YAPAY ZEKÂNIN DEMOKRASİYE YÖNELİK ETKİSİNİN İNCELENMESİ

Yıl 2025, Cilt: 27 Sayı: 50, 1550 - 1574, 25.12.2025

Mustafa Demirci

https://doi.org/10.18493/kmusekad.1589894

Öz

Günümüz demokrasiler çok partili bir hayat, fikir hürriyeti, basın özgürlüğü, seçme ve seçilme hakkı, propaganda hakkı gibi hukuki güvenceleri gereksindirmektedir. Aynı zamanda azınlık hakları, grup aidiyetlerine saygı, katılım, yönetişim, şeffaflık, hesap verebilirlik gibi yeni standartlar aramaktadır. Tüm bu standartlar yapay zekâ ile yeniden tartışılmaktadır. Yapay zekâ ekseninde demokratik ilke ve kurumların nasıl etkilenebileceğini bulmak amacıyla yapılan bu çalışma, nitel araştırma yöntemiyle yürütülmüştür. Bu kapsamda literatür taraması, yerli/ yabancı gazetelerdeki ve sosyal medyadaki haberler çerçevesinde üçlü döngü ile çalışmanın verileri toplanmıştır. Çalışmanın sonucunda yapay zekânın demokrasiye olumlu ve olumsuz etkisinin nasıl olduğu teorik bir yapıyla açıklanmıştır. Bu bağlamda yapay zekânın demokrasiye olumlu etkileri arasında görünür ve şeffaflığın artması, yönetimin kolaylaşması vb. etkiler yer alırken; olumsuz etkileri arasında kişisel ve özel alanı deşifre etmesi, bilginin manipüle edilmesi gibi etkiler yer almaktadır. Çalışmadan elde edilen bulgular doğrultusunda, günümüz teknolojisi yapay zekâyla demokratik sistemlerin şekillenmesine yönelik önerilerde bulunulmuştur.

Anahtar Kelimeler

Yapay Zekâ , Demokrasi , Demokrasinin Unsurları , Seçim , Katılım

EXAMINING THE IMPACT OF ARTIFICIAL INTELLIGENCE ON DEMOCRACY

Öz

Today's democracies seek new standards such as freedom of opinion, the right to vote, minority rights, participation, transparency and accountability. All these standards are being discussed again with artificial intelligence. This study, which aims to find out how democratic principles and institutions can be affected in the axis of artificial intelligence, was conducted with a qualitative research method. In this context, the data of the study were collected through a triple cycle within the framework of literature review, news in local/foreign newspapers and social media. As a result of the study, the positive and negative effects of artificial intelligence on democracy were explained with a theoretical structure. In this context, while the positive effects of artificial intelligence on democracy include increasing visibility and transparency, facilitating governance, etc., its negative effects include deciphering the personal and private sphere and manipulating information. In line with the findings obtained from the study, suggestions were made for shaping democratic systems with today's technology artificial intelligence.

