Cost-Volume-Profit Analysis in the Banking Sector: A Comparative Study of TEB and QNB Finansbank

Öz

Purpose: The purpose of this study is to examine the applicability of cost-volume-profit analysis in the banking sector using TEB and QNB Finansbank as case studies. In this context, the study aims to conduct a comparative analysis of the revenue, cost, and profitability structures of these two privately owned commercial banks. Methodology: The study utilized the consolidated financial statements of TEB and QNB Finansbank for the 2020–2024 period. The classic cost-volume-profit model was adapted to suit the structure of the banking sector; the sales/volume indicator, variable cost, and fixed cost items were redefined. Within this framework, the contribution margin ratio, break-even point, safety margin, safety ratio, and degree of operating leverage were calculated. Findings: The findings indicate that QNB Finansbank presents a stronger profile than TEB in terms of its contribution ratio, safety margin, and safety ratio. In contrast, it was determined that TEB has a lower break-even point and therefore requires a lower level of revenue to cover its costs. Originality: The originality of this study lies in adapting the cost-volume-profit analysis to the banking sector and applying it in a comparative analysis of two banks. The fact that this method has been used in only a limited number of studies in the banking sector demonstrates its sectoral applicability and contributes to the literature through comparative financial evaluation.

Anahtar Kelimeler

• Cost-Volume-Profit Analysis
• Banking Sector
• TEB
• QNB Finansbank
• Financial Performance

Bankacılık Sektöründe Maliyet-Hacim-Kar Analizi: TEB ve QNB Finansbank Üzerine Karşılaştırmalı Bir Uygulama

Öz

Amaç: Bu çalışmanın amacı, maliyet-hacim-kâr analizinin bankacılık sektöründe uygulanabilirliğini TEB ve QNB Finansbank örnekleri üzerinden incelemektir. Bu kapsamda iki özel sermayeli mevduat bankasının gelir, maliyet ve kârlılık yapılarının karşılaştırmalı olarak değerlendirilmesi hedeflenmiştir. Yöntem: Araştırmada, TEB ve QNB Finansbank’ın 2020-2024 dönemine ait konsolide finansal raporlarından yararlanılmıştır. Klasik maliyet-hacim-kâr modeli bankacılık sektörünün yapısına uygun biçimde uyarlanmış; satış/hacim göstergesi, değişken maliyet ve sabit maliyet kalemleri yeniden tanımlanmıştır. Bu çerçevede katkı payı oranı, başabaş noktası, güvenlik marjı, güvenlik oranı ve faaliyet kaldıracı derecesi hesaplanmıştır. Bulgular: Elde edilen bulgular, QNB Finansbank’ın katkı payı oranı, güvenlik marjı ve güvenlik oranı bakımından TEB’e göre daha güçlü bir görünüm sunduğunu göstermektedir. Buna karşılık TEB’in daha düşük başabaş noktasına sahip olduğu ve bu nedenle maliyetlerini karşılamak için daha düşük gelir düzeyine ihtiyaç duyduğu belirlenmiştir. Özgün Değer: Maliyet-hacim-kâr analizinin bankacılık sektörüne uyarlanarak karşılaştırmalı bir şekilde iki banka üzerinde uygulanması çalışmanın özgün değerini oluşturmaktadır. Bankacılık sektöründe bu yöntemin sınırlı sayıda çalışmada kullanılmış olması, araştırma yönteminin hem sektörel uygulanabilirliğini göstermekte hem de karşılaştırmalı finansal değerlendirme açısından literatüre katkı sunmaktadır.

