İdarenin İlaç Uygulamasından Doğan Kusur Sorumluluğu

Öz

İdare hukuku bağlamında ilaç uygulaması, kamu sağlığı hizmetlerinin yürütülmesi esnasında doğrudan insan vücudu üzerinde fizyolojik etkiler doğuran maddi bir idari eylem olarak nitelendirilmektedir. Bu süreçte ilacın reçete edilmesi ve hekim talimatı, eylemin hazırlık safhasını oluştururken ilacın fiilen hastaya uygulanması idarenin hizmet kusuru ve tazminat sorumluluğunun merkezinde yer almaktadır. İlaç uygulamalarında idarenin kusur sorumluluğu; doğru hasta, doğru ilaç, doğru doz, doğru yol ve doğru zaman ilkeleriyle çizilen güvenlik protokolleri çerçevesinde şekillenir. Bu protokollerin ihlali, yanlış hastaya müdahale, hatalı doz hesaplamaları, uygun olmayan uygulama yolunun seçilmesi veya endikasyon dışı ilaç kullanımı gibi durumlar hizmetin kötü işlemesi kapsamında hizmet kusuru teşkil eder. Özellikle parenteral uygulamalar gibi yüksek riskli alanlarda meydana gelen teknik hatalar, idarenin hizmet kusuru olarak değerlendirilmektedir. Çalışmanın konusunu, ilaç uygulamalarından kaynaklanan zararlar neticesinde idarenin sorumluluk rejimi ve kusur unsurları oluşturmaktadır. Söz konusu çalışma, yargı kararları ve doktrindeki görüşler ışığında, tıbbi komplikasyon ile hizmet kusuru arasındaki ayrımı ve illiyet bağının tespiti süreçlerini değerlendirmeyi amaçlamaktadır.

Anahtar Kelimeler

• İdare Hukuku
• İlaç Uygulaması
• Hizmet Kusuru
• Kusur Sorumluluğu
• Tıbbi Malpraktis

The Administration’s Fault-Based Liability Arising from Medication Treatment

Öz

In the context of administrative law, medication treatment is characterized as a physical administrative act that produces direct physiological effects on the human body during the provision of public health services. In this process, while the prescription and the physician’s instructions constitute the preparatory phase of the act, the actual administration of the medication to the patient is central to the administration’s service fault and liability for compensation. The fault-based liability of the administration in medication practices is shaped within the framework of safety protocols guided by the principles of the right patient, right drug, right dose, right route, and right time. Violations of these protocols, such as interventions involving the wrong patient, incorrect dosage calculations, inappropriate administration routes, or off-label drug use, constitute service faults within the scope of the malfunctioning of the service. Technical errors occurring especially in high-risk areas, such as parenteral administrations, are also evaluated as service faults on the part of the administration. This study examines the liability regime and the elements of fault of the administration resulting from damages arising from medication practices. In light of judicial decisions and doctrinal views, the study aims to assess the distinction between medical complications and service fault, as well as the processes for establishing a causal link.

Anahtar Kelimeler

• Administrative Law
• Service Fault
• Fault-Based Liability
• Medical Malpractice
• Medication Treatment