Anahtar Kelimeler

Artificial Intelligence , Democracy , Election , Voter

Kaynakça

• ABC News. (2024, 18 Ekim). AI Deepfakes A Top Concern For Election Officials With Voting Underway. ABC News. https://abcnews.go.com/Politics/ai-deepfakes-top-concern-election-officials-voting-underway/story?id=114202574, (22.11.2024).
• Altunışık, R. (2008). Anketlerde Veri Kalitesinin İyileştirilmesi İçin Öntest Pilot Test Yöntemleri. Pazarlama ve Pazarlama Araştırmaları Dergisi, 1(2), 1-17.
• Arblaster, A. (1999). Demokrasi. N. Yılmaz (Çev.). Ankara: Dost.
• Baecker, C., Alabbadi, O., Yogiputra, G. P., ve Tien Dung, N. (2023). Threats Provided by Artificial Intelligence That Could Disrupt The Democratic System. University of Applied Science Brandenburg.
• Baytar, O. (2013). İzlerkitlenin Medyadaki Aşırı Enformasyon Sorununa Bakışı. AJIT-E: Academic Journal of Information Technology, 4(10), 35-55. https://doi.org/10.5824/1309-1581.2013.1.003.x
• Beetham, D. (2006). Democracy: A Beginner’s Guide. Oxford: Oneworld Publications.
• Beetham, D. (2006). Demokrasi ve İnsan Hakları. B. Canatan (Çev.). Ankara: Liberte Yayınları.
• Beetham, D. (2016). Demokrasi ve İnsan Hakları. Ankara: Liberte Yayınları.
• Bimber, B. (2003). Information and American Democracy: Technology in The Evolution Of Political Power. Cambridge University Press. https://doi.org/10.1017/CBO9780511615573.
• Bimber, B. (2011). Abstract of Information and American Democracy. Revısta Internacıonal De Socıologıa, Cambrıdge Unıversıty Press, 69(3), 748-751. DOI: 10.3989/ris.2011.i3.412.
• Bowen, G. A. (2009). Document Analysis As a Qualitative Research Method. Qualitative Research Journal, 9(2), 27-40. https://doi.org/10.3316/QRJ0902027
• Castells, M. (2013). Communication Power. USA: Oxford University Press,
• Chadha, A., Kumar, V., Kashyap, S. ve Gupta, M. (2021). Deepfake: An Overview. In Proceedings of Second International Conference on Computing, Communications, and Cyber-Security (IC4S 2020) içinde (ss. 557– 566). Singapore: Springer Singapore. https://doi.org/10.1007/978-981-16-0733-2_39
• Chow, A. R. (2024, 30 Ekim). AI’s Underwhelming Impact on the 2024 Elections. Time. https://time.com/7131271/ai-2024-elections/, (22.11.2024).
• Christodoulou, E., ve Iordanou, K. (2021). Democracy Under Attack: Challenges of Addressing Ethical Issues of AI And Big Data for More Democratic Digital Media and Societies. Frontiers in Political Science, 3, 1-17. https://doi.org/10.3389/fpos.2021.682945
• Cumhuriyet. (2024). Yapay Zekâ Haberleri Cumhuriyet’te!. https://www.cumhuriyet.com.tr/haberleri/yapay- zeka, (19.11.2024)
• Dahl, R. A. (1971). Polyarchy: Participation and Opposition. Yale University Press.
• Dahl, R. A. (1998). On Democracy. New Haven & London: Yale University Press.
• Davidson, T. (2023). The Danger of Runaway AI. Journal of Democracy, 34(4), 132-140. https://doi.org/10.1353/jod.2023.a907694
• Demir, Ç. (2024). Yapay Zekâ Teknolojileri Aracılığıyla Yetenek Edinimi, Yeteneği Geliştirme ve Elde Tutma. The Journal of Academic Social Science, 117, 519-531.
• Demirkıran, Ö., Eser, H. B., ve Keklik, B. (2011). Demokrasinin Tabana Yayılması, Yönetimde Şeffaflık ve Hesap Verebilirlik Bağlamında Bilgi Edinme Hakkı Kanunu. Uluslararası Alanya İşletme Fakültesi Dergisi, 3(2), 169-192.
• Devran, Y., ve Özcan, Ö. F. (1977). Siyasal İletişimde “Araç” Öncelliğinden “Mikro Hedefe” Uzanan Yaklaşımlar: Yapay Zekâ Teknolojisinin Mikro Hedef Kitlenin Belirlenmesinde ve İletişiminde Kullanımı. Atatürk Üniversitesi Sosyal Bilimler Enstitüsü Dergisi, 24(4), 1977-1992.
• Dost, S. (2023a). Yapay Zekâ ve Uluslararası Hukukun Geleceği. Süleyman Demirel Üniversitesi Hukuk Fakültesi Dergisi, 13(2), 1271-1313. https://doi.org/10.52273/sduhfd..1375673
• Dost, S. (2023b). Yapay Zekâ ve İfade Özgürlüğü. Dicle Üniversitesi Hukuk Fakültesi Dergisi, 28(49), 279-318.
