Tarih Dizileri ve Ulus-Kimlik İnşası: Diriliş “Ertuğrul” ve Payitaht “Abdülhamid” Üzerinden Siyasal Meşruiyetin Medyatik Üretimi

Öz

Bu çalışma, kitle iletişim araçları ile siyasal iktidar arasındaki ilişkiyi tarih dizileri üzerinden inceleyerek televizyonun ulusal kimlik inşasındaki rolünü analiz etmektedir. Araştırmanın amacı, Türkiye’de 2017 Anayasa değişikliği referandumunu da kapsayan yoğun seçim dönemlerinde TRT’de yayınlanan Diriliş “Ertuğrul” ve Payitaht “Abdülhamid” dizileri aracılığıyla inşa edilmeye çalışılan yeni ulus-kimliğin niteliklerini ortaya koymaktır. Çalışma, geçmişin güncel siyasal ihtiyaçlar doğrultusunda yeniden kurgulanarak nasıl bir meşruiyet zemini oluşturduğunu ve televizyonun çağdaş bir hikâye anlatıcısı olarak bu süreçteki rolünü sorgulamaktadır. Araştırma, eleştirel iletişim çalışmaları geleneğine dayanmaktadır. Kuramsal çerçevede Althusser’in Devletin İdeolojik Aygıtları yaklaşımı ve Gramsci’nin hegemonya kavramı temel alınarak iktidarın rıza üretimi yoluyla sürekliliği incelenmiş, Gellner’in ulusçuluk kuramı ise ulusun tarihsel olarak inşa edilmiş kültürel bir formasyon olduğunu vurgulamak için kullanılmıştır. Araştırmada nitel içerik analizi yöntemi kullanılmıştır. Bu kapsamda 2014–2018 yılları arasında yayınlanan Diriliş “Ertuğrul” ve Payitaht “Abdülhamid” dizilerinden toplam 175 bölüm incelenmiştir. Ayrıca Yeni Şafak, Hürriyet ve Sözcü gazetelerinde yer alan haberler taranarak dizilerdeki anlatılar ile güncel siyasal söylemler arasındaki paralellikler analiz edilmiştir. Sonuçlar, tarih dizilerinin güncel politik ihtiyaçlar doğrultusunda rıza temelli bir ulus-kimlik tasarımı sunduğunu göstermektedir. Bu kimlik; dindar, milliyetçi, muhafazakâr, lider merkezli ve içe kapanmış bir toplum tahayyülünü içermektedir.

Anahtar Kelimeler

• Kültürel Çalışmalar
• Kitle İletişimi
• İletişim ve Toplum
• Tarih Dizileri
• Televizyon

Historical Series and Nation-State Identity Construction: The Media Production of Political Legitimacy Through Diriliş “Ertuğrul” and Payitaht “Abdülhamid”

Öz

This study analyzes the role of television in the construction of national identity by examining the relationship between mass media and political power through historical television series. The research aims to reveal the characteristics of the new national identity that was attempted to be constructed through the series Diriliş “Ertuğrul” and Payitaht “Abdülhamid”, broadcast on TRT during intense election periods in Turkey, including the 2017 constitutional amendment referendum. The study questions how the past is reconstructed in line with contemporary political needs to create a basis of legitimacy and examines the role of television as a contemporary storyteller in this process. The research is grounded in the tradition of critical communication studies. Within the theoretical framework Althusser’s concept of Ideological State Apparatuses and Gramsci’s notion of hegemony are used to explain the continuity of power through the production of consent, while Gellner’s theory of nationalism conceptualizes the nation as a historically constructed cultural formation. Content analysis was employed to examine qualitative data. A total of 175 episodes from Diriliş “Ertuğrul” and Payitaht “Abdülhamid” broadcast between 2014 and 2018 were analyzed. In addition, news coverage from the newspapers Yeni Şafak, Hürriyet, and Sözcü was reviewed to identify parallels between the narratives in the series and contemporary political discourse. The findings indicate that historical series promote a consent-based national identity aligned with current political needs, characterized by a religious, nationalist, conservative, leader-centered, and inward-looking social structure.

Anahtar Kelimeler

• Cultural Studies
• Mass Media
• Communication and Society
• Historical TV Series
• Television

Kaynakça

1. Aktoprak, E. (2016). Postkolonyal bir “dava” olarak “Yeni Türkiye”nin yeni ulusu. Ankara Üniversitesi SBF Dergisi, 71(1), 1–32. https://doi.org/10.1501/SBFder_0000002383
2. Altunoğlu, M. (2009). Kimlik’in modern inşası, kimlik politikaları ve Türkiye’de kimlik tartışmaları. Gazi Üniversitesi Sosyal Bilimler Enstitüsü.
3. Assmann, J. (2001). Kültürel bellek: Eski yüksek kültürlerde yazı, hatırlama ve politik kimlik (A. Tekin, Çev.). Ayrıntı Yayınları.
4. Aşkın, M. (2007). Kimlik ve giydirilmiş kimlikler. Atatürk Üniversitesi Sosyal Bilimler Enstitüsü Dergisi, 10(2), 213–220.
5. Berger, A. A. (2014). Kültür eleştirisi: Kültürel kavramlara giriş (Ö. Emir, Çev.). Pinhan Yayıncılık.
6. Castells, M. (2006). Kimliğin gücü: Enformasyon çağı ekonomi, toplum ve kültür. İstanbul Bilgi Üniversitesi Yayınları.
7. Çelenk, S. (2005). Televizyon, temsil, kültür: 90›lı yıllarda sosyokültürel iklim ve televizyon içerikleri. Ütopya Yayınları.
8. Çelik, N. B. (2005). İdeolojinin soykütüğü 1: Marx ve ideoloji. Bilim ve Sanat Yayınları.

9. Dursun, Ç. (2014). Televizyon haberlerinde ideoloji. İmge Kitabevi.
10. Eagleton, T. (2010). Estetiğin ideolojisi