THE IMPORTANCE OF PUBLIC POLICIES IN EQUALITY AND ACCESS TO HEALTH SERVICES

Yıl 2025, Cilt: 27 Sayı: 50, 1648 - 1664, 25.12.2025

Mehmet Yıldız , Erhan Gümüş , Ahmet Tunç

https://doi.org/10.18493/kmusekad.1591854

Öz

Health inequality is the creation of preventable and unacceptable health disparities across different segments of society due to economic, social, cultural, political, class, and similar reasons. These inequalities stem not from individual but from societal differences. It has been determined that studies explaining health inequalities in the literature are largely focused on sociological or health economics and do not offer a holistic assessment from a public policy perspective. This study aims to discuss the importance and impact of public policies in ensuring equal and easy access to health services for all individuals in society. A review using a compilation method was employed to address this gap in the literature. According to the information obtained in the study, the rise in inequality worldwide is one of the most significant problems of our time, especially following the spread of neoliberalism. Health equity means ensuring equal access to health services for all, and it is crucial to distribute existing resources fairly among disadvantaged groups and to establish a tax system that prioritizes taxes over income. Improving physical and environmental conditions is crucial for equal access to health. There is a need to raise public awareness of social inequality and inform the public about policies. Major changes in the delivery of healthcare in Türkiye have led to the state withdrawing from healthcare services and prioritizing the private sector. The spread of the market philosophy is a significant factor in widening disparities. Collaboration between the public and private sectors is essential to reduce health inequalities. Social life must be developed on the basis of equality, and policies should be shaped within this framework.

Anahtar Kelimeler

Public Policies , Equality in Health Services , Access to Health Services

SAĞLIK HİZMETLERİNE ERİŞİM VE EŞİTLİKTE KAMU POLİTİKALARININ ÖNEMİ

Öz

Sağlıkta eşitsizlik, ekonomik, sosyal, kültürel, politik, sınıfsal ve benzeri nedenlerle, toplumun farklı katmanlarında önlenebilir ve kabul edilemez sağlık farklılıklarının yaratılmasıdır. Bu eşitsizlikler bireysel değil, toplumsal farklılıklardan kaynaklanmaktadır. Literatürde, sağlıkta eşitsizlikleri açıklayan araştırmaların çoğunlukla sosyolojik ya da sağlık ekonomisi ekseninde yoğunlaştığı ve kamu politikası perspektifiyle bütüncül bir değerlendirme sunmadıkları tespit edilmiş olup, bu çalışmada toplumdaki tüm bireylerin sağlık hizmetlerine erişimde eşit ve kolay ulaşabilir olmalarında kamu politikalarının önemi ve etkisinin tartışılması amaçlanmıştır. Amaç doğrultusunda derleme metodunda inceleme yapılarak literatürdeki boşluğun giderilmesi sağlanmıştır. Çalışmada elde edilen bilgilere göre dünya genelinde eşitsizliğin artması, özellikle neoliberalizmin yaygınlaşmasının ardından günümüzün en önemli sorunlarından biridir. Sağlık eşitliği, herkes için sağlık hizmetlerine eşit erişim sağlanmasıdır ve mevcut kaynakların dezavantajlı gruplara adil bir şekilde dağıtılması ve gelirden daha fazla vergi anlayışıyla bir vergi sisteminin oluşturulması önemlidir. Fiziksel ve çevresel özelliklerin iyileştirilmesi sağlığa eşit erişimde önemlidir. Toplumsal eşitsizlik konusunda toplumsal farkındalığın artırılmasına ve halkın politikalar konusunda bilgilendirilmesine ihtiyaç vardır. Türkiye'de sağlık hizmetlerinin sunumunda yaşanan büyük değişiklikler, devletin sağlık hizmetlerinden çekilmesi ve özel sektörün önceliğini alması üzerinde etkili olmuştur. Piyasa felsefesinin yaygınlaşması, farklılıkların derinleşmesinde önemli bir faktördür. Sağlıkta eşitsizliklerin azaltılması için kamu ve özel sektörler arasında iş birliği şarttır. Eşitlik temelinde toplumsal yaşam geliştirilmeli ve politikalar bu çerçevede şekillendirilmelidir.

