çoklu Bakış Açısı Temelli Bir Araştırma. Yıldız Teknik Üniversitesi, Sosyal Bilimler Enstitüsü. Doktora Tezi.
• Kara, H. (2022). Protection of Unaccompanied and Separated Migrant Children Under International Law. Middle East Technical University, The Graduate School of Social Sciences, The Degree of Master.
• Karaçam, Z. (2013). Sistematik Derleme Metodolojisi: Sistematik Derleme Hazırlamak İçin Bir Rehber. Dokuz Eylül Üniversitesi Hemşirelik Fakültesi Elektronik Dergisi, 6(1), 26-33.
• Karakoç Demirkaya, S. (2020). Zorunlu Göç ve Çocuk Ruh Sağlığına Etkileri. Klinik Psikiyatrı Dergisi-Turkısh Journal Of Clınıcal Psychıatry, 23(1), 5-6.
• Kızılkaya, O. (2021). Ortaokul Öğrencilerinin Suriyeli Göçmen Öğrencilerin Eğitim Ortamlarındaki Uyumlarına İlişkin Görüşleri. (Yüksek Lisans Tezi). Gazi Üniversitesi, Eğitim Bilimleri Enstitüsü.
• Kurt, E.N. (2022). Okul Öncesi Eğitim Kurumlarına Devam Eden Ulusaşırı Göçmen Çocukların Okuldaki Katılım Hakları Üzerine Bir Araştırma. (Yüksek Lisans Tezi). Akdeniz Üniversitesi, Eğitim Bilimleri Enstitüsü.
• Küçük, E. (2023). Suriyeli Göçmen Ergenlerde Sosyal Uyumu Yordamada Öznel İyi Oluş, Gelecek Beklentileri ve Psikolojik Sağlamlılığın İncelenmesi. (Yüksek Lisans Tezi). İstanbul Medipol Üniversitesi, Sosyal Bilimler Enstitüsü.
• Maraş, G. (2023). 4. Sınıf Öğrencilerinin Göçmenlere Yönelik Tutumlarına Göç Temalı Çocuk Kitaplarının Etkisi. (Yüksek Lisans Tezi). İstanbul Medeniyet Üniversitesi Lisansüstü eğimi Enstitüsü.
• Özdemir Solmaz, E. (2022). Göçmen Kaçakçılığında Çocuklar: Suça ve Teröre Sürüklenmeleri Üzerine Bir İnceleme. (Yüksek Lisans Tezi). Nevşehir Hacı Bektaş Veli Üniversitesi, Sosyal Bilimler Enstitüsü.
• Özkal, İ. (2021). Göçme Öğrencilerin Okula Uyum Sürecinde Kullanılacak 3B Sanal Öğrenme Ortamının Geliştirilmesi ve Etkililiğinin İncelenmesi. (Yüksek Lisans Tezi). Tokat Gaziosmanpaşa Üniversitesi Lisansüstü Eğitim Enstitüsü.
• Seyitoğlu, M. (2023). Refakatsiz Çocukların Göç Deneyimlerinin Araştırılması ve Sorunlarının İncelenmesi: İstanbul Örneği. İstanbul Üniversitesi. (Doktora Tezi). Cerrahpaşa Lisansüstü Eğitim Enstitüsü.
• T.C. İçişleri Başkanlığı Göç İdaresi Başkanlığı (2024). Genel Bilgi. https://www.goc.gov.tr/genel-bilgi48
• Toktay, G. (2023). Okul Yöneticilerinin Göçmen Öğrencilere İlişkin Görüşlerinin Kapsayıcı Eğitim Bağlamında Değerlendirilmesi. (Yüksek Lisans Tezi). Bursa Uludağ Üniversitesi, Eğitim Bilimleri Enstitüsü.
• Türk Dil Kurumu (2024). Güncel Türkçe Sözlük. https://sozluk.gov.tr/
• Uslu Özoğlu, B. (2021). Göçmen Çocukların Sosyal Duygusal Uyumları Oyun Becerileri ve Oyunda Öğretmenin Rolü Arasındaki İlişkinin İncelenmesi. (Yüksek Lisans Tezi). Çanakkale OnSekiz Mart Üniversitesi, Lisansüstü Eğitim Enstitüsü.
• Yalçınkaya, Z.E. (2022). Okul Öncesi Dönemde Suriyeli Göçmen Çocukların Okula Uyum Düzeylerinin İncelenmesi: Akçakale Örneği. (Yüksek Lisans Tezi). Bahçeşehir Üniversitesi, Lisansüstü Eğitim Enstitüsü.
• Yavuz, H. (2022). Göçmen Çocukların Öğrenme Stilleri Akademik Başarıları ve Öznel İyi Oluşları. (Yüksek Lisans Tezi). Uluslararası Kıbrıs Üniversitesi. Lisansüstü Eğitim Öğretim ve Araştırma Enstitüsü.
• Yıldız, M. (2021). Türkiye’de Yaşayan Suriyeli Göçmen Ailelerin Çocuklarının Psikolojik Durumlarının Bazı Değişkenler Üzerinde İncelenmesi. (Yüksek Lisans Tezi). Haliç Üniversitesi, Lisansüstü Eğitim Enstitüsü.