Türkiye’de Sağlık Turizminin Gelişimini Etkileyen Kritik Unsurlar: DEMATEL Yaklaşımıyla Ampirik Bir Analiz

Öz

Sağlık turizmi, bireylerin sağlıklarını yeniden kazanmak ya da mevcut sağlık durumlarını korumak amacıyla kendi ülkeleri dışına çıkarak başka bir ülkede sağlık hizmeti alması süreci olarak tanımlanabilir. Medikal turizm, termal turizm, ileri yaş turizmi ile engelli ve rehabilitasyon turizmi gibi çeşitli türleri bulunan sağlık turizmi, ülkelerin ekonomik, teknolojik ve kurumsal kapasitelerine göre farklı nedenlerle tercih edilmektedir. Türkiye, uygun maliyetli sağlık hizmetleri, nitelikli insan kaynağı, zengin doğal kaynakları ve gelişmiş teknolojik altyapısıyla sağlık turizminde öne çıkan destinasyonlardan biri haline gelmiştir. Bu çalışma, Türkiye’de sağlık turizminin gelişim etkinliğini artıran kritik faktörleri belirlemeyi amaçlamaktadır. Bu kapsamda, çok kriterli karar verme yöntemlerinden DEMATEL yöntemi kullanılarak dört temel kriter analiz edilmiştir. Çalışmada alanında uzman üç kişiden elde edilen verilere dayanarak yapılan analiz sonucunda, modern teknolojiler kriteri, Türkiye’de sağlık turizminin gelişimini en çok etkileyen unsur olarak öne çıkmıştır. Bunu düşük maliyet, nitelikli personel ve doğal kaynaklar izlemiştir. Araştırma sonuçları, Türkiye’nin sağlık turizminde rekabet gücünü artırması için özellikle teknolojik altyapının güçlendirilmesine ve uygun maliyetli hizmetlerin sürdürülebilirliğine odaklanması gerektiğini ortaya koymaktadır. Bu çalışma, politika yapıcılara ve sektör paydaşlarına yol gösterici nitelikte stratejik bir çerçeve sunmaktadır. Ayrıca çalışma, literatürde bu konudaki sınırlı çalışmalara katkı sunarak, Türkiye’nin sağlık turizmi stratejilerinin yeniden yapılandırılmasına yönelik somut öneriler geliştirmektedir. Çalışmada geliştirilen DEMATEL modeli, sağlık turizmi alanındaki karar süreçlerinde önceliklendirme yapabilmek için uygulanabilir bir yöntem olarak önerilmektedir. Elde edilen bulgular, Türkiye’nin sağlık turizmi potansiyelini daha etkin kullanabilmesi için yatırım, tanıtım ve insan kaynağı politikalarının yeniden değerlendirilmesi gerektiğine işaret etmektedir.

Anahtar Kelimeler

• Sağlık Turizmi
• DEMATEL
• Türkiye
• Stratejik Analiz
• MCDM

Critical Factors Affecting the Development of Health Tourism in Turkey: An Empirical Analysis with the DEMATEL Approach

Öz

Health tourism can be defined as the process of individuals traveling outside their own country to receive healthcare services in another country with the aim of regaining their health or maintaining their current health status. Health tourism, which includes various types such as medical tourism, thermal tourism, senior tourism, and disabled and rehabilitation tourism, is preferred for different reasons depending on the economic, technological, and institutional capacities of countries. Turkey has become one of the leading destinations in health tourism thanks to its affordable healthcare services, qualified human resources, rich natural resources, and advanced technological infrastructure. This study aims to identify the critical factors that increase the effectiveness of health tourism in Turkey. In this context, four basic criteria were analyzed using the DEMATEL method, which is one of the multi-criteria decision-making methods. Based on data obtained from three experts in the field, the analysis revealed that modern technologies are the most influential factor in the development of medical tourism in Turkey. This is followed by low costs, qualified personnel, and natural resources. The research results reveal that Turkey should focus on strengthening its technological infrastructure and the sustainability of affordable services in order to increase its competitiveness in health tourism. This study provides a strategic framework that serves as a guide for policymakers and industry stakeholders. In addition, the study contributes to the limited literature on this subject and develops concrete recommendations for restructuring Turkey's health tourism strategies. The DEMATEL model developed in the study is proposed as an applicable method for prioritization in decision-making processes in the field of health tourism. The findings indicate that investment, promotion, and human resource policies need to be reevaluated in order for Turkey to utilize its health tourism potential more effectively.

