A CRITIQUE OF CIVIL DISOBEDIENCE: INVALIDATING THE LAW

Öz

The meaning of the concept of civil disobedience, which is an effort to desire what is just, in theory and its equivalent in action has been a controversial issue in every period of history. One of these debates is whether the concept of civil disobedience aims to override the law. In this axis, arguments have been put forward arguing that civil disobedience aims to override the law from the perspective of understandings that generally equate legal validity with legal bindingness. However, in order to conclude this debate, it is necessary to determine the relationship between the concepts of legal validity and legal bindingness and how these two concepts should be perceived. Therefore, in this article, firstly, a brief definition of civil disobedience is provided and the views that argue that civil disobedience invalidates the law are mentioned. Then, three different understandings of legal validity and legal bindingness are presented. In conclusion, it is argued that the concept of civil disobedience does not aim to ignore the validity of the law by approaching the concepts of legal validity and legal bindingness from a different perspective.

Anahtar Kelimeler

• Civil Disobedience
• Legal Validity
• Legal Binding
• Justice
• Law

SİVİL İTAATSİZLİĞE YÖNELİK BİR ELEŞTİRİ: YASAYI GEÇERSİZ KILMA

Öz

Bir adil olanı arzulama çabası olan sivil itaatsizlik kavramının teorideki anlamı ve eylem olarak karşılığı tarihin her döneminde tartışmalı bir konu olmuştur. Bu tartışmalardan biri de sivil itaatsizlik kavramının yasayı geçersiz kılmayı hedefleyip hedeflemediğidir. Bu eksende genellikle hukuki geçerliliği hukuki bağlayıcılıkla bir tutan anlayışların bakış açısıyla sivil itaatsizliğin yasayı geçersiz kılmayı hedeflediğini savunan görüşler ortaya atılmıştır. Ancak bu tartışmayı bir sonuca erdirebilmek için hukuki geçerlilik ve hukuki bağlayıcılık kavramlarının aralarındaki ilişkiyi ve bu iki kavramın nasıl algılanacağını belirlemek gerekmektedir. Dolayısıyla bu makalede öncelikle sivil itaatsizliğin kısa bir tanımı yapılarak sivil itaatsizliğin yasayı geçersiz kıldığını savunan görüşlere değinilmiştir. Ardından hukuki geçerlilik ve hukuki bağlayıcılığa ilişkin öne sürülen üç farklı anlayışa yer verilmiştir. Sonuç olarak ise bu üç anlayıştan farklı olarak hukuki geçerlilik ve hukuki bağlayıcılık kavramlarına farklı bir perspektiften yaklaşarak sivil itaatsizlik kavramının yasanın geçerliliğini yok saymaya yönelik bir amacının olmadığının savunusu yapılmıştır.

Anahtar Kelimeler

• Sivil İtaatsizlik
• Hukuki Geçerlilik
• Hukuki Bağlayıcılık
• Adalet
• Yasa

Kaynakça

1. AKI, Emine İrem, ‘Hukukun İç Ahlakı: Lon L. Fuller’in Görüşleri Çerçevesinde Bir İnceleme’, Ankara Üniversitesi Hukuk Fakültesi Dergisi, Cilt: 64, Sayı: 1, Yıl: 2015, ss. 1-35.
2. AQUINAS, St. Thomas, Summa Theologiae, (çev. Fathers of the English Dominican Province), 1. Basım, Benziger Bros, Einsiedeln, 1947.
3. ARIKAN, Engin, Doğal Hukukta Geleneğe Dönüş John Finnis, 1. Baskı, Ekin Yayı- nevi, Bursa, 2024.
4. AUSTIN, John, The Province of Jurisprudence Determined, Wilfrid Rumble (der.), 2. Basım., Cambridge University Press, Cambridge, 2001.
5. AYGÜN, İhsan Burak, Henry David Thoreau’nun Görüşleri Çerçevesinde Sivil İta- atsizlik, Yayınlanmamış Yüksek Lisans Tezi, Bursa Uludağ Üniversitesi Sosyal Bilimler Enstitüsü, Bursa, 2022, https://tez.yok.gov.tr/UlusalTezMerkezi/tezSor- guSonucYeni.jsp, (erişim tarihi: 17.1.2026).
6. BEDAU, Hugo Adam, “Civil Disobedience and Personal Responsibility for Injusti- ce”, Hugo Adam Bedau (der.), Civil Disobedience in Focus, 1. Basım, Routledge Publishing, Londra, 1991.
7. BURG, Wibren Van Der, ‘Lon L. Fuller’dan Yasa Koyucuya Dersler’, (çev: E. İ. Akı), Hukuk Kuramı, Cilt: 1, Sayı: 3, Yıl: 2014, ss. 58-64.
8. CELIKATES, Robin, ‘Democratizing Civil Disobedience’, Philosophy and Social Criticism, Cilt: 42, Sayı: 10, Yıl: 2016, ss. 982-984.

