EVALUATING THE FINANCIAL PERFORMANCE OF AIRLINE TRANSPORTATION SECTOR IN TURKEY WITH LOPCOW AND CRADIS MULTI-CRITERIA DECISION-MAKING METHODS

Öz

This study aims to evaluate the financial performance of the airline transportation sector in Turkey for the 14-year period between 2009 and 2022 using the LOPCOW-based CRADIS method, which is a Multi-Criteria Decision Making (MCDM) method. This method combination, which is used for the first time in the literature, offers an innovative and comprehensive approach for financial performance analysis. The study is based on the aggregated balance sheet data published by the Central Bank of the Republic of Turkey (CBRT) and financial ratios are analyzed under four main categories (liquidity, turnover, financial structure and profitability). In the study, financial performance was ranked by years and the best and worst performing years were identified. While 2022 was determined as the best performance year as the effects of the pandemic subsided, 2020 showed the worst performance in the crisis environment created by COVID-19. These results reveal the sensitivity of the airline sector to economic shocks and its dynamics in the recovery process. The analysis shows that liquidity and financial structure are critical factors in the sector, and the impact of these factors on performance is more significant than profitability ratios. This study develops an innovative model for assessing the financial performance of the airline transportation sector by introducing a combination of methods that have not been used before in the literature. In addition to being an important guide for industry managers, investors and policy makers, the findings of the study bring a new approach to financial performance analysis to the literature. In this respect, the study has the potential to serve as a reference point for financial analysis of the airline sector both in Turkey and internationally.

Anahtar Kelimeler

• Airline Transportation Industry
• Financial Performance
• Aviation Management
• LOPCOW and CRADIS

TÜRKİYE'DE HAVAYOLU TAŞIMACILIĞI SEKTÖRÜNÜN LOPCOW VE CRADIS ÇOK KRİTERLİ KARAR VERME YÖNTEMLERİYLE FİNANSAL PERFORMANSIN DEĞERLENDİRİLMESİ

Öz

Bu çalışma, Türkiye'deki havayolu taşımacılığı sektörünün finansal performansını 2009-2022 yılları arasındaki 14 yıllık dönem için Çok Kriterli Karar Verme (ÇKKV) yöntemlerinden LOPCOW temelli CRADIS yöntemiyle değerlendirmeyi amaçlamaktadır. Literatürde ilk kez kullanılan bu yöntem kombinasyonu, finansal performans analizi için yenilikçi ve kapsamlı bir yaklaşım sunmaktadır. Araştırmada, Türkiye Cumhuriyet Merkez Bankası (TCMB) tarafından yayımlanan toplulaştırılmış bilanço verileri temel alınmış ve finansal oranlar dört ana kategori (likidite, devir hızı, finansal yapı ve kârlılık) altında incelenmiştir. Çalışmada, yıllar bazında finansal performans sıralaması yapılmış, en iyi ve en kötü performans sergileyen yıllar tespit edilmiştir. 2022 yılı, pandeminin etkilerinin azalmasıyla en iyi performans yılı olarak belirlenirken, 2020 yılı COVID-19’un yarattığı kriz ortamında en kötü performansı göstermiştir. Bu sonuçlar, havayolu sektörünün ekonomik şoklara duyarlılığını ve toparlanma sürecindeki dinamiklerini ortaya koymaktadır. Analizler, sektörde likidite ve finansal yapının kritik unsurlar olduğunu, bu unsurların performans üzerindeki etkisinin kârlılık oranlarından daha belirgin olduğunu göstermektedir. Bu çalışma, literatürde daha önce kullanılmamış bir yöntem kombinasyonu sunarak, havayolu taşımacılığı sektörünün finansal performansını değerlendirmek için yenilikçi bir model geliştirmiştir. Araştırma bulguları, sektör yöneticileri, yatırımcılar ve politika yapıcılar için önemli bir rehber olmanın yanı sıra, literatüre finansal performans analizine yönelik yeni bir yaklaşım kazandırmaktadır. Bu yönüyle çalışma hem Türkiye’de hem de uluslararası düzeyde havayolu sektörüne ilişkin finansal analizler için bir referans noktası oluşturma potansiyeline sahiptir.

Anahtar Kelimeler

• Havayolu Taşımacılığı Sektörü
• Finansal Performans
• Havacılık Yönetimi
• LOPCOW ve CRADIS