• Duberry, J. (2022). Artifcial Intelligence and Democracy: Risks and Promises of AI-Mediated Citizengovernment Relations. Edward Elgar Publishing. https://doi.org/10.4337/9781788977319
• Dworkin, R. M. (2011). Siyasal Anayasanın Ahlaki Temelleri. Anayasa Yargısı, 27(1), 27-39.
• Economist. (2024). Result For Artificial Intelligence. https://www.economist.com/search? q=artificial+intelligence, (22.11.2024).
• Eryılmaz, B., ve Biricikoğlu, H. (2011). Kamu Yönetiminde Hesap Verebilirlik ve Etik. İş Ahlakı Dergisi, 4(7), 19-45.
• Espinoza, J. ve Johnston, I. (2023). EU Lawmakers Agree Tough Measures Over Use of AI. Financial Times. https://www.ft.com/content/da597e19-4d63-4d4d-b7d1-c3405302a1e3, (12.12.2025)
• González, R. J. (2017). Hacking The Citizenry? Personality Profiling,‘Big Data’and The Election of Donald Trump. Anthropology Today, 33(3), 9-12. https://doi.org/10.1111/1467-8322.12348
• Güler, T., ve Şahnagil, S. (2017). Dijital Demokrasi ve Yönetişim İlişkisi Çerçevesinde E-Demokrasi/E-Devlet Uygulamaları. Journal of Emerging Economies and Policy, 2(2), 16-29.
• Habermas, J. (1996). Between Facts And Norms Contributions To A Discourse Theory Of Law And Democracy. W. Rehg (Çev.). Cambridge, Massachusetts: The MIT Press.
• Habermas, J. (1999). Die Einbeziehung Des Anderen Studien Zur Politischen Theorie. Suhrkamp Taschenbuch Wissenschaft (STW).
• Habermas, J. (2012). "Öteki" Olmak, "Öteki"yle Yaşamak Siyaset Kuramı Yazılar. İ. Aka (Çev.). İstanbul: Yapı Kredi Yayınları (YKY).
• Harari, Y. N. (2018). 21. Yüzyıl İçin 21 Ders. S. Siral (Çev.). Kolektif Kitap.
• Heywood, A. (2015). Siyasetin Temel Kavramları. H. Özler (Çev.). Ankara: Adres Yayınları.
• High-Level Expert Group on Artificial Intelligence [AI HLEG]. (2019). Ethics Guidelines for Trustworthy AI. European Commission. https://ai.bsa.org/wp- content/uploads/2019/09/AIHLEG_EthicsGuidelinesforTrustworthyAI-ENpdf.pdf (29.08.2019)
• Innerarity, D. (2024). Artificial Intelligence and Democracy. United Nations Educational, Scientific and Cultural Organization (UNESCO).
• İmamaliyeva, U. (2024). Modern Elektronik Yönetim Teknolojilerinin Siyasi Kültüre Etkisi. Balkan & Near Eastern Journal of Social Sciences (BNEJSS), 10(3). 33-37.
• Jungherr, A. (2023a). Artificial Intelligence and Democracy: A Conceptual Framework. Social Media Society, 9(3), 1-14. doi.org/10.1177/20563051231186353.
• Jungherr, A. (2023b). The Conditions for Democratic Artificial Intelligence. Political Communication, 40(1), 1- 24. https://doi.org/10.1080/10584609.2023.2148624
• Jungherr, A., ve Schroeder, R. (2023). Artificial Intelligence and The Public Arena. Communication Theory, 33(2-3), 164-173. https://doi.org/10.1093/ct/qtad006.
• Kanatlı, M. (2014). Chantal Mouffe’un Radikal Demokrasi Projesi Üzerine Bir Değerlendirme. Tesam Akademi Dergisi, 1(2), 115-136.
• Kaplan, A. (2020). Artificial Intelligence, Social Media, and Fake News: Is This The End Of Democracy? A. A. Gül, Y. D. Ertürk ve P. Elmer (Ed.), Digital Transformation in Media & Society içinde (ss. 149–161), İstanbul: İstanbul University Press. https://doi.org/10.26650/B/SS07.2020.013.09
• Kaye, D. (2018). Promotion and Protection of the Right to Freedom of Opinion and Expression (UN Symbol: A/73/348). United Nations General Assembly.
• Kaye, D. (2018). Report on Artificial Intelligence Technologies and Implications for Freedom of Expression and the Information Environment. United Nations Human Rights Office of the High Commissioner. https://www.ohchr.org/EN/Issues/FreedomOpinion/Pages/ReportGA73.aspx, (29.08.2018)
• Kreps, S. ve Kriner, D. (2023). How AI Threatens Democracy. Journal of Democracy, 34(4), 122-131. https://doi.org/10.1353/jod.2023.a907693
• Kurnaz, A. (2022). Dijital Siyasetin Yükselişi ve Yapay Zekâ. M. H. Korkusuz ve E. Kutluk (Ed.), Kamu Yönetimi ve Uluslararası İlişkiler Bağlamında Yapay Zekâ Tartışmaları içinde (ss. 1–26). Ekin Yayınevi.
