The Concept of Turkish Family in the 1970s: Motherhood and Fatherhood According to Parenting Books

Yıl 2025, Cilt: 7 Sayı: 2, 363 - 387, 29.12.2025

Burcu Asena Salman

https://doi.org/10.53281/kritik.1660539

Öz

The Concept of Turkish Family in the 1970s: Motherhood and Fatherhood According to Parenting Books
Abstract
The transformation of family structures due to cultural, socio-economic, and political factors is a universal and historical issue, particularly examined in feminist literature. Representations of women as wives and mothers, dictated by state policies and shaped by political and financial conditions, are often imposed on society through various mediums. One such medium is guidebooks. Hürriyet Ana Baba Rehberi (Hürriyet Parent Guide), a guidebook published in 1973 without any indication of its authors, place of publication, or other printing details, was a collaborative project between Hürriyet newspaper and a German partner, targeting Turkish audiences in Turkey and Europe. With Hürriyet being the highest-circulating and most widely distributed newspaper of the time, it is estimated that this guidebook sold more copies than its contemporaries, as evidenced by its frequent availability on second-hand book-selling platforms. This article examines the representations of women and wives as defined primarily by male authors in five "family"-themed guidebooks, one of which adopts an Islamic perspective, written in the early 1970s. Focusing on Hürriyet Ana-Baba Rehberi, this research employs semiotic analysis and literature review to compare it with other guidebooks and explore the intended representations of men and women. The publication of this book in 1973, coinciding with the 50th anniversary of the Republic of Turkey and a period of political turmoil, adds significance to the study’s findings. This research evaluates the responsibilities imposed on women for happiness through images, illustrations, and discourse.
Keywords: Representation, family, spouse, parenthood, marriage, guidebook.

Anahtar Kelimeler

Representation , family , spouse , parenthood , marriage , guidebook

1970’lerde Türk Aile Kurgusu: Ebeveynlik Kitaplarına Göre İdeal Kadınlık ve Erkeklik

Öz

Aile yapısının kültürel, sosyo-ekonomik, politik sebeplerle değişimi, özellikle feminist literatür tarafından ele alınan evrensel ve tarihsel bir konudur. Kadınların toplum içinde sergilemesi istenen eş ve annelik temsilleri çoğunlukla devlet politikaları tarafından, siyasi ve finansal duruma göre belirlenmenin yanı sıra, çeşitli araçlar yoluyla topluma uygulatılmaktadır. Bu araçlardan biri, "rehber" kategorisindeki kitaplardır. Kitlesi Türkiye ve Avrupa'da yaşayan Türkler olan Hürriyet Gazetesi ve Alman ortak yapımı olarak satılan Hürriyet Ana Baba Rehberi isimli rehber kitap kadınlık, annelik, erkeklik, babalık, çocuk bakımı ve aile sağlığı hakkında "tüm soruları" cevaplama iddiası taşıyan bir önsöz ile, yazarlar, basım yeri gibi baskıya dair bilgiler belirtilmeksizin 1973'te basılmıştır. Hürriyet Gazetesi o dönemin en yüksek tirajlı ve yaygın dağıtım ağına sahip günlük gazetesi olduğu için Hürriyet Ana-Baba Rehberi'nin de çağdaşlarına kıyasla daha çok satılmış olduğu, ikinci el kitap satan sitelerde kitabın yoğun olarak bulunmasından da tahmin edilmektedir. 1970'lerin ilk yarısında yazıldığı tespit edilebilen, biri İslami perspektifli, 5 "aile" temalı rehber kitapta kadına, çoğunlukla erkek yazarlar tarafından biçilen kadın ve eş temsili bu makalede ele alınmaktadır. Bu araştırma, Hürriyet Ana-Baba Rehberi merkeze alınarak, diğer kitaplarla yapılan karşılaştırmalarla, yaratılmak istenen kadın ve erkek temsillerini göstergebilim ve literatür taraması ile analiz etmeyi amaçlamaktadır. Kitabın, Cumhuriyet'in 50. yılı olan 1973'te ve politik çalkantıların yaşandığı bir dönemde basılmış olması araştırma çıktıları açısından önem teşkil etmektedir. Bu araştırmada kadının mutluluk için üstüne yüklenen sorumluluklar resimler, çizimler ve söylem üzerinden değerlendirilecektir.