Kaynakça

1. Avcı, K. (2018). Ankara İl Merkezindeki Bir Eğitim ve Araştırma Hastanesinin Finansal Performansının TOPSIS Yöntemi ile Değerlendirilmesi, İşletme Bilimi Dergisi, 6(2), 25-44.
2. Ay, Z. (2023). Sürdürülebilirlik Performansı Kovid-19 Salgını Sırasında Havayolu Şirketlerinin Finansal Performansını Nasıl Etkilemiştir? Journal of Business Research - Turk.
3. Ben-Yosef, E. (2005) The Evolution of the US Airline Industry: Theory, Strategy and Policy, Published by Springer. ISBN 0-387-24242-2.
4. Biswas, S., Bandyopadhyay, G., ve Mukhopadhyaya, J. N. (2022b). A Multi-Criteria Framework For Comparing Dividend Pay Capabilities: Evidence From Indian FMCG And Consumer Durable Sector. Decision Making: Applications in Management and Engineering, 5(2), 140-175.
5. Biswas, S., Chatterjee, S., ve Majumder, S. (2022c). A Spherical Fuzzy Framework for Sales Personnel Selection. Journal of Computational and Cognitive Engineering. 3(4), 373-394
6. Brealey, R. A., Myers, S. C., ve Allen, F. (2020). Principles of Corporate Finance (13th ed.). McGraw-Hill Education.
7. Brigham, E. F., ve Houston, J. F. (2021). Fundamentals of Financial Management (15th ed.). Cengage Learning.
8. Brits, A. (2010). A Liberalised South African Airline İndustry: Measuring Airline Total-Factor Productivity. Journal of Transport and Supply Chain Management, 4(1).