9. CEYLAN, Şule Şahin, H.L.A. Hart’ın Hukuk Kavramı, 2. Basım, On İki Levha Ya- yınları, İstanbul, 2021.
10. CHAVEZ, Francesco I., ‘Civil Disobedience and the Rule of Law’, Philippine Law Journal, Cilt: 44, Yıl: 1969, ss. 764-792.
11. COHEN, Carl, Civil Disobedience: Conscience, Tactics and the Law, 1. Basım., Co- lumbia University Press, New York, 1971.
12. DICKINSON, John Dickinson, ‘A Working Theory of Sovereignty II’, Political Sci- ence Quarterly, Cilt: 43, Sayı: 1, Yıl: 1928, ss. 32-63.
13. DUSEN, Lewis H. Van Jr., ‘Civil Disobedience: Destroyer of Democracy’, American Bar Association Journal, Cilt: 10, Sayı: 2, Yıl: 1969, ss. 123-126.
14. ELIASZ, Katarzyna, ‘Alf Ross’s Theory of Legal Validity in the Context of Current Research on the Judicial Decision-making’, Utopía y Praxis Latinoamericana, Cilt: 20, Sayı: 71, Yıl: 2015, ss. 75-85.
15. FINNIS, John, “War and Peace in the Natural Law Tradition”, Human Rights and Common Good: Collected Essays Volume III, Oxford University Press, New York, 2011, ss. 183-207.
16. FINNIS, John, Natural Law and Natural Rights, M. Golding / W. Edmundson (Aktaran), Hukuk Felsfesi ve Hukuk Teorisi Rehberi, 4. Basım, Islık Yayınları, İzmir, 2021.
17. FORTAS, Abe, Concerning Dissent and Civil Disobedience, 1. Basım., New Ameri- can Library, New York 1968.
18. FULLER, Lon L., Forms Liberate, Kristen Rundle (der.) Hart Publishing, Oxford, 2012.
19. FULLER, Lon L., The Law in Quest of Itself, Beacon Press, Boston, 1966.
20. FULLER, Lon L., The Morality of Law, 2. Basım, Yale University Press, New Ha- ven, 1969.
21. GARVER, Eugene, ‘Review of Democracy and Disobedience by Peter Singer’, Ethics, Cilt: 86, Sayı: 2, Yıl: 1976, ss. 175-179.
22. GÖZLER, Kemal, ‘Tabiî Hukuk ve Hukukî Pozitivizme Göre Adalet Kavramı’, Muhafazakar Düşünce Dergisi, Sayı: 15, Yıl: 2008, ss. 77-90.
23. GÖZLER, Kemal, Hukukun Genel Teorisine Giriş: Hukuk Normlarının Geçerliliği ve Yorumu Sorunu, 2. Basım, Ekin Yayınevi, Bursa, 2023.
24. GUASTINI, Riccardo, ‘Kelsen on Validity’, Ratio Juris, Cilt: 29, Sayı: 3, Yıl: 2016, ss. 402-409.
25. GÜLGEÇ, Yahya Berkol, ‘Hukuk Bir Yere Gitti mi?’, Anayasa Hukuku Dergisi, Cilt: 8, Sayı: 15, Yıl: 2019, ss. 171-192.
26. GÜLGEÇ, Yahya Berkol, Normativite ve Pozitivizm, 1. Basım, On İki Levha Yayın- ları, İstanbul, 2020.
27. GÜRLER, Sercan, Hukuka İtaat Yükümlülüğü ve Sınırları, 1. Baskı, Filiz Kitabevi, İstanbul, 2011.
28. HART, Herbert L. Adolphus, ‘Positivism and the Seperation of Law and Morals’, Harward Law Revies, Cilt: 71, Sayı: 4, Yıl: 1958, ss. 593-629.