Anahtar Kelimeler

• Health Tourism
• DEMATEL
• Turkey
• Strategic Analysis
• MCDM

Kaynakça

1. Al-Natour, D. L. H. (2020). A review on efforts of health tourism in Turkey. International Journal of Social and Humanities Sciences Research (JSHSR), 7(59), 2739-2744, https://doi.org/10.26450/jshsr.2066
2. Amiri Sardari, Z., Abdoli Mohamadabadi, T., Nazarian-Jashnabadi, J., Tesoriere, G., & Campisi, T. (2024). Smart experience and green health tourism: The moderating role of content marketing. Sustainability, 16(11), 4546, https://doi.org/10.3390/su16114546
3. ARI, H. O. (2022). Türkiye’deki Sağlık Turizmi Politikalarının, Sektörel Hedefler Bağlamında Mevcut Durumunun Değerlendirilmesi (Evaluation of the Current Situation of Health Tourism Policies in Turkey in the Context of Sectoral Targets). Journal of Tourism & Gastronomy Studies, 10(1), 571-588, https://doi.org/10.21325/jotags.2022.1005
4. Aslanova, K. (2013). Türkiye’de Sağlik Turizmi ve Sağlik Turizmi Hukuku. Avrasya Uluslararası Araştırmalar Dergisi, 3(3), 129-145.
5. Avşar, M. (2024). AN EVALUATION ON THE DEVELOPMENT AND IMPORTANCE OF HEALTH TOURISM IN TÜRKİYE. Journal of gastronomy, hospitality and travel (Online), 10.33083/joghat.2024.430
6. Bardakoğlu, Ö. (2023). BÖLGESEL GELİŞME TEORİLERİ KAPSAMINDA İZMİR SAĞLIK TURİZMİ POTANSİYELİNİN DEĞERLENDİRİLMESİ. Journal of Travel and Tourism Research, 23(23), 145-165.
7. Biri, G. (2021). Türkiye'nin Sağlık Turizmi Gelirini Etkileyen Faktörlerin Eşbütünleşme Analizi. Anadolu Üniversitesi İktisadi ve İdari Bilimler Fakültesi Dergisi, 22(2), 73-82. https://doi.org/10.53443/anadoluibfd.907290 , 10.53443/anadoluibfd.907290
8. Bookman, M. Z., & Bookman, K. R. (2007). Medical tourism in developing countries. Palgrave Macmillan. https://doi.org/10.1057/9780230605657