Kaynakça

1. AKGÜL, Aydın, ‘İdarenin Sağlık Hizmetlerinden Doğan Tazmin Sorumluluğu ve Danıştayın Yeni Yaklaşımı’, Ankara Hacı Bayram Veli Üniversitesi Hukuk Fakül- tesi Dergisi, Cilt: 20, Sayı: 1, Yıl: 2016, ss. 269-302.
2. AKGÜL, Şerife Yıldız, ‘Kamu Sağlık Personelinin Kusuru Nedeniyle İdarece Ödenen Tazminatın Rücu Edilmesi’, Sayıştay Dergisi, Cilt: 34, Sayı: 131, Yıl: 2024, ss. 571-601.
3. AKTAŞ, Ekin Özgür / YILMAZ, Koray / KAYA, Ahsen, ‘Medikolegal Değerlendirmelerde İlliyet Bağı Kavramı: Geleneksel Derleme’, Türkiye Klinikleri Adli Tıp ve Adli Bilimler Dergisi, Cilt: 19, Sayı: 3, Yıl: 2022, ss. 210-217.
4. AKTAY, Göknur / HANCI, Hamit / BALSEVEN, Aysun, ‘İlaç Etkileşimleri ve He- kim Sorumluluğu’, Sürekli Tıp Eğitimi Dergisi, Cilt: 12, Sayı: 7, Yıl: 2003, ss. 261-264.
5. AKYILMAZ, Bahtiyar, ‘Kamu Zararı ve Kamu Zararında Rücu’, İstanbul Üniversitesi Hukuk Fakültesi Mecmuası, Cilt: 69, Sayı: 1-2, Yıl: 2011, ss. 61-78.
6. AŞCI, Halil / ÖZKULA, Songül, ‘Terapötik İndexi Dar Olan İlaçlarda Etkileşimler’, SDÜ Tıp Fakültesi Dergisi, Cilt: 23, Sayı: 1, Yıl: 2016, ss. 26-34.
7. AYIK, Gülden / ÖZSOY, Süheyla Altuğ / ÇETİNKAYA, Aynur, ‘Hemşirelik Öğrencilerinin İlaç Uygulama Hataları’, Florence Nightingale Hemşirelik Dergisi, Cilt: 18, Sayı: 3, Yıl: 2010, ss. 136-143.
8. BADUR, Emel / DOĞAN, Eser Us, ‘Hekimin Rücuen Tazminat Sorumluluğu Hak- kında Güncel Gelişme ve Değerlendirmeler’, Dokuz Eylül Üniversitesi Hukuk Fakültesi Dergisi, Cilt: 24, Sayı: 2, Yıl: 2022, ss. 581-618.

