MİKROEKONOMİK ÇERÇEVEDE BANKA KÂRLILIĞI, FİNANSAL İNOVASYON VE DOLARİZASYON İLİŞKİSİ: TÜRKİYE ÖRNEĞİ

Öz

Bu çalışma, Türkiye’de faaliyet gösteren mevduat bankaları örneğinde, banka kârlılığı ile finansal inovasyon ve dolarizasyon arasındaki nedensellik ilişkisini analiz etmektedir. Çalışmada, 2010Q1–2024Q2 dönemine ait 11 bankanın verileri kullanılmış; aktif kârlılık ve özkaynak kârlılık oranları banka performans göstergeleri olarak belirlenmiştir. Açıklayıcı değişkenler olarak ise mevduat dolarizasyonu, kredi dolarizasyonu ve inovasyon değişkenleri ele alınmıştır. Panel veri setlerinin yapısal özellikleri göz önünde bulundurularak Kónya (2006) panel Granger nedensellik testi uygulanmıştır. Analiz sonucunda, finansal inovasyon ve dolarizasyonun banka kârlılığı üzerinde anlamlı etkilerinin olduğu, ancak bu ilişkilerin banka düzeyinde farklılık gösterdiği ortaya konmuştur. Mevduat ve kredi dolarizasyonu, bazı bankalarda kârlılığı etkilerken; inovasyon göstergeleri, hem aktif kârlılığı hem de özkaynak kârlılığı ile sınırlı düzeyde nedensellik ilişkisi sergilemektedir. Bu yönüyle çalışma, Türkiye özelinde inovasyon ve dolarizasyonu birlikte ele alarak bankacılık sektörünün finansal performansını etkileyen faktörleri analiz eden öncü ampirik araştırmalardan biri olma niteliği taşımaktadır.

Anahtar Kelimeler

• Banka
• Kârlılık
• İnovasyon
• Dolarizasyon

THE RELATIONSHIP BETWEEN BANK PROFITABILITY, INNOVATION AND DOLLARISATION IN A MICROECONOMIC FRAMEWORK

Öz

This study examines the causal relationships among bank profitability, financial innovation, and dollarization among deposit banks operating in Turkey. The analysis employs quarterly data from 11 banks covering the period 2010Q1–2024Q2. Return on assets and return on equity are used as indicators of bank profitability, while deposit dollarization, loan dollarization, and financial innovation variables are included as explanatory factors. Given the panel data’s structural characteristics, the panel Granger causality test proposed by Kónya (2006) is applied. The empirical findings indicate that financial innovation and dollarization exert significant effects on bank profitability; however, the nature and direction of these relationships vary across banks. While deposit and loan dollarization influence profitability in certain banks, innovation indicators exhibit a limited causal relationship with both return on assets and return on equity. Overall, the findings provide bank-level evidence on the role of financial innovation and dollarization in shaping the profitability dynamics of the Turkish banking sector.

Anahtar Kelimeler

• Bank
• Profitability
• Innovation
• Dollarization

Kaynakça

1. Adsız, Y. (2024). Etkin Finans Yönetimi Uygulamalarının İşletme Performansı Üzerindeki Etkileri. Socrates Journal of Interdisciplinary Social Researches, 10(43), 46–67.
2. Akhisar, İ., Tunay, K. B., ve Tunay, N. (2015). Interaction Between Internet Banking and Bank Performance: The Case of Europe. Procedia-Social And Behavioral Sciences, 195, 369-375.
3. Akman, M., ve Okuyan, H. A. (2024). Net Döviz Pozisyonunun Firma Kârlılığına Etkisi: BİST Uygulaması. Bandırma Onyedi Eylül Üniversitesi Sosyal Bilimler Araştırmaları Dergisi, 7(1), 106–123. https://doi.org/10.38120/banusad.1342703
4. Al, İ., ve Belke, M. (2018). Politik İstikrarsızlık ile Ekonomik Büyüme Arasındaki İlişki: MENA Ülkeleri İçin Panel Nedensellik Analizi. Uluslararası İktisadi ve İdari İncelemeler Dergisi, 271-286.
5. Arner, D. W., Barberis, J., ve Buckley, R. P. (2016). The Evolution of Fintech: A New Post-Crisis Paradigm. Georgetown Journal of International Law, 47(4), 1271-1319.
6. Baykal Eriş, D. (2011). İnovasyon Maliyetleri ve Bir Uygulama. (Yüksek Lisans Tezi). İstanbul Üniversitesi Sosyal Bilimler Enstitüsü, İstanbul.
7. Bank For International Settlements (BIS). (2011). Basel III: A Global Regulatory Framework for More Resilient Banks and Banking Systems. https://www.bis.org/publ/bcbs189.htm
8. Breusch, T. S., ve Pagan, A. R. (1980). The Lagrange Multiplier Test And Its Applications to Model Specification in Econometrics. The Review Of Economic Studies, 47(1), 239-253.