29. HART, Herbert L. Adolphus, The Concept of Law, 3. Basım, Oxford University Press, Oxford, 2012.
30. HILLS, Roscoe, ‘Legal Validity and Legal Obligation’, Yale Law Journal, Cilt: 80, Sayı: 2, Yıl: 1970, ss. 47-76.
31. HOSSMASTER, Barry, ‘Professor Hart on Legal Obligation’, Georgia Law Review, Cilt: 11, Sayı: 5, Yıl: 1977, ss. 1303-1324.
32. JENCO, Leigh Kathryn, ‘Thoreau’s Critique of Democracy’, The Review of Politics, Cilt: 65, Sayı: 3, Yıl: 2003.
33. KELLNER, Menachem Marc, ‘Democracy and Civil Disobedience’, The Journal of Politics, Cilt: 37, Sayı: 4, Yıl: 1975, ss. 899-911.
34. KELSEN, Hans, General Theory of Law and State, (çev: A. Wedberg), Lawbook Exchange, Cambridge, 1945.
35. KELSEN, Hans, Pure Theory of Law, (çev. M. Knight), 5. Basım, University of Ca- lifornia Press, New Jersey, 2008.
36. LEIBMAN, Morris I., ‘Civil Disobedience: A Threat to Our Law Society’, American Bar Association Journal, Cilt: 51, Sayı: 7, Yıl: 1965, ss. 645-647.
37. MACCORMICK, Neil, ‘Doğal Hukuku Yeniden Ziyaret (Kitap Değerlendirmesi: John Finnis, Doğal Hukuk ve Doğal Haklar)’, (çev. Ş. Ş. Ceylan), Ankara Üniver- sitesi Hukuk Fakültesi Dergisi, Cilt: 64, Sayı: 3, Yıl: 2015, ss. 915-929.
38. MAJTÉNYI, Balázs, “How to Deal With Evil Law in Hungary and Elsewhere”, https:// verfassungsblog.de/how-to-deal-with-evil-law-in-hungary-and-elsewhere/, (eri- şim tarihi: 6.1.2026).
39. MARKOVITS, Daniel, ‘Democratic Disobedience’, The Yale Law Journal, Cilt: 114, Sayı: 8, Yıl: 2005, s. 1934, ss. 1898-1952.
40. MARTIN, Brian, Protest in a Liberal Democracy, Department of History and Philo- sophy of Science University of Wollongong, Wollongong, 1986.
41. MARTIN, Rex, ‘Civil Disobedience in Democracy’, Ethics, Cilt: 80, Sayı: 2, Yıl: 1970, ss. 126-139.
42. MCBRIDE, Joseph, ‘Democracy and Disobedience: Some Issues Considered’, The Maynooth Review, Cilt: 3, Sayı: 1, Yıl: 1977, ss. 55-72.
43. METİN, Sevtap, ‘Hukuki Otorite Kavramının İki Yönü: Raz ve Finnis’, Erciyes Üni- versitesi Hukuk Fakültesi Dergisi, Cilt: 2, Sayı: 1-2, Yıl: 2007, ss. 43-60.
44. MICHIGAN LAW REVIEW, ‘H. L. A. Hart on Legal and Moral Obligation’, Cilt: 73, Sayı: 2, Yıl: 1974, ss. 443-458.
45. MURPHY, Mark, “Natural Law Theory”, Martin Golding / William Edmundson (der.) The Blackwell Guide to the Philosophy of Law and Legal Theory, Black- well Publishing, New Jersey, 2005.
46. OLADASU, Adejare, ‘H.L.A. Hart on Legal Obligation’, Ratio Juris, Cilt: 4, Sayı: 2, Yıl: 1991, ss. 152-176.