• Kurtuluş, Ö. (2023). Yapay Zekâ ve Sivil Toplum: İyi Amaçlar için Yapay Zekâ. Creative Commons for Educators and Librarians.
• Levitsky, S., ve Ziblatt, D. (2018). How Democracies Die. Crown Publishing Group.
• Lijphart, A. (2014). Demokrasi Modelleri: Otuz Altı Ülkede Yönetim Biçimleri ve Performansları. G. Ayas ve U. U. Bulsun (Çev.). İstanbul: İthaki.
• Manheim, K., ve Kaplan, L. (2019). Artificial Intelligence: Risks to Privacy and Democracy. Yale JL & Tech., 21, 106.
• Marr, B. (2019, 21 Ocak). Chinese Social Credit Score: Utopian Big Data Bliss or Black Mirror on Steroids? Forbes. https://www.forbes.com/sites/bernardmarr/2019/01/21/chinese-social-credit-score-utopian-big-data- bliss-or-black-mirror-on-steroids/, (12.12.2025)
• Merriam, S. B. (2002). Qualitative Research in Practice: Examples For Discussion And Analysis. Jossey-Bass.
• Mouffe, C. (2011). On the Political. Routledge: Taylor & Francis e-Library.
• Narayanan, A. (2023). Understanding Social Media Recommendation Algorithms. Knight First Amendment Institute at Columbia University.
• Nemitz, P. (2018). Constitutional Democracy and Technology in The Age of Artificial Intelligence. Philosophical Transactions of The Royal Society A: Mathematical, Physical and Engineering Sciences, 376(2133), 20180089. 1- 14. http://dx.doi.org/10.1098/rsta.2018.0089
• Nie, M. (2024a). Artificial Intelligence: The Biggest Threat to Democracy Today? In Proceedings of the AAAI Symposium Series, 3(1), 376-379.
• Nie, Y. (2024b). The Rise of Algocracy: How AI Threatens Democracy. Journal of Political Philosophy, 32(3), 378-395. https://doi.org/10.1111/jopp.12347
• Nilsson, N. J. (1998). Artificial Intelligence, A New Synthesis. Burlington: Morgan Kaufmann Publishers.
• NPR. (2024, 21 Ekim). 'If You Can Keep It': AI In This Election And Beyond. 1A. https://www.npr.org/2024/10/21/1211596877/if-you-can-keep-it-ai-in-this-election-and-beyond, (22.11.2024).
• Ovadya, A. (2023). Reimagining Democracy for AI. Journal of Democracy, 34(4), 162-170. https://doi.org/10.1353/jod.2023.a907697
• Özkoçak, V., ve Kırık, A. M. (2023). Seçim ve Propaganda Süreçlerinde Yapay Zekâ, Büyük Veri ve Algoritmaların Etkisi: 14 Mayıs 2023 Türkiye Genel Seçimleri Örneği. Sosyal Bilimler Araştırma Dergisi, 12(3), 412-428.
• Öztemel, E. (2020). Yapay Zekâ ve İnsanlığın Geleceği. M. Şeker, Y. Bulduklu, C. Korkut ve M. Doğrul (Ed.), Bilişim Teknolojileri ve İletişim: Birey ve Toplum Güvenliği içinde (ss. 95–112). Ankara: Türkiye Bilimler Akademisi. https://doi.org/10.53478/TUBA.2020.011
• Paine, T. (2017). İnsan Hakları. M. O. Dostel (Çev.). İstanbul: İletişim Yayınları.
• Risse, M. (2023a). Artificial Intelligence and The Past, Present, and Future of Democracy. S. Voeneky, P. Kellmeyer, O. Mueller ve W. Burgard (Ed.), The Cambridge Handbook of Responsible Artificial Intelligence: Interdisciplinary Perspectives içinde (ss. 85–103). Cambridge: Cambridge University Press.
• Risse, M. (2023b). Political Theory Of The Digital Age: Where Artificial Intelligence Might Take Us. Cambridge University Press.
• Sabah. (2024). Yapay Zekâ Haberleri. https://www.sabah.com.tr/haberleri/yapay-zeka, (19.11.2024)
• Sartori G. (2009). La Democracia En Treinta Lecciones Edición A Cargo De Lorenza Foschini. de A. Pradera (Traducción). Taurus.
• Sartori, G. (1987). The Theory Of Democracy Revisited. Chatham. New Jersey: Chatham House Publishers.
• Schippers, B. (2020). Artificial Intelligence and Democratic Politics. Political Insight, 11(1), 32-35. https://doi.org/10.1177/204190582091174
• Schmidt, M. G. (2002). Demokrasi Kuramına Giriş. M. E. Köktaş (Çev.). Ankara: Vadi.
• Schumpeter, J. (1994). Capitalism, Socialism And Democracy. London and New York: Routledge.
• Schumpeter, J. A. (2023). Capitalism, Socialism And Democracy. London and New York: Routledge