9. Calvo, G. A., ve Vegh, C. A. (1992). Currency Substitution in Developing Countries: An Introduction. IMF Staff Papers, 39(1), 35-81.
10. Can, A., ve Çınar, U. (2025). İnovasyon ile Finansal Gelişme Arasındaki İlişki: Türkiye İçin Asimetrik Nedensellik Yaklaşımından Kanıtlar. Meriç Uluslararası Sosyal ve Stratejik Araştırmalar Dergisi, 9(1), 39–54. https://doi.org/10.54707/meric.1572253
11. Canbay, S. (2020). İktisadi Büyüme ile İşsizlik Arasındaki İlişkilerin Kónya (2006) Panel Nedensellik Testi ile Sınanması: BRICS Ülkeleri ve Türkiye Örneği. Uluslararası Sosyal Bilimlerde Yenilikçi Yaklaşımlar Dergisi, 4(1), 1- 18.
12. Canlıtepe, F., ve Saygın, O. (2025). Döviz Pozisyonunun Finansal Performans Etkisi: BİST İmalat Sektörü Örneği. İşletme ve Ekonomide Eğilimler, 39(2), 103–116. https://doi.org/10.16951/trendbusecon.1537322
13. Çağlayan, M., ve Talavera, O. (2016). Dollarization, Liquidity and Performance: Evidence From Turkish Banking. Munich Personal RePEc Archive, MPRA Paper No. 72812, 1-24.
14. Çalış, N., Yıldırım, H. H., ve Sakarya, Ş. (2025). The Impact of Digital Banking Applications on the Profitability of Banks: An Application on The Banking Sector. İşletme Araştırmaları Dergisi, 17(1), 215–225.
15. Çelik, T., ve Uysal, Ö. (2022). Türk Bankacılık Sektöründe Piyasa Yapısının Panzar ve Rosse H İstatistiği ile Tahmini: 2010-2019 Dönemi Dinamik Panel (GMM) Uygulaması. Sosyoekonomi, 30(52), 299-312.
16. Çiçek, H., ve Onat, O. (2012). İnovasyon Odaklı Faaliyetlerin Firma Performansına Etkisinin Veri Zarflama Analizi ile Belirlenmesi: İMKB Üzerine Bir Araştırma. Mehmet Akif Ersoy University Journal of Social Sciences Institute, 4(7), 46-53.
17. Gençay, O. (2007). Finansal Dolarizasyon ve Finansal İstikrar Arasındaki İlişki: Türkiye Değerlendirmesi. (Uzmanlık yeterlilik tezi). Türkiye Cumhuriyet Merkez Bankası Bankacılık ve Finansal Kuruluşlar Genel Müdürlüğü, Ankara. https://www3.tcmb.gov.tr/kutuphane/TURKCE/tezler/oyagencay.pdf
18. Gövdeli, T. (2018). Ekonomik Özgürlük, Turizm ve Ekonomik Büyüme: BRICST Ülkelerinde Konya Bootstrap Nedensellik Analizi. Uluslararası İktisadi ve İdari İncelemeler Dergisi, 379–390. https://doi.org/10.18092/ulikidince.451262
19. Gültepe Çorak, M., ve Aksoy, E. E. (2024). Finansal Dolarizasyon ve Banka Kârlılığı. Ankara Hacı Bayram Veli Üniversitesi İktisadi ve İdari Bilimler Fakültesi Dergisi, 26(1), 261-282.
20. Güriş, S. (2015). Panel Veri ve Panel Veri Modelleri. In S. Güriş, Stata ile Panel Veri Modelleri (s. 1-37). İstanbul: Der Yayınları.
21. Hu, T., ve Xie, C. (2016). Competition, Innovation, Risk-Taking, And Profitability in the Chinese Banking Sector: An Empirical Analysis Based on Structural Equation Modeling. Discrete Dynamics In Nature And Society, 2016(1), 1-10.
22. Işık, S. (2019). Dollarization and Bank Performance. Yüksek Lisans Tezi, Orta Doğu Teknik Üniversitesi, Ankara.