9. BHATTACHARJEE, Himanshu / LOVELESS, Vivian / THOMA, Laura, ‘Parenteral Drug Administration: Routes of Administration and Devices’, Sandeep Nema / John D. Ludwig (der.), Parenteral Medications, 4. Baskı, CRC Press, Boca Raton, 2019.
10. BİRTEK, Fatih, ‘Sağlık Hizmetlerinin Yürütülmesinde İdarenin Kusura Dayanan So- rumluluğu’, Erciyes Üniversitesi Hukuk Fakültesi Dergisi, Cilt: 2, Sayı: 3-4, Yıl: 2007, ss. 81-128.
11. BİŞKİN, Songül / CEBECİ, Fatma, ‘Acil Servislerde İlaç Uygulama Hataları’, Gü- müşhane Üniversitesi Sağlık Bilimleri Dergisi, Cilt: 6, Sayı: 4, Yıl: 2017, ss. 180- 185.
12. BRUNTON, Laurence L. / LAZO, John S. / PARKER, Keith L. (Ed.), Goodman & Gilman’ın Tedavinin Farmakolojik Temeli, (çev. Ö. Süzer), 1. Basım, Nobel Tıp Kitabevleri, İstanbul, 2009.
13. BÜYÜKTANIR, Burcu G. Özcan / KARAOSMANOĞLU, Dila Okyar, ‘Endikasyon Dışı (Off-Label) İlaç Kullanımından Doğan Zararlardan İlaç Üreticisinin ve He- kimin Hukuki Sorumluluğu’, İnönü Üniversitesi Hukuk Fakültesi Dergisi, Cilt: 8, Sayı: 1, Yıl: 2017, ss. 153-198.
14. CAYMAZ, Mevlüt, ‘Sağlık Personelinin Tıbbi Uygulama Hataları Üzerine Bir Araş- tırma’, Uluslararası Yönetim ve Sosyal Araştırmalar Dergisi, Cilt: 2, Sayı: 4, Yıl: 2015, ss. 1-14.
15. ÇAĞLAYAN, Ramazan, ‘İdari Eylemden Doğan Tam Yargı Davalarında Dava Açma Süreleri’, Erzincan Binali Yıldırım Üniversitesi Hukuk Fakültesi Dergisi, Cilt: 9, Sayı: 3-4, Yıl: 2005, ss. 17-33.
16. ÇELİK, Çelik Ahmet, İdari Yargıda Ölüm ve Bedensel Zararlar Nedeniyle Tazminat Davaları, 2. Baskı, Seçkin Yayıncılık, Ankara, 2022.
17. ÇINARLI, Serkan / MERAL, Orhan / ERMUMCU, Fidan / AZAK, Koray, Tıbbi Uygulamadan Doğan İdari Yargı (Tam Yargı) Davaları, 2. Baskı, Adalet Yayınevi, Ankara, 2021.
18. ÇINARLI, Serkan, İdarenin Sağlık Hizmeti Sunumundan Kaynaklanan Hukuki Sorumluluğu, 1. Baskı, Orion Kitabevi, Ankara, 2013.
19. ÇİFTÇİ, Bahar / AKSOY, Meyreme, ‘Çocuklarda Akılcı İlaç Kullanımı ve Hemşirelerin Sorumlulukları’, Gümüşhane Üniversitesi Sağlık Bilimleri Dergisi, Cilt: 6, Sayı: 3, Yıl: 2017, ss. 191-194.
20. ÇOLAK, Ahmet, ‘Hizmet Kusurundan Malpraktise’, Türk Nöroşirürji Derneği Bülteni, Sayı: 6, Yıl: 2005, ss. 48-52.
21. DAĞDEMİR, Müge Gün / ÇELİK, Seydi, ‘İdare Hukukunda Hekimlere Rücu Sorunu’, Uluslararası İnsan Çalışmaları Dergisi, Cilt: 7, Sayı: 14, Yıl: 2024, ss. 59-72.
22. DOĞAN, Murat, ‘Eczacının Tazminat Sorumluluğu’, Erciyes Üniversitesi Hukuk Fakültesi Dergisi, Cilt: 7, Sayı: 3-4, Yıl: 2012, ss. 1-18.
23. DÖKMECİ, İsmet / DÖKMECİ, Handan, Sağlık Yüksek Okulları İçin Farmakoloji, 2. Baskı, İstanbul Tıp Kitapevi, İstanbul, 2016.
24. DÜNYA SAĞLIK ÖRGÜTÜ (WHO), ‘Essential Medicines’, https://www.who.int/ newsroom/factsheets/detail/essential-medicines, (erişim tarihi: 11.02.2026).
25. EDİSAN, Zehra / AKSOY, Şahin, ‘Genetik Uygulamalar Özelinde Bilmeme Hakkı’, Türkiye Klinikleri Tıp Etiği-Hukuku-Tarihi Dergisi, Cilt: 15, Sayı: 3, Yıl: 2007, ss. 153-159.
26. ERGÜN, Hakan / BERK, Barkın / ULUDAĞ, Mehmet / DİLER, İrem / EROL, Dilek Demir / GÜMÜŞEL Bülent, ‘Türkiye’de Eczanelerde Hazırlanan (Majistral) Nit- rogliserin Merhemlerinin İçerik ve Sunum Özellikleri Yönünden Değerlendirilmesi’, Marmara Pharmaceutical Journal, Cilt: 14, Sayı: 3, Yıl: 2010, ss. 130-135.
27. ERSÖZ, Ahmet Kürşat, Türk İdaresinin Sağlık Hizmetlerinden Kaynaklanan Sorum- luluğu, 1. Baskı, On İki Levha Yayıncılık, İstanbul, 2012.
28. GÖRGÜ, Genco / TAN, Makbule Neslişah / MEVSİM, Vildan, ‘Hasta-Hekim İliş- kisine Kavramsal Yaklaşım’, Turkish Journal of Family Medicine and Primary Care, Cilt: 15, Sayı: 1, Yıl: 2021, ss. 14-18.