Anahtar Kelimeler

temsil , aile , eş , ebeveyn , evlilik , rehber kitap

Kaynakça

• Acar, E. (2023). 1960-1965 Döneminde Türkiye’den Almanya’ya İşçi Göçleri. TroyAcademy, 8(1), 38-69. https://doi.org/10.31454/troyacademy.1215332
• Acar, F. (1990). Türkiye’de İslamcı Hareket ve Kadın: Kadın dergileri ve bir grup üniversite öğrencisi üzerinde bir inceleme. 1980’ler Türkiyesi’nde Kadın Bakış Açısından Kadınlar. Ş. Tekeli (Ed.). İletişim.
• Acuner, A. M. (1990). ‘’Türkiye Cumhuriyetinde okur-yazarlık’’. Uludağ Üniversitesi Eğitim Fakültesi Dergisi, 5(2), 161-167.
• Adam and Eve. (2023, 1 Temmuz).Wikipedia. https://en.wikipedia.org/wiki/Adam_and_Eve 11 Eylül 2023
• Akarsu, B. (1998). Kişi Kavramı ve İnsan Olma Sorunu. Bağcılar . Arat, Y. (1990). Feminizm ve İslam: Kadın ve Aile Dergisinin Düşündürdükleri. 1980’ler Türkiyesi’nde Kadın Bakış Açısından Kadınlar. Ş. Tekeli (Ed.). İletişim.
• Asad, T. (2013). The Construction of Religion as an Anthropological Category. Religion in today’s world, 17-34.
• Badinter, E. (1984). Biri Ötekidir: Kadınla Erkek Arasındaki Yeni İlişki ya da Androjin Devrim. Ş. Tekeli (Çev.). AFA Kadın.
• (1992). Annelik Sevgisi: 17 Yüzyıldan günümüze bir duygunun tarihi. K. Çelik (Çev.). AFA Kadın. (2010). Kadınlık mı? Annelik mi? A. Ekmekçi (Çev.). İletişim.
• Berktay, F. (2013). Türkiye Solu’nun kadına bakışı: Değişen bir şey var mı? A. G. Altınay (Ed.). Vatan Millet Kadınlar, 279-290. İletişim.
• Binatlı, C. (2002). Türkiye’de Gazete ve Dergilerin Dağıtım Yapısındaki Gelişmeler. İstanbul Ticaret Üniversitesi Fen Bilimleri Dergisi, 1(2), 73-81.
• Bizer, Y. K. (1971). İslamda Aile Hayatı Nasıl Olmalıdır? Dini ve İçtimai Yaşantılar. Özdemir Basımevi.
• Bora, A. (2005). Kadınların Sınıfı: Ücretli Ev Emeği ve kadın öznelliğinin inşası. İletişim.
• Bourdieu. P. (2018). Eril Tahakküm. Bağlam.
• Butler, J. (2014). Bela Bedenler. İstanbul: Pinhan. (2015). İktidarın Psişik Yaşamı. Ayrıntı.
• Çakır, S. (2011). Feminist Tarih Yazımı: Tarihin kadınlar için, kadınlar tarafından yeniden inşası. 21. Yüzyıla Girerken Türkiye’de Feminist Çalışmalar, Prof. Dr. Nermin Abadan Unat’a Armağan. S. Sancar (Ed.). Koç Üniversitesi Yayınları.
• Dalaman, Z. B. (2023). Türkiye’de Kadınların Siyasi Temsilinde 100 Yıllık Mücadele ve Hükümetlerin Kadın Politikaları. Z. B. Dalaman, E. E. Öcal, S. Dönmez & G. Ak (Eds.). Yüz Yıllık Cumhuriyet: Türk Modernleşmesi, 184-209. İstanbul Topkapı Üniversitesi Yayınları.
• Davaz, A. (2014). Kadın Süreli Yayınları Bibliyografyası: 1928-1996: Hanımlar Aleminden Roza’ya. Kadın Eserleri Kütüphanesi ve Bilgi Merkezi Vakfı.
• Davaz-Mardin, A. (1998). Hanımlar Aleminden Roza’ya. Tarih Vakfı. de Valde, V., Kinsey, A., Morse, B., Stone, A. ve H. Stone. (2021). Evlilik Sanatı: Karı Koca İlişkileri ve Cinsel Hayat. Dorlion Yayınevi.
• Dede, K. (2020). “Arzu”nun Sürekliliği ya da Yetmişlerden Günümüze Ertem Eğilmez Sineması. M. K. Kaynar (Ed.). Türkiye’nin 1970’li yılları. İletişim.
• Doğan, M. (2011). Türkiye’de uygulanan nüfus politikalarına bakış. Marmara Coğrafya Dergisi Sayı: 23, Ocak 2011, 293-307.
• Duran, A. (2020). Tanzimat Dönemi Eğitimin Durumu ve Dönemin bir Değerlendirilmesi. The Journal of Social Sciences. 44. 507-522. 10.29228/SOBIDER.41479.
• Durmaz, B. (1971). Aile Planlaması ve Eğitim. Eroğlu Matbaası.