23. Işık, S., ve Şendeniz-Yüncü, İ. (2022). Effects of Dollarization on Bank Performance: Analysis for Turkey. Hacettepe Üniversitesi İktisadi ve İdari Bilimler Fakültesi Dergisi, 40(1), 58-86.
24. İslamoğlu, M. ve Bayrak, M. (2022). Dijital Bankacılık Ürünlerinin Sektörün Büyüme Performansı Üzerindeki Etkileri. Finans Ekonomi ve Sosyal Araştırmalar Dergisi, 7(3), 403–416.
25. Khalifaturofi'ah S.O. (2023). Cost Efficiency, Innovation and Financial Performance of Banks in Indonesia. Journal of Economic and Administrative Sciences, 39 (1), 100–116, https://doi.org/10.1108/JEAS-07-2020-0124
26. Kónya, L. (2006). Exports and Growth: Granger Causality Analysis on OECD Countries with A Panel Data Approach. Economic Modelling, 23(6), 978-992.
27. Kurt Cihangir, Ç., Yenice, S., ve Uğurlu, E. (2024). Finansal Dijitalleşme ve Sahiplik Yapısına Göre Banka Finansal Performansına ve Risk Düzeyine Etkileri: Türk Bankacılık Sektöründe Bir Araştırma. Selçuk Üniversitesi Sosyal Bilimler Meslek Yüksekokulu Dergisi, 27(2), 726–745.
28. Kutan, A. M., Rengifo, E. W., ve Özsöz, E. (2010). Evaluating the Effects of Deposit Dollarization in Bank Profitability. Fordham University Department of Economics Discussion Paper Series, 2010-07, 1-20.
29. Menkhoff, L., Sarno, L., Schmeling, M., ve Schrimpf, A. (2012). Carry Trades and Global Foreign Exchange Volatility. Journal of Finance, 67(2), 681-718.
30. Nkem, I. S., ve Akujinma, A. F. (2017). Financial Innovation and Efficiency on the Banking Sub-Sector: The Case of Deposit Money Banks and Selected Instruments of Electronic Banking (2006-2014). Asian Journal Of Economics, Business And Accounting, 2(1), 1-12.
31. Özbey, N., ve Akan, Y. (2021). Türkiye’deki Mevduat Bankaları Üzerine VZA Araştırma Yöntemi ile Etkinlik Analizi. Atatürk Üniversitesi Sosyal Bilimler Enstitüsü Dergisi, 25(4), 1641-1658.
32. Özcan, B., ve Öztürk, İ. (2019). Renewable Energy Consumption-Economic Growth Nexus in Emerging Countries: A Bootstrap Panel Causality Test. Renewable and Sustainable Energy Reviews, 104, 30-37.
33. Özgür, O., ve Aslan, M. (2025). Monetary Policy Stance and Foreign Currency Lending: Evidence From a Persistently Dollarized Emerging Market. Economic Change and Restructuring, 58, 52.
34. Özmerdivanlı, A. (2024). Gelişmekte Olan Ülkelerde Dijital Dönüşüm–Kârlılık İlişkisi: Bankacılık Sektöründe Bir Araştırma. Finans Ekonomi ve Sosyal Araştırmalar Dergisi, 9(2), 135–144. https://doi.org/10.29106/fesa.1449043
35. Özsöz, E. (2009). Evaluating the Effects of Deposit Dollarization in Financial Intermediation in Transition Economies. Eastern European Economics, 47(4), 5-24.
36. Pesaran, M. H., ve Yamagata, T. (2008). Testing Slope Homogeneity in Large Panels. Journal of Econometrics, 142(1), 50–93.
37. Pham, T. P., Popesko, B., Quddus, A., ve Nguyen, N. T. K. (2021). Innovation and Bank Efficiency in Vietnam and Pakistan. Scientific Papers of The University of Pardubice, Series D: Faculty of Economics and Administration, 29(2), 1184.