Anahtar Kelimeler

Kamu Politikaları , Sağlık Hizmetlerinde Eşitlik , Sağlık Hizmetlerine Erişim

Kaynakça

• Aday, L. A., ve Andersen, R. (1974). A Framework for The Study of Access to Medical Care. Health Services Research, 9(3), 208.
• Ak, S. (2021). Geçmişten Günümüze Türkiye'nin Sağlık Politikaları. Ankara Sağlık Hizmetleri Dergisi, 20(1), 28-36.
• Akbulut, Y. (2019). Ülkelerin Sağlık Politikası Performanslarının Değerlendirilmesi. Turkiye Klinikleri Public Health- Special Topic, 5(2), 29-36.
• Akdağ, R., ve Koç, Y. (Eds.). (2012). Türkiye Sağlıkta Dönüşüm Programı Değerlendirme Raporu (2003-2011): Herkes İçin Sağlık. T.C. Sağlık Bakanlığı.
• Akdur, R. (1998). Türkiye’de Sağlık Politika ve Hizmetleri. Yeni Türkiye, 4(23-24), 1984-1995.
• Akdur, R. (2000). Sağlık Hizmetleri ve Sınırlı Kaynakların Dağıtımı (Tartışılması Gereken Sorular). Türkiye Klinikleri Tıp Etiği-Hukuku-Tarihi Dergisi, 8(1), 38-45.
• Akgün, S. (2017). Hata Türleri ve Etkileri Analizi Metodu ve Sağlık Hizmeti Uygulamaları. Sağlık Akademisyenleri Dergisi, 4(1), 1-8.
• Akın, A., & Türkçelik, E. (2018). Sağlık Hizmetlerine Erişimde Toplumsal Cinsiyet Eşitliği Haritalama ve İzleme Çalışması. Ankara: Ceid Yayınları.
• Alacadağlı, E. (2019). Bilgi Yönetimi, Dijitalleşme ve Türk Sağlık Sistemi. Electronic Turkish Studies, 14(2).
• Alkan, A., Erdem, R., ve Çelik, R. (2016). Sağlık Alanındaki Ayrımcı Tutum ve Davranışlar: Kavramsal Bir İnceleme. Hacettepe Sağlık İdaresi Dergisi, 19(3).
• Altay, A. (2007). Sağlik Hizmetlerinin Sunumunda Yeni Açılımlar ve Türkiye Açısından Değerlendirilmesi. Sayıştay Dergisi, (64), 33-58.
• Atun, R., Aydın, S., Chakraborty, S., Sümer, S., Aran, M., Gürol, I., ... ve Akdağ, R. (2013). Universal Health Coverage in Turkey: Enhancement Of Equity. The Lancet, 382(9886), 65-99.
• Avşar, E. (2019). Sağlık Hizmetlerine Erişimde Toplumsal Cinsiyetin Etkisi. Yüksek Lisans Tezi, Bolu Abant İzzet Baysal Üniversitesi.
• Aydemir, İ. (2017). Sağlık Sistemi Finansman Hedefleri ve Politika Enstrümanları. Akademik Bakış Uluslararası Hakemli Sosyal Bilimler Dergisi, (62), 410-428.
• Aydın, J. C. (2021). Sağlık Harcamalarının Belirleyicileri: OECD Ülkelerine Yönelik Kümeleme ve Panel Veri Analizi. Doktora Tezi, Ankara Üniversitesi.
• Aydın, J. C. (2022). Tüm Politikalarda Sağlık: Kuram ve Uygulama. Kamu Yönetimi ve Politikaları Dergisi, 3(3), 119-136.
• Aydınlı, B. (2022). Sağlıkta Dönüşüm Programının Sağlık Hizmetleri Açısından Değerlendirilmesi. Yüksek Lisans Tezi, İstanbul Medipol Üniversitesi.
• Bayram, S. D. (2021). Sağlık Kamu Hizmetinin Dayanağı Olan ve Sağlık Hakkını Güvence Altına Alan Düzenlemeler ile İlkeler. Yıldırım Beyazıt Hukuk Dergisi, (2), 175-240.
• Boyacı, İ. (2020). Türkiye Sağlık Sisteminin Dönüşümü (2003-13): Covid-19 Pandemisi ile Mücadele Sürecinde Sağlık Reformlarına Yeniden Bakış. İstanbul Ticaret Üniversitesi Sosyal Bilimler Dergisi, 19(37), 59-80.
• Cihangiroğlu, M. (2019). Tamamlayıcı Sağlık Sigortalarının Sağlık Sigortacılığına ve Sağlık Sistemine Etkileri: Türkiye Örneği. Yüksek Lisans Tezi, Marmara Üniversitesi.
• Çakır, K., ve Ekizer, A. (2024). Sağlık Sosyolojisi ve Sosyal Politika Ekseninde Genel Sağlık Sigortası Sistemi. Scıentıfıc And Academıc Research (ISSN: 2980-308X), 3(1).