Anahtar Kelimeler

• Maliyet-Hacim-Kar Analizi
• Bankacılık Sektörü
• TEB
• QNB Finansbank
• Finansal Performans

Kaynakça

1. Ara, J., Moheuddin, M. M., Hossain, S., & Titu, M. A. S. (2020). A mathematical study of break-even analysis based on dairy farms in Bangladesh. International Journal of Economic Behavior and Organization, 8(2), 38–43. https://doi.org/10.11648/j.ijebo.20200802.13
2. Asih, H. M., & Eng, C. K. (2021). Cost-volume-profit analysis for uncertain capacity planning: A case study paper. In Proceedings of the Second Asia Pacific International Conference on Industrial Engineering and Operations Management.
3. Aslan, T., & Yılmaz, E. (2018). Bulanık mantık yöntemi ile belirsizlik şartlarında faaliyet-hacim-kâr analizi. İşletme Araştırmaları Dergisi, 10(2), 534–553. https://doi.org/10.20491/isarder.2018.443
4. Atalay, B., & Kurulu, R. (2016). Banka şubelerinin maliyet ve işgücü yönetiminde zamana dayalı faaliyet tabanlı maliyetleme. Muhasebe Bilim Dünyası Dergisi, 18(2), 453–475.
5. Baral, G. (2016). Cost–value–profit analysis and target costing with fuzzy logic theory. Mediterranean Journal of Social Sciences, 7(2), 21–29. https://doi.org/10.5901/mjss.2016.v7n2p21
6. Birkan Yılmaz, Ş. (2015). Maliyet-hacim kâr analizinin bankalarda uygulanması [Yüksek lisans tezi, İnönü Üniversitesi].
7. Bozdemir, E., & Karaşin, Y. (2022). Ameliyat klinik hizmet sunumunda maliyet hacim kâr analizi: Özel bir göz hastanesinde vaka çalışması. Selçuk Üniversitesi Sosyal Bilimler Enstitüsü Dergisi, 48, 195–213.
8. Caner, G. (2019). Zaman sürücülü faaliyet tabanlı maliyetleme sistemi: Bir mermer işletmesi uygulaması. Muhasebe ve Finansman Dergisi, 82, 1–20. https://doi.org/10.25095/mufad.535948