38. Porter, M. E. (1985). Competitive Advantage: Creating And Sustaining Superior Performance. Free Press.
39. Reinhart, C. M., Rogoff, K. S., ve Savastano, M. A. (2003). Addicted to Dollars. National Bureau of Economic Research Working Paper No. 10015.
40. Roberts, P. W., ve Amit, R. (2003). The Dynamics of Innovative Activity and Competitive Advantage: The Case of Australian Retail Banking, 1981 to 1995. Organization Science, 14(2), 107-122.
41. Sarı, S. (2024). Türkiye Kamu Bankaları Menkul Değerler ve Kârlılık İlişkisi Analizi (2017-2022). Muhasebe ve Finans İncelemeleri Dergisi, 7(1), 20-45.
42. Sarıgül, H. (2023). Dolarizasyonun Türkiye’de Faaliyet Gösteren Kamusal Sermayeli Mevduat Bankalarında Kârlılığa Etkisi. Sosyoekonomi, 31(57), 255-282.
43. Scott, S. V., Reenen, J. V., ve Zachariadis, M. (2017). The Long-Term Effect of Digital Innovation on Bank Performance: An Empirical Study of SWIFT Adoption in Financial Services. Research Policy, 46(5), 984-1004.
44. Swamy, P. A. (1970). Efficient Inference in a Random Coefficient Regression Model. Econometrica: Journal of the Econometric Society, 38(2), 311–323.
45. Tatoğlu, F. Y. (2017). Panel Veri Ekonometrisi. Beta Yayınları.
46. Torun, M., Sönmezler, G., ve Varol, G. (2025). Türkiye’de Mevduat Dolarizasyonunun Banka Faiz Gelirleri Üzerindeki Asimetrik Etkileri: 2012–2024 Dönemi İçin NARDL Analizi. Biga İktisadi ve İdari Bilimler Fakültesi Dergisi, 6(3), 314–326. https://doi.org/10.70754/biibfd.1844810
47. Tunay, K. B., ve Silpar, H. M. (2022). Türkiye’de Dolarizasyonun Banka Performansı Üzerindeki Etkileri. Bankacılık Araştırmaları Dergisi, 18(2), 10-25.
48. Tunay, K. B., ve Tunay, N. (2022). Türkiye'de Dolarizasyon Sorunu ve Bankaların Kârlılığa Dayalı Performanslarına Etkileri. Avrasya İşletme ve İktisat Dergisi, 28, 1-11.
49. Yazgan, G. (2023). Türkiye’deki Mevduat Bankalarının Gelir Çeşitlendirme Derecelerinin Herfindahl-Hirschman (HHI) Endeksi ile Ölçülmesi: 2012-2021 Dönemi. Denetim ve Güvence Hizmetleri Dergisi, 3(1), 48-60.
50. Yılancı, V., ve Özgür, O. (2019). Testing the Environmental Kuznets Curve For G7 Countries: Evidence From A Bootstrap Panel Causality Test in Rolling Windows. Environmental Science And Pollution Research, 26(24), 24795-24805.
51. Yılmaz, M. (2018). Bankacılık Sektöründe İnovasyonun Finansal Performansa Etkisi. İstanbul Üniversitesi Sosyal Bilimler Enstitüsü, Yüksek Lisans Tezi.
52. Yücel, R., Ayyıldız, Y., ve Er, H. (Eds.). (2023). Dijitalleşmenin finans sektörüne getirdiği yenilikler. Özgür Yayınları. https://doi.org/10.58830/ozgur.pub298
53. Zouari, G., ve Abdelmalek, I. (2020). Financial Innovation, Risk Management, and Bank Performance. Copernican Journal of Finance & Accounting, 9(1), 77–100.
54. Zouari-Hadiji, R. (2021). Financial Innovation Characteristics and Banking Performance: The Mediating Effect of Risk Management. International Journal Of Finance & Economics, 1-14.