47. ÖKÇESİZ, Hayrettin, Sivil İtaatsizlik, 4. Basım, Legal Kitapevi, İstanbul, 2011.
48. PERRY, Stephen R., ‘Hart’s Methodological Positivism’, Legal Theory, Cilt: 4, Sayı: 4, Yıl: 1998, ss. 427-467.
49. RADBRUCH, Gustav, ‘Statutory Lawlessness and Supra-Statutory Law’, (çev. B. L. Paulson ve S. L. Paulson), Oxford Journal of Legal Studies, Cilt: 26, Sayı: 1, Yıl: 2006, ss. 1-11.
50. RADBRUCH, Gustav, “Yasal Haksızlık ve Yasa Üstü Hukuk”, (çev. S. Metin, A. Heper), Ceza Hukuku Felsefesine Katkı: Radbruch Formülü, 4. Basım, Tekin Ya- yınevi, İstanbul, 2021, ss. 75-101.
51. RAWLS, John, “Definition and Justification of Civil Disobedience”, Hugo Adam Bedau (der.) Civil Disobedience in Focus, 1. Basım, Routledge, Londra, 1991.
52. RAZ, Joseph, ‘Legal Validity’, Archiv für Rechts- und Sozialphilosophie, Cilt: 63, Sayı: 3, Yıl: 1977, ss. 339-353.
53. RAZ, Joseph, The Authority of Law: Essays on Law and Morality, 1. Baskı, Oxford University Press, New York, 1979.
54. ROSENBLUM, Nancy L., ‘Thoreau’s Militant Conscience’, Political Theory, Cilt: 9, Sayı 1, Yıl: 1981, ss. 81-110.
55. ROSS, Alf, On Law and Justice, 3. Baskı, The Lawbook Exchange, New York, 1958.
56. ROSS, Alf, Towards a Relistic Jurisprudence. A Criticism of the Dualism in Law, (çev: A.I. Fausböll), University Microfilms, Michigan, Yıl: 1978.
57. SANER, Hans, “Demokrasilerde Direnme Sorumluluğu Üzerine”, (ed. ve çev: Y. Çoşar), Kamu Vicdanına Çağrı: Sivil İtaatsizlik, 4. Basım, İstanbul, 2014.
58. SINGER, Peter, Democracy and Disobedience, 1. Basım, Clarendon Press, Oxford, 1973.
59. SPITZ, David, ‘Democracy and the Problem of Civil Disobedience’, The American Political Science Review, Cilt: 48, Sayı: 2, Yıl: 1954, ss. 386-403.
60. SUMMERS, Robert S., ‘Professor Fuller on Morality and Law’, Journal of Legal Education, Cilt: 18, Sayı: 1, Yıl: 1965, ss. 1-27.
61. THOREAU, Henry David, Sivil İtaatsizlik, (çev. C. Turan), 3. Basım, Say Yayınları, İstanbul, 2018.
62. THOREAU, Henry David, The Last Days of John Brown, 6. Basım, Create Space Independent Publishing, Carolina, 2015.
63. TICE JR, Merton B., ‘Civil Disobedience: A Study of Law and Its Relation to Soci- ety’, South Dakota Law Review, Cilt: 13, Sayı: 2, Yıl: 1968, ss. 356-367.
64. WACKS, Raymond, Hukuk Felsefesine Kısa Bir Giriş, (çev: E. Arıkan), Tekin Yayı- nevi, İstanbul, 2014.
65. WEINSTOCK, Daniel, ‘How Democratic is Civil Disobedience?’, Criminal Law and Philosophy, Cilt: 10, Sayı: 4, Yıl: 2016, ss. 707-720.