9. Dalcı, İ., & Tanış, V. N. (2005). Activity-based cost-volume-profit analysis: Another approach to break-even analysis. Çukurova Üniversitesi Sosyal Bilimler Enstitüsü Dergisi, 14(2), 227–244.
10. Doğan, S., & Çakıcı, C. (2016). Faaliyet tabanlı yönetim. Kırklareli Üniversitesi İktisadi ve İdari Bilimler Fakültesi Dergisi, 5(2).
11. Ekergil, V. (2017). Maliyet hacim kâr analiz tekniğinin müşteri kârlılık analizinde kullanılması ve işletmeler için model önerisi. İşletme Araştırmaları Dergisi, 9(3), 487–520. https://doi.org/10.20491/isarder.2017.310
12. Ercan, C., Dayı, F., & Nal, M. (2013). Sağlık işletmelerinde maliyet hacim kâr analizi: Radyoloji ünitesi üzerine bir uygulama. Akademik Araştırmalar ve Çalışmalar Dergisi, 5(9).
13. Freitas, S. R., Fehr, L. C. F. A., Goncalves Júnior, G. A., Magnago, B. S., & Duarte, S. L. (2022). A relação custo/volume/lucro na produção de tilápias em tanques-rede no município de Uberlândia-MG. RC&C - Revista Contabilidade e Controladoria, 14(2), 26–42. http://dx.doi.org/10.5380/rcc.v14i2.83203
14. Garip, O., & Samancı, T. H. (2022). Bulanık mantıkta maliyet hacim kâr analizi: Örnek uygulama. Eğitim Yayınevi. Gnawali, A. (2017). Management accounting systems and organizational performance of Nepalese commercial banks. The Journal of Nepalese Business Studies, 10(1).
15. Han, T. T. N. (2025). The impact of management accounting information on decision making in enterprises: From the practice of joint stock commercial banks in Vietnam. Advances in Consumer Research, 2(5), 1365–1372.
16. Horngren, C. T., Foster, G., & Datar, S. M. (2000). Cost accounting: A managerial emphasis (10. Baskı). Prentice Hall. Kalaycı, E. (2014). Bankalarda müşteri kârlılık analizi: Bir alan araştırması [Yüksek lisans tezi, Karamanoğlu Mehmetbey Üniversitesi].
17. Karki, C. B. (2021). Management accounting practice in Nepalese commercial banks. Journal of Management, 4(1), 51–64. https://doi.org/10.3126/jom.v4i1.38661
18. Kaygusuz, S. Y. (2007). Faaliyet tabanlı maliyet-hacim-kâr analizi. Muhasebe ve Finansman Dergisi, 33, 139–150.
19. Keleş, D. (2021). Sağlık kurumlarında maliyet yönetimi: Hastane işletmeleri için maliyet-hacim-kâr analizi üzerine örnek bir uygulama. Ünye İktisadi ve İdari Bilimler Fakültesi Dergisi, 4(1), 1–11.
20. Kırkiç, B. (2018). Türk bankacılık sisteminde kârlılık analizi. Finans Enstitüsü Working Paper Series, WPS No/178/2018-05.
21. Kısakürek, M. M., & Biçer, E. B. (2011). Maliyet hacim kâr analizinin bir hastane işletmesi MR ünitesinde uygulanması. Süleyman Demirel Üniversitesi İktisadi ve İdari Bilimler Fakültesi Dergisi, 16(2), 281-306.
22. Kunwar, B., & Poudel, S. R. (2025). Cost-volume-profit (CVP) analysis of Nepalese commercial banks. Contemporary Research: An Interdisciplinary Academic Journal, 8(2), 67–83. https://doi.org/10.3126/craiaj.v8i2.86410
23. Liang, H., Guiffrida, A. L., Liu, Z., Patuwo, B. E., & Shanker, M. (2021). A generalized stochastic cost–volume–profit model. Systems, 9, Article 81. https://doi.org/10.3390/systems9040081
24. Moraes, L. C., & Wernke, R. (2006). Análise custo/volume/lucro aplicada ao comércio de pescados. Revista Contemporânea de Contabilidade, 3(6), 81–101.
25. Ocak, S., Gider, Ö., Top, M., & Akar, Ç. (2004). Muğla Devlet Hastanesi tomografi ünitesi maliyet-hacim-kâr analizi. Hacettepe Sağlık İdaresi Dergisi, 7(1).
26. Okyay, A. (2006). Finansal kurumlarda faaliyet tabanlı maliyetleme ve bir uygulama [Yüksek lisans tezi, Uludağ Üniversitesi].
27. Öz, M. (2023). Hastanelerde maliyet-hacim-kâr analizlerinin uygulanabilirliği. MANAS Sosyal Araştırmalar Dergisi, 12(2).
28. Özpeynirci, R., & Kalaycı, E. (2016). Bankalarda müşteri kârlılık analizi: Bir alan araştırması. Aksaray Üniversitesi İktisadi ve İdari Bilimler Fakültesi Dergisi, 8(1), 21–36.
29. QNB Bank A.Ş. (2026). Finansal raporlar. Erişim tarihi: 7 Mayıs 2026, https://www.qnb.com.tr/yatirimci-iliskileri/finansal-raporlar.
30. Stoenoiu, C.-E. (2018). Sensitivity of indicators used in cost-volume-profit analysis. MATEC Web of Conferences, 184, Article 04003. https://doi.org/10.1051/matecconf/201818404003
31. Şahin, C. (2023). Maliyet-hacim-kâr analizi: Bir tekstil firmasında uygulama [Yüksek lisans tezi, Sakarya Üniversitesi].
32. Türk Ekonomi Bankası A.Ş. (2026). Finansal bilgiler. Erişim tarihi: 7 Mayıs 2026, https://www.teb.com.tr/teb-hakkinda/finansal-bilgiler/.
33. Uman, S. (2006). Faaliyet tabanlı maliyetleme sistemi ve bankacılık sektöründe uygulanabilirliği [Yüksek lisans tezi, Maltepe Üniversitesi].
34. Weetman, P. (2019). Financial and management accounting: An introduction (8. Baskı). Pearson.
35. Yardımcıoğlu, M., & Büyüksalvarcı, A. (2007). Bankacılık sektörü pratiğinde faaliyet tabanlı maliyet sistemi. Maliye Dergisi, 153, 142–158.
36. Zahirovic, S., Okicic, J., & Gadzo, A. (2024). Generalization of linear models for multiproduct break-even analysis with constant ratios. Eurasian Journal of Business and Management, 12(1), 1–14. https://doi.org/10.15604/ejbm.2024.12.01.001