29. GÖZLER, Kemal / KAPLAN, Gürsel, İdare Hukuku Dersleri, 20. Baskı, Ekin Basın Yayın, Bursa, 2018.
30. GÜNDAY, Metin, İdare Hukuku, 10. Baskı, İmaj Yayınevi, Ankara, 2015.
31. HAKERİ, Hakan, İlaç Hukuku, 3. Baskı, Seçkin Yayıncılık, Ankara, 2024.
32. KARAEGE, Özge, ‘Sağlık Hizmetlerinde İdarenin Kusurlu Sorumluluğu’, Yönetim ve Ekonomi Dergisi, Cilt: 8, Sayı: 2, Yıl: 2001, ss. 107-124.
33. KARAKOÇ, Metin Deniz / ÖZER, Özden, ‘Bir Tıbbi Onkoloji Kliniğindeki Paren- teral İlaç Uygulama Hatalarının İncelenmesi’, Pamukkale Medical Journal, Cilt: 15, Sayı: 4, Yıl: 2022, ss. 720-727.
34. KARAMAN, Tuba Akçura, ‘Tıbbi Müdahalenin Hukuka Uygunluğu Açısından ‘Aydınlatılmış Rıza’ ve Unsurları’, Galatasaray Üniversitesi Hukuk Fakültesi Dergisi, Cilt: 22, Sayı: 1, Yıl: 2023, ss. 549-586.
35. KAYAALP, Süleyman Oğuz, Rasyonel Tedavi Yönünden Tıbbi Farmakoloji, 13. Baskı, Pelikan Yayıncılık, Ankara, 2012.
36. KESKİNBORA, Kadircan H., ‘Malpraktis Nedir? Komplikasyon Nedir? Önlemek İçin Neler Bilinmelidir?’, Türkiye Klinikleri Forensic Medicine-Special Topics, Cilt: 5, Sayı: 2, Yıl: 2019, ss. 30-44.
37. KOCAKOÇ, Nurgül / ÇINARLI, Serkan, ‘Tıbbi Uygulamalarda Etik ve Etikten Kay- naklı Malpraktis’ Tıp Hukuku Dergisi, Cilt: 6, Sayı: 12, Yıl: 2017, ss. 339-387.
38. KORU, Onur, ‘Tıbbi Müdahalenin Hukuka Uygunluğu: Endikasyon Şartı’, İnönü Üniversitesi Hukuk Fakültesi Dergisi, Cilt: 12, Sayı: 2, Yıl: 2021, ss. 491-500.
39. KURT, Leyla Müjde, ‘Zarar Görenin Zararı Azaltma Külfeti’, Ankara Üniversitesi Hukuk Fakültesi Dergisi, Cilt: 64, Sayı: 3, Yıl: 2015, ss. 775-814.
40. OVALI, Fahri, ‘Hasta Güvenliği Yaklaşımları’, Sağlıkta Performans ve Kalite Dergi- si, Cilt: 1, Sayı: 1, Yıl: 2010, ss. 33-43.
41. ÖZEL, Çağlar / BÜYÜKTANIR, Burcu Özcan, ‘Akılcı İlaç Kullanımında Hekimin ve Eczacının Hastayı Aydınlatma Yükümlülüğü’, İstanbul Üniversitesi Hukuk Fa- kültesi Mecmuası, Cilt: 66, Sayı: 2, Yıl: 2011, ss. 327-344.
42. ÖZGÜN, Dilan Özgün, ‘İklim Değişikliği ve Eczacılık: Etkiler, Zorluklar ve Strate- jik Yaklaşımlar’, The Trout Journal of Atatürk University, Cilt: 2, Sayı: 1-2, Yıl: 2024, ss. 1-9.
43. SÜZER, Öner, Süzer Farmakoloji, 3. Baskı, Klinisyen Tıp Kitapevi, İstanbul, 2005.
44. TAŞCI, B. İzzet, ‘Sağlık Hizmetlerinin Sunumunda İdarenin Tazmin Sorumluluğu’, Türk İdare Dergisi, Sayı: 494, Yıl: 2022, ss. 337-364.
45. TEMİZ, Özgür, ‘Türk Hukukunda Bir Temel Hak Olarak Sağlık Hakkı’, Ankara Üniversitesi SBF Dergisi, Cilt: 69, Sayı: 1, Yıl: 2014, ss. 165- 188.
46. TOKLU, Hale Zerrin / DÜLGER, Gül Ayanoğlu, ‘Akılcı İlaç Kullanımı ve Eczacının Rolü’, Marmara Pharmaceutical Journal, Cilt: 15, Sayı: 3, Yıl: 2011, ss. 89-93.
47. TÜRKMEN, Zeynep / TÜRKDOĞRU, Serkan / MERCAN, Selde / AÇIKKOL, Mü- nevver, ‘Bitkisel Ürünlerin ve Gıda Destek Ürünlerinin İçeriklerinin Adli ve Hu- kuki Boyutu’, Adli Tıp Bülteni, Cilt: 19, Sayı: 1, Yıl: 2014, ss. 38-48.
48. YALÇINKAYA, Bahri / ATALIK, Burhan, ‘İlaç Tedavisinde Hekimin Sorumluluğu’, Karatekin Hukuk Dergisi, Cilt: 2, Sayı: 2, Yıl: 2024, ss. 131-165.
49. YAVUZ, Senanur Işıl / REVA, Zeynep, ‘Anayasa Mahkemesi Kararı Işığında Bilgi- lendirilmiş Rıza Formlarının Hastaya Göre Özelleştirilmesi: Olgu Analizi’, Tür- kiye Biyoetik Dergisi, Cilt: 12, Sayı: 3, Yıl: 2025, ss. 171-181.
50. YILDIRIM, Cuma, “Tarihsel İlkeler”, Cuma Yıldırım (der.), Acil Toksidromlar/Toksik Sendromlar, 1. Baskı, Türkiye Klinikleri, Ankara, 2023.