9. Bulut, A., & Şengül, H. (2019). Dünyada ve Türkiye’de sağlık turizmi. Yönetim, Ekonomi ve Pazarlama Araştırmaları Dergisi. DOI: 10.29226/TR1001.2019.104
10. Connell, J. (2013). Contemporary medical tourism: Conceptualisation, culture and commodification. Tourism Management, 34, 1–13. https://doi.org/10.1016/j.tourman.2012.05.009
11. Çetin, O. (2022). Türkiye’nin Sağlık Turizmi Performansının Topsıs Yöntemi ile Değerlendirilmesi (2004-2019). Nevşehir Hacı Bektaş Veli Üniversitesi Sbe Dergisi, 12(1), 638-655, https://dergipark.org.tr/tr/pub/nevsosbilen/article/978142
12. Çetinkaya, U. M., & Bostan, A. (2023). Sağlık Turizmi Yetki Belgesine Sahip Sağlık Tesislerine Ait Web Sitelerinin Kalite Yönetimi ve Sağlık Turizmi Perspektifinde İncelenmesi: Aydın İli Örneği. Journal of Travel and Tourism Research, 22(22), 96-115.
13. Çınaroğlu, S. (2021). Türkiye’de İller Düzeyinde Sağlık Personeli Dağılımı ve Daha Etkin Politika İhtiyacı. Hacettepe Sağlık İdaresi Dergisi, 24(2), 235-254.
14. Daştan, İ. (2014). Türkiye’de Sağlik Turizmi: Türkiye ve Özelinde Izmir’de Sağlik Turizminin Mevcut Durum Analizi ve Strateji Önerileri. Mehmet Akif Ersoy Üniversitesi Sosyal Bilimler Enstitüsü Dergisi, 6(10), 143-163.
15. Denizli, F. (2023). Yaşlı ve Engelli Bakım Turizm Potansiyelinin Değerlendirilmesi “Fırsatlar ve Tehditler”: Kayseri İli Örneği. Süleyman Demirel Üniversitesi Sosyal Bilimler Enstitüsü Dergisi, (46), 59-75.
16. Doğan, S., & Doğan, T. G. B. (2020). Uluslararası Alanyazında Sağlık Turizmi Alt Bileşenleri Üzerine Bibliyometrik Bir Analiz. Hacettepe Sağlık İdaresi Dergisi, 23(4), 561-586.
17. Dunets, Alexandr N., Veronika V. Yankovskaya, Alla B. Plisova, Mariya V. Mikhailova, Igor B. Vakhrushev ve Roman A. Aleshko (2020). “Health Tourism in Low Mountains: A Case Study”. Entrepreneurship and Sustainability Issues, 7(3): 2213, http://doi.org/10.9770/jesi.2020.7.3(50)
18. Efe, Ö. F., & Efe, B. (2019). Tekstil Sektöründe İş Kazalarına Sebep Olan Risk Faktörlerinin Dematel Yöntemiyle Analizi. Düzce Üniversitesi Bilim Ve Teknoloji Dergisi, 7(3), 1162-1175, 10.29130/dubited.509463
19. Eryer, A. (2024). Sağlık Turizminin Ekonomik Boyutu: Türkiye Üzerine Bir Değerlendirme. Journal of Economics and Research, 5(1), 63-80, https://doi.org/10.53280/jer.1415610
20. Figueiredo, N., Abrantes, J. L., & Costa, S. (2024). Mapping the sustainable development in health tourism: a systematic literature review. Sustainability, 16(5), 1901, https://doi.org/10.3390/su16051901
21. Global Wellness Institute. (2021). Global wellness tourism economy: 2021 update. https://globalwellnessinstitute.org
22. Gürcan, N., Bostan, A., & Dilek, A. (2023). Aydın ilinde sağlık turizm sektörünün SWOT analizi ile değerlendirilmesi. Uluslararası Medeniyet Çalışmaları Dergisi, 8(2), 258-268, https://doi.org/10.58648/inciss.1371609
23. Haiyun, C., Zhixiong, H., Yüksel, S., & Dinçer, H. (2021). Analysis of the innovation strategies for green supply chain management in the energy industry using the QFD-based hybrid interval valued intuitionistic fuzzy decision approach. Renewable and Sustainable Energy Reviews, 143, 110844, https://doi.org/10.1016/j.rser.2021.110844
24. Han, H., & Hyun, S. S. (2015). Customer retention in the medical tourism industry: Impact of quality, satisfaction, trust, and price reasonableness. Tourism Management, 46, 20–29, https://doi.org/10.1016/j.tourman.2014.06.003
25. Heung, V. C. S., Kucukusta, D., & Song, H. (2011). Medical tourism development in Hong Kong: An assessment of the barriers. Tourism Management, 32(5), 995–1005, https://doi.org/10.1016/j.tourman.2010.08.012
26. Hopkins, L., Labonté, R., Runnels, V., & Packer, C. (2010). Medical tourism today: What is the state of existing knowledge?. Journal of Public Health Policy, 31(2), 185–198, https://doi.org/10.1057/jphp.2010.10
27. İldaş, G. (2022). The Tourism Sector in Country Branding: An Assessment on Health Tourism in Turkey. Kent Akademisi, 15(1), 155-176, https://doi.org/10.35674/kent.1057874
28. Khazaee-Pool, M., Pashaei, T., Rastegar, H., & Ponnet, K. (2024). A comprehensive perspective on local drivers in community-based health tourism industry development: a qualitative study of Mazandaran Province, Iran. BMC Health Services Research, 24(1), 910, https://doi.org/10.1186/s12913-024-11375-4
29. Kim, H. L., & Hyun, S. S. (2022). The future of medical tourism for individuals’ health and well-being: a case study of the relationship improvement between the UAE and South Korea. International Journal of Environmental Research and Public Health, 19(9), 5735, https://doi.org/10.3390/ijerph19095735