• Ecevit, Y. (2014). Sunuş. A. Davaz. Eşitsiz Kız Kardeşlik: Uluslarası ve Ortadoğu Kadın Hareketleri, 1935 kongresi ve Türk Kadın Birliği. İş Bankası Yayınları.
• Eken, E. M. (2020). Yetmişli Yıllarda Türk Sineması. M. K. Kaynar (Ed.). Türkiye’nin 1970’li Yılları. İletişim.
• Endler, R. (2022). Eşyaların Patriarkası: Dünya Kadınlara Neden Uymaz? İletişim. Er. (2019, 14 Kasım). Nişanyan Sözlük. https://www.nisanyansozluk.com/kelime/er1 Erişim tarihi 11 Eylül 2023.
• Erdoğan, E. ve Uyan-Semerci, P. (2023). Toplumsal Araştırma Yöntemleri için bir Rehber: Gereklilikler, Sınırlılıklar ve İncelikler. İstanbul Bilgi Üniversitesi Yayınları.
• Hürriyet Ana Baba Rehberi. (1973). Hürriyet Matbaası.
• In Honour of women’s history month, we remember Hannah Stone. (2016, 03.17). Margaret Sanger Papers Project-Research Annex. https://sangerpapers.wordpress.com/category/people/hannah-m-stone/ Kağıtçıbaşı, Ç., Bekman, S. ve Sunar, D. (1993). Başarı Ailede Başlar. Ya-Pa.
• Kandiyoti, D. (1996). Cariyeler, Bacılar, Yurttaşlar: Kimlikler ve Toplumsal Dönüşümler. (Çev. A. Bora, F. Sayılan, Ş. Tekeli, H. Tapınç, F. Özbay). Metis.
• Kinsey, A., Morse, B., De Valde, V., Stone, A., & Stone, H. (1972). Evlilik Sanatı: Karı-koca İlişkileri ve Cinsel Hayat (7. Baskı). Cem Ofset.
• Koç, Ç. T. (2019). Modernleşme Sürecinde Batı’da ve Osmanlı’da Feminizm ve Kadın Dergileri (1869-1927). Gece Akademi.
• Mojab, S. (2001). Theorizing the Politics of ‘Islamic Feminism’. Feminist Review, 69(1), 124-146. https://doi.org/10.1080/01417780110070157
• Özbay, F. (1992). Kadının Statüsü Ve Doğurganlık. N. Arat (Ed.). Türkiye’de Kadın Olgusu. Say.
• Özer, S. (2013). Kadınlara Seçme ve Seçilme Hakkı Verilmesinin Türk Kamuoyundaki Yankıları. Atatürk Araştırma Merkezi Dergisi 29 (2013):131-168.
• Salman-Yıkmış, M. (2018). Pronatalist Kültürde Anne Olmamak. Fe Dergi 10, no. 2(2018), 85-97.
• Saeed, M. Z. I., Arif, K., Muslim, M., Ahmed, F., & Bibi, A. (2023). Static Photography and Islamic Teachings: An Analysis of the Ideologies of Muslim Scholars. Journal of Social Sciences Review, 3(2), 11–18. https://doi.org/10.54183/jssr.v3i2.225
• Sehlikoğlu, S. (2018). Antropolojide müslüman kadın ve faillik. Kültür Denen Şey: Antropolojik Yaklaşımlar. Metis.
• Serdaroğlu, S. (1972). Aile Çevresi: Kadın-Erkek İlişkileri. Red House.
• Şerifsoy, S. (2000). Aile ve Kemalist Modernizasyon Projesi, 1928-1950. Vatan Millet Kadınlar (6. Baskı). A. G. Altınay (Ed.). İletişim.
• Turğut, F. (2017). Tarihsel Süreçte Aile Kurumunun Dönüşümü ve Geleceğine Yönelik Çıkarımlar. Medeniyet ve Toplum, Bahar 2017, Cilt 1, Sayı1, 93-117.
• Wolf, N. (1991). The Beauty Myth. Harper.
• Yalazan, A. (2022, 1 Mayıs). Hürriyet’te 74 yılın hikayesi. Hürriyet Gazetesi. https://www.hurriyet. com.tr/yazarlar/ates-yalazan-arsiv-balikcisi/hurriyette-74-yilin-hikayesi-42054501 Erişim tarihi 24 Ağustos 2022
• Young, J. (2017, 16 Kasım). An Emancipation Proclamation to the Motherhood of America. Lady Science. https://www.ladyscience.com/emancipation-proclamation-to-the-motherhood-of-america/no38 Erişim tarihi 24 Ağustos 2023
• Yücesan-Özdemir, G. Özkaplan, N. Serdaroğlu, U. Bir Evliliğin Hikayesi: Ev Teknolojisi ve Kadın. İktisat ve Toplumsal Cinsiyet. U. Serdaroğlu (Ed.). İstanbul: Efil.