9. Dağli, D. (2021). Havayolu İ̇Şletmelerinin Covid-19 Öncesi ve Covid-19 Sürecindeki Finansal Performanslarının TOPSIS Yöntemi ile Değerlendirilmesi. Journal of Business Research - Turk, 13(3), 2242-2255
10. Dissanaike, G., Jayasekera, R., ve Meeks, G. (2022). Why Do Unsuccessful Companies Survive? U.S. Airlines, Aircraft Leasing, and GE, 2000–2008. Business History Review, 96(3), 615–642.
11. Dube, K., Nhamo, G., ve Chikodzi, D. (2021). Covid-19 Pandemic And Prospects For Recovery Of The Global Aviation İndustry. Journal of Air Transport Management, 92, 102022.
12. Ecer, F., ve Pamucar, D. (2022). A Novel LOPCOW-DOBI Multi-Criteria Sustainability Performance Assessment Methodology: An Application in Developing Country Banking Sector. Omega, 112, 102690.
13. Erbay, E., ve Akyürek, Ç. E. (2020). Hastanelerde Çok Kriterli Karar Verme Uygulamalarının Sistematik Derlemesi. Ankara Hacı Bayram Veli Üniversitesi İktisadi ve İdari Bilimler Fakültesi Dergisi, 22(2), 612–645.
14. Gungor, H. Y. (2023) Financial Performance of Aviation Firms, 2023 8th International Conference on Business and Industrial Research (ICBIR), Bangkok, Thailand, 2023. 302-305,
15. Higgins, R. C. (2022). Analysis for Financial Management (12th ed.). McGraw-Hill Education.
16. Hillier, D., Ross, S. A., Westerfield, R. W., Jaffe, J., ve Jordan, B. D. (2021). Corporate Finance (4th European ed.).
17. Huang, C. (2021). Assessing The Financial Performance of Airlines in The Asia-Pacific Region. Investment Management and Financial Innovations, 18(2), 234-244.
18. IATA (2024). Global Outlook for Air Transport: Deep Change, (Economic Report) https://www.iata.org/en/iata- repository/publications/economic-reports/global-outlook-for-air-transport-june-2024-report/
19. Kalemba, N., Planas, F., Hernández-Lara, A., ve Rebull, M. (2018). Service Quality And Economic Performance in The Us Airline Business. Aviation, 21(3), 102-110.
20. Karadeniz, E. ve Aydın, C. (2022). Uluslararası Havayolu Yolcu Taşımacılığı Şirketlerinde Faaliyet, Finansal ve Toplam Riskin Kaldıraç Analiziyle Değerlendirilmesi. Seyahat ve Otel İşletmeciliği Dergisi, 19(3), 502-523.
21. Karadeniz, E. ve Aydın, C. (2023). Uluslararası Havayolu Yolcu Taşımacılığı Şirketlerinin Finansal Performansının Oran Analiziyle Değerlendirilmesi. Muhasebe ve Finansman Dergisi, 0(98), 87-108.
22. Kiracı, K. ve Asker, V. (2019). Havaaracı Leasi̇ng Şirketlerinin Performans Anali̇zi̇: Entropi̇ Temelli TOPSIS Uygulaması. Uluslararası İktisadi ve İdari İncelemeler Dergisi, (24), 17-28.
23. Kiracı, K. ve Bakır, M. (2020). Evaluation of Airlines Performance Using an İntegrated CRITIC and CODAS Methodology: The Case of Star Alliance Member Airlines. Studies in Business and Economics, 15(1), 83-99.
24. Kurt, G. ve Kablan, A. (2022). Covid-19’un, BIST Ulaştırma Endeksinde Faaliyet Gösteren Havayolu İşletmelerinin Finansal Performansı Üzerindeki Etkilerinin Çok Kriterli Karar Verme Yöntemleri ile Analizi. İşletme Akademisi Dergisi.
25. Kuz, A. ve Miškinis, A. (2021). The İmpact of Globalization on European Airline Market. Ekonomika, 100(1), 117-138.
26. Lee, B. ve Worthington, A. (2014). Technical Efficiency of Mainstream Airlines and Low-Cost Carriers: New Evidence Using Bootstrap Data Envelopment Analysis Truncated Regression. Journal of Air Transport Management, 38, 15-20.
27. Macit, D. ve Göçer, S. (2020). Havayolu İ̇şletmelerinin Finansal Performanslarının Ölçülmesi: Pegasus Hava Taşımacılığı A.Ş. ve THY A.O. Örneği. Odü Sosyal Bilimler Araştırmaları Dergisi (Odüsobi̇ad).
28. Mahtani, U. ve Garg, C. (2020). An Analysis of Factors Affecting Financial Distress of Airline Companies: Case of India. International Journal of Business Excellence, 20(1), 130.
29. Makoka, J. (2023). Effect of Ownership Structure on Financial Performance: Evidence from Listed Airlines İn Africa. Jurnal Manajemen Teori Dan Terapan | Journal of Theory and Applied Management, 16(3), 585-595.
30. Nguyen, P. H., Tsai, J. F., kumar G, V. A. ve Hu, Y. C. (2020). Stock Investment of Agriculture Companies in the Vietnam Stock Exchange Market: An AHP Integrated with GRA-TOPSIS-MOORA Approaches, The Journal of Asian Finance, Economics, and Business, 7(7), 113-121.
31. Özbek, A. (2021). Finansal oranları kullanarak havayolu şirketlerinin performans değerlendirmesi. Uluslararası Mühendislik Araştırma ve Geliştirme Dergisi, 13(2), 583-599.
32. Puška, A., ve Stojanović, I. (2022). Fuzzy Multi-Criteria Analyses on Green Supplier Selection in an Agri-Food Company. J. Intell. Manag. Decis, 1(1), 2-16.
33. Puška, A., Stević, Ž., ve Pamučar, D. (2021). Evaluation and Selection of Healthcare Waste İncinerators Using Extended Sustainability Criteria And Multi-Criteria Analysis Methods. Environment, Development and Sustainability, 24(9), 11195-11225.
34. Rađenović, Ž., ve Veselinović, I. (2017). Integrated AHP-TOPSIS Method for the Assessment of Health Management Information Systems Efficiency. Economic Themes, 55(1), 121–142.
35. Ross, S. A., Westerfield, R. W., ve Jordan, B. D. (2019). Fundamentals Of Corporate Finance (12th ed.). McGraw- Hill Education.
36. Shuqi C. ve Zongwei L. (2022) Airlines Benchmarking Analysis Based on Financial Performance-Emirates, Southwest Airlines, Singapore Airlines and Lufthansa. Academic Journal of Business & Management,4(2), 1-9.
37. Stepanyan, A. (2018). Traditional Ratio Analysis in the Airline Business: A Case Study of Leading U.S Carriers. International Journal of Advances in Management and Economics. https://www.managementjournal.info/index.php/IJAME/article/view/359
38. Stojanović, I., Puška, A., ve Selaković, M. (2022). A Multi-Criteria Approach to the Comparative Analysis of the Global Innovation Index on the Example of the Western Balkan Countries. Economics.10(2), 9-26.
39. Sumerli Sarıgül, S., Ünlü, M., ve Yaşar, E. (2023). Financial Performance Analysis of Airlines Operating in Europe: CRITIC Based MAUT and MARCOS Methods. International Journal of Business and Economic Studies, 5(2), 76- 97.
40. Şişman, M. ve Çankaya, S. (2020). Effect of ESG Data on the Financial Performance Of Companies: A Study on the Airline Sector. Pressacademia, 12(1), 98-100.
41. TCMB (2024a) Sektör Bilançoları: 2009-2022. https://www3.tcmb.gov.tr/sektor/#/tr/H/51/hava-yolu- tasimaciligi,
42. TCMB (2024b) Sınıflandırma. https://www3.tcmb.gov.tr/sektor/dosyalar/menu/sectors_tr.pdf,
43. TCMB (2024c) Oran Formülleri. http://www3.tcmb.gov.tr/sektor/2020/dosyalar/menu/ratios_tr.pdf,
44. Temel, E. (2022). Examination of the Effects of the Covid-19 Outbreak on the Financial Performance of Airlines Enterprises by the Ratio Analysis Method: Borsa Istanbul Sample. Muhasebe Bilim Dünyası Dergisi, 24 (COVID- 19 Özel Sayısı), 53-78.
45. THY (2024). Türk Hava Yolları – Kariyer. https://careers.turkishairlines.com/neden-turk-hava- yollari#:~:text=Hava%20Yolu,yolcular%C4%B1m%C4%B1z%C4%B1n%20memnuniyetinin%20de%20bir%20g%C3% B6stergesi.
46. Türkoğlu, K. ve Köse, E. (2022). Hi̇sse Senedi̇ Geti̇ri̇si̇ ve Yöneti̇m Kurulu Ci̇nsi̇yet Çeşi̇tli̇li̇ği̇ni̇n Fi̇nansal Performans Üzeri̇ne Etki̇si̇. International Journal of Business Economics and Management Perspectives, 2(2), 377-394.
47. Yin, Z. (2023). Analysis of the Jet Fuel Price Risk Exposure And Optimal Hedging in the Airline Industry. Highlights in Business Economics and Management, 15, 302-307.