30. Kuzhan, K., & Gönen, S. (2024). Türkiye’de Sağlık Turizmi ve Pazarı Üzerine Bir Değerlendirme. Kahramanmaraş Sütçü İmam Üniversitesi İktisadi ve İdari Bilimler Fakültesi Dergisi, 14(1), 27-50, https://doi.org/10.47147/ksuiibf.1382979
31. Kütüklü, D., & Şahin, N. N. (2024). Sağlık turizminde termal oteller ve memnuniyet: Müşteri yorumları analizi. Journal of Gastronomy Hospitality and Travel, 7(4), 1134-1149, 10.33083/joghat.2024.460
32. Lukjanova, J., & Odinokova, T. (2020). Innovations as the main challenge in the field of health tourism in Latvia. Access Sci. Bus. Innov. Digit. Econ, 1, 39-52, https://doi.org/10.46656/access.2020.1.1(3)
33. Lunt, N., Horsfall, D., & Hanefeld, J. (2016). Medical tourism: A snapshot of evidence on treatment abroad. Maturitas, 88, 37–44, https://doi.org/10.1016/j.maturitas.2016.03.002
34. Merdivenci, F., & Karakaş, H. (2020). Analysis of factors affecting health tourism performance using fuzzy DEMATEL method. Advances in Hospitality and Tourism Research (AHTR), 8(2), 371-392, https://doi.org/10.30519/ahtr.734339
35. Ormond, M. (2013). Neoliberal governance and international medical travel in Malaysia. Asia Pacific Viewpoint, 54(3), 247–259, https://doi.org/10.1111/apv.12020
36. Özgürel, G., Dulgaroglu, O., & Uğuz, S. Ç. (2023). Yerel halkın doğa temelli sağlık (eko-wellness) turizmine ilişkin algıları ve destinasyonun turizm potansiyeline yönelik görüşleri: Edremit Körfezi örneği. Pamukkale Üniversitesi Sosyal Bilimler Enstitüsü Dergisi, (59), 181-201, https://doi.org/10.30794/pausbed.1275194
37. Özkan, M. E. (2019). Sağlık turizmi kapsamında Türkiye’nin medikal turizm potansiyeline yönelik bir değerlendirme. Turizm Ekonomi ve İşletme Araştırmaları Dergisi, 1(1), 50-64.
38. Pessot, E., Spoladore, D., Zangiacomi, A., & Sacco, M. (2021). Natural resources in health tourism: a systematic literature review. Sustainability, 13(5), 2661, https://doi.org/10.3390/su13052661
39. Serezli, E., Yüksel, S., Dinçer, H. ve Tamer, İ. (2022). Yenilenebilir Enerji Yatırımlarının Arttırılmasına Yönelik Optimal Politikaların Belirlenmesi: Türkiye Üzerine Dematel Yöntemiyle Bir Analiz. Nişantaşı Üniversitesi Sosyal Bilimler Dergisi, 10 (2), https://doi.org/10.52122/nisantasisbd.1122679
40. Şak, N. (2021). Sağlık Turizmi ve Ekonomik Büyümede Asimetrik Etkiler: Türkiye Uygulaması. Uluslararası Yönetim İktisat Ve İşletme Dergisi, 17(3), 781-799, https://doi.org/10.17130/ijmeb.785591
41. Turner, L. (2011). Quality in health care and globalization of health services: Accreditation and regulatory oversight of medical tourism companies. International Journal for Quality in Health Care, 23(1), 1–7. https://doi.org/10.1093/intqhc/mzq078
42. Tutgun, S., & Künç, S. (2023). Sağlik turizmi gelirleri ve ekonomik büyüme ilişkisinin fourier yaklaşimi ile ampirik olarak incelenmesi. İnönü Üniversitesi Sağlık Hizmetleri Meslek Yüksek Okulu Dergisi, 11(3), 1769-1791, https://doi.org/10.33715/inonusaglik.1289575
43. Türkiye İstatistik Kurumu (TÜİK). (2025). Turizm istatistikleri. https://data.tuik.gov.tr/Kategori/GetKategori?p=Egitim,-Kultur,-Spor-ve-Turizm-105/ 05.12.2025 USHAŞ (2025). https://www.ushas.com.tr/saglik-turizmi/, 24.07.2025
44. Uslu, Y. D., Kedikli, E., Yılmaz, E., Çiçek, A., Karataş, M., & Aydın, S. (2021). Developing strategies for increasing market share of Turkey on health tourism by using fuzzy AHP method. Gümüşhane Üniversitesi Sağlık Bilimleri Dergisi, 10(2), 159-171, https://doi.org/10.37989/gumussagbil.869887
45. Üstün, U., & Uslu, Y. D. (2022). Türkiye’nin sağlık turizminde tercih edilme nedenleri üzerine bir çalışma: Medikal turizm endeksi. Avrupa Bilim ve Teknoloji Dergisi, (33), 344-353, https://doi.org/10.31590/ejosat.1020647
46. Wu, X., Dinçer, H., & Yüksel, S. (2022). Analysis of crowdfunding platforms for microgrid project investors via a q-rung orthopair fuzzy hybrid decision-making approach. Financial Innovation, 8(1), 52, https://doi.org/10.1186/s40854-022-00353-6
47. Yalman, İ. N., & Arık, Y. (2025). Türkiye’de Sağlık Turizminin Gelişmesini Etkileyen Faktörler. Süleyman Demirel Üniversitesi Vizyoner Dergisi, 16(46), 658-675.
48. Yıldız, N. (2024). Turizm Öğrencileri Bakış Açısıyla Güncel Sağlık Turizmi Faaliyetlerinin Değerlendirilmesi. Safran Kültür ve Turizm Araştırmaları Dergisi, 7(1), 69-86.
49. Yılmaz, H., & Yılmaz, N. (2022). Dünyada ve Türkiye'de dijital sağlık turizmi uygulamaları. Sağlık Akademisyenleri Dergisi, 9(1), 64-72, https://doi.org/10.52880/sagakaderg.900867