• Çelik, F., ve Erhalim Gümüş, B. (2022). Türkiye'de Son Dönem Sağlık Politikaları ve Dezavantajlı Gruplar: İzmir'de Roman Kadınların Sağlık Hizmetlerine Erişimi ve Kullanımı Üzerine Bir Analiz. Paradoks: The Journal of Economics, Sociology & Politics, 18(1).
• Demir, H. (2016). Mobil Sağlık Uygulamalarının Sağlık Hizmetlerine İşlem Maliyeti Yaklaşımı Bağlamında Etkisi: Hastane Yöneticileri Üzerine Bir Araştırma. Yüksek Lisans Tezi, İzmir Kâtip Çelebi Üniversitesi.
• Demirel, T., ve Akın, B. (2014). Sağlıkla İlişkili Olarak Sosyal Adalet, Eşitlik ve Hemşirelik. Dokuz Eylül Üniversitesi Hemşirelik Fakültesi Elektronik Dergisi, 7(3), 238-245.
• Emre, Ö., & Sert, G. (2014). Avrupa Hasta Hakları Şartı. Türkiye Biyoetik Dergisi, 1(4).
• Erdemir, A., ve Seyran, F. (2023). Üniversite Hastanelerinde Tıbbi Sosyal Hizmet Yönetiminin Etkinleştirilmesi: Tıbbi Sosyal Çalışmacılara Yönelik Nitel Bir Çalışma ve Örgütsel Bir Model Önerisi. Türkiye Sosyal Araştırmalar Dergisi, 27(2), 359-376.
• Fedai, R. (2019). Sağlıkta Dönüşüm Programının Öncesi: Türkiye’de Sağlık Hizmetlerinin Gelişimi: 1923-2003 (Doctoral dissertation, Kyrgyz-Turkish Manas University).
• Gözlü, M., ve Tatlıdil, H. (2015). Türkiye’deki 81 İlin Kamu Tarafından Sunulan Sağlık Hizmetlerine Erişim Durumları. Sosyal Güvenlik Dergisi, 5(2), 145-165.
• Güleç, E., Baktır, Y., ve Dalay, İ. (2023). Sağlık Hizmetlerine Erişimde Tüketici Tutum ve Taleplerinin Etkisinin İncelenmesi: Pareto Analizi Uygulaması. İstanbul Esenyurt Üniversitesi İşletme ve Yönetim Bilimleri Fakültesi Sosyal Bilimler Araştırmaları Dergisi, 2(2), 1-15.
• Günaydın, D. (2011). Sağlık Hizmetlerinde Küresel Reform Yaklaşımları. In Journal of Social Policy Conferences (No. 60, pp. 323-365). Istanbul University.
• Herdman, E. A., ve Korkmaz, O. Y. (2011). Access And Equity İn Health Care/Saglik Hizmetlerine Erisim ve Esitlik. Journal of Education and Research in Nursing, 8(1), 3-7.
• İlgün, G., ve Şahin, B. (2016). Aile Hekimliği Çalışanlarının Aile Hekimliği Uygulaması Hakkındaki Görüşlerinin İncelenmesi. Hacettepe Sağlık İdaresi Dergisi, 19(2).
• Karabulut, K., ve Yapraklı, Ş. (2001). Sağlık Hizmetlerinde Algılanan Kalite Düzeyinin Belirlenmesi-Erzurum'da Bir Uygulama. Atatürk Üniversitesi İktisadi ve İdari Bilimler Dergisi, 15(1-2).
• Karatana, Ö. (2022). Sağlığın Sosyal Belirleyicileri ve Halk Sağlığı Hemşireliği. Sağlık & Bilim: Hemşirelik-III, 7.
• Kılıç, D., ve Çalışkan, Z. (2013). Sağlık Hizmetleri Kullanımı ve Davranışsal Model. Nevşehir Hacı Bektaş Veli Üniversitesi SBE Dergisi, 2(2), 192-206.
• Kıran, Ş. (2023). Sağlık Hizmetlerine Erişim: Kadınların Meme ve Rahim Kanseri Tarama Hizmetlerine Erişimine Yönelik Bir Nitel Çalışma. Yüksek Lisans Tezi, Sakarya Üniversitesi.
• Kıvanç, M. M. (2015). Evrensel Sağlık Bildirgeleri ve Türkiye’de Sağlık Reformları. Sağlık ve Hemşirelik Yönetimi Dergisi, 2(3), 162-166.
• Kiraz, E. D. (2019). Sağlığın sosyal belirleyicileri. SD (Sağlık Düşüncesi ve Tıp Kültürü) Dergisi, 52, 10-13.
• Kol, E. (2015). Türkiye’de sağlık reformlarının sağlık hakkı açısından değerlendirilmesi. Sosyal Güvenlik Dergisi, 5(1), 135-164.
• OECD, (2021). Health at a Glance: OECD Indicators 2021 – Turkey. Erişim Tarihi: 25.09.2025 URL: https://www.oecd.org/en/countries/turkiye.html