• Sigalas, M. (2021). Artificial Intelligence: Dangers to Privacy and Democracy (Lisans tezi/Bachelor’s thesis). University of the Aegean, Department of Information and Communication Systems Engineering. http://hdl.handle.net/11610/23534
• Silverman, C. (2016, 17 Kasım). This Analysis Shows How Viral Fake Election News Stories Outperformed Real News On Facebook. BuzzFeed News. https://www.buzzfeednews.com/article/craigsilverman/viral-fake- election-news-outperformed-real-news-on-facebook, (22.11.2024).
• Smith, B. C. (2019). The Promise of Artificial Intelligence: Reckoning And Judgment. Mit Press.
• Sözcü. (2024). Yapay Zekâ Haberleri. https://www.sozcu.com.tr/yapay-zeka-t3052, (19.11.2024)
• Sucu, İ. (2019). Yapay Zekânın Toplum Üzerindeki Etkisi ve Yapay Zekâ (AI) Filmi Bağlamında Yapay Zekâya Bakış. Uluslararası Ders Kitapları ve Eğitim Materyalleri Dergisi, 2(2), 203-215.
• Şahnagil, S. (2023). Yapay zekânın yönlendirici etkisi ışığında dijital siyaset.
• D. Sulisworo (Ed.), Proceedings Book: EGE 10th International Conference on Social Sciences içinde (ss. 3510– 3520). İzmir: Academy Global Publishing House.
• Tekin, Ö. F. (2024). Yapay Zekânın Yasası Olabilir Mi? Varsa İnsanlığı Kurtarabilir Mi? Reflektif Sosyal Bilimler Dergisi, 5(1), 115-127. DOI: 10.47613/reflektif.2024.148
• The Economist. (2023a, 31 Ağustos). How Artificial Intelligence Will Affect the Elections of 2024. The Economist. https://www.economist.com/leaders/2023/08/31/how-artificial-intelligence-will-affect-the-elections-of- 2024, (12.12.2025)
• The Economist. (2023b, 31 Ağustos). AI Will Change American Elections—But Not in the Obvious Way. The Economist. https://www.economist.com/united-states/2023/08/31/ai-will-change-american-elections-but- not-in-the-obvious-way, (12.12.2025)
• The Economist. (2024, 6 Şubat). An AI-Risk Expert Thinks Governments Should Act To Combat Disinformation. The Economist. https://www.economist.com/by-invitation/2024/02/06/an-ai-risk-expert-thinks- governments-should-act-to-combat-disinformation, (10.12.2025)
• The White House. (2022). Blueprint for an AI Bill of Rights: Making Automated Systems Work for the American People. White House Office of Science and Technology Policy. https://www.whitehouse.gov/ostp/ai-bill-of- rights/. (29.08.2023)
• Tiftik, C. (2021). İnsan Kaynakları Yönetiminde Yapay Zekâ Teknolojileri ve Uygulamaları. IBAD Sosyal Bilimler Dergisi, (9), 374-390.
• Time. (2024, 5 Kasım). AI's Underwhelming Impact On the 2024 Elections. Time. https://time.com/7131271/ai- 2024-elections/, (12.12.2025)
• Tutar, H., ve Altınöz, M. (2017). Hesap Verebilirlik Bağlamında İç Denetim ve Sorun Alanları: Eleştirel Bir Analiz. Bartın Üniversitesi İktisadi ve İdari Bilimler Fakültesi Dergisi, 8(15), 225-248. Weber, E. P. (1999). The Ouestion of Accountability in Historical Perspective. Administration & Society, 31(4), 451-494.
• Westerlund, M. (2019). The Emergence of Deepfake Technology: A Review. Technology İnnovation Management Review, 9(11). 39-52.
• Wheeler, B. (2024, 29 Mart). Could Artificial Intelligence Benefit Democracy? BBC News. https://www.bbc.com/news/uk-politics-68627916, (22.11.2024).
• Winner, L. (1980). Do Artifacts Have Politics? Modern Technology: Problem or Opportunity. MIT Press on behalf of American Academy of Arts & Sciences, 109(1), 121-136.
• Yang, E., ve Roberts, M. E. (2023). The Authoritarian Data Problem. Journal of Democracy, 34(4), 141-150. https://doi.org/10.1353/jod.2023.a907695
• Yayla, A. (2015). Siyaset Bilimi. Ankara: Adres Yayınları.
• Yıldırım, A. ve Şimşek, H. (2008). Sosyal Bilimlerde Nitel Araştırma Yöntemleri. Ankara: Seçkin Yayıncılık.
• Yıldız, A. (2022). Finans Alanında Yapay Zekâ Teknolojisinin Kullanımı: Sistematik Literatür İncelemesi. Pamukkale Üniversitesi Sosyal Bilimler Enstitüsü Dergisi, 52, 47-66.
• Yıldız, Z. (2013). Politika Sözlüğü. İstanbul: Etkileşim.
• Yin, R. K. (2018). Case Study Research and Applications: Design and Methods (6th ed.). SAGE Publications.