• Oktaysoy, O., ve Samsa, Ç. (2024). Sağlık Sektöründe D&M Bilgi Sistem Başarısı Modelinin Uygulanması: E- Nabız Sistemi Örneği. Türkiye Sosyal Araştırmalar Dergisi, 28(3), 867-881.
• Özçelik, M. (2022). A Conceptual Review On The Social Determinants Of Maternal Health. Journal Of Health And Life Science, 4(3), 305-316.
• Öztekin, A. (2015). Devletin Asli ve Sürekli Görevleri (Temel Kamu Hizmetleri) Ve Özellikleri. Akdeniz İİBF Dergisi, 15(30), 10-19.
• Paköz, M. Z. (2014). Sağlık Hizmetlerine Erişim ve Hastane Yer Seçimi: İstanbul Örneği. Yüksek Lisans Tezi, İstanbul Teknik Üniversitesi.
• Richardson, L. D., ve Norris, M. (2010). Access To Health And Health Care: How Race And Ethnicity Matter. Mount Sinai Journal of Medicine: A Journal of Translational and Personalized Medicine: A Journal of Translational and Personalized Medicine, 77(2), 166-177.
• Saltık, S. (2019). Yatarak ve Ayakta Tedavi Gören Hastaların Kalite Algılarının Hastane Türleri Üzerine Araştırılması. Yüksek Lisans Tezi, İstanbul Gelişim Üniversitesi.
• Sayım, F. (2015). Sağlik Hizmetinin Özellikleri. Akademik Arge Dergisi-Sosyal Bilimler, Sayi, 15-1.
• Seçtim, H. (2019). Sağlikta Dönüşüm Programi Üzerine Bir Değerlendirme. Management and Political Sciences Review, 1(1), 117-133.
• Sipahi, B. B. (2023). Katastrofik Sağlık Harcamalarının Belirleyicileri: Türkiye Örneği. Alanya Akademik Bakış, 7(2), 629-648.
• Şengün, H. (2016). Sağlık Hizmetlerinde İletişim Yönetimi. Journal of Istanbul Faculty of Medicine/İstanbul Tıp Fakültesi Dergisi, 79(1).
• Tekingündüz, S., Kurtuldu, A., & Işık Erer, T. (2016). Sağlık Hizmetlerinde Eşitsizlik ve Etik. Aksaray Üniversitesi İktisadi ve İdari Bilimler Fakültesi Dergisi, 8(4), 32-43.
• Tonbak, H., ve Tüfekci, N. (2023). Health Insurance System in Turkey: A Conceptual Evaluation. Journal of Current Researches on Health Sector, 13(1), 73-84.
• Tunç, A., & Atıcı, F. Z. (2020). Dünyada ve Türkiye’de Pandemilerle Mücadele: Risk ve Kriz Yönetimi Bağlamında Bir Değerlendirme. Çanakkale Onsekiz Mart Üniversitesi Uluslararası Sosyal Bilimler Dergisi, 5(2), 329-362. https://doi.org/10.31454/usb.808685
• Whitehead, M. (2001). Eşitlik ve Sağlık: Kavram ve İlkeler. Türk Tabipleri Birliği Yayını, http://www. ttb. org. tr/kutuphane/esiktlik_saglik. pdf (30.09. 2024).
• Yazgan, M. (2009). Sağlık İşletmelerinde Hizmet Kalitesinin Sağlık Hizmeti Sunan ve Sağlık Hizmeti Alan Taraflarca Değerlendirilmesi (Master's thesis, Dokuz Eylul Universitesi (Turkey)).
• Yeşiltaş, A. (2020). Sağlık Sektöründe Kamu Özel Ortaklığı: Şehir Hastaneleri Üzerine Bir Değerlendirme. Uluslararası Sağlık Yönetimi ve Stratejileri Araştırma Dergisi, 6(1), 15-28.
• Yetim, B., ve Çelik, Y. (2020). Sağlık Hizmetlerine Erişim: Karşılanmamış İhtiyaçlar Sorunu. Toplum ve Sosyal Hizmet, 31(2), 423-440.
• Yıldız, M., ve Gümüş, E. (2023). Yerel Yönetimlerde Dijital Dönüşüm E-Belediye Uygulamaları. Ekonomi İşletme Siyaset ve Uluslararası İlişkiler Dergisi, 9(2-1), 201-221.
• Yıldız, Y. (2008). Yataklı Sağlık Kuruluşlarında Yönetsel Sorunların İncelenmesi Edirne İlinde Örnek Bir Uygulama. Yüksek Lisans Tezi, Trakya Üniversitesi.
• Zengin, N. (2010). “Sağlık Hakkı” ve Sağlık Hizmetlerinin Sunumu. Sağlıkta Performans ve Kalite Dergisi, 1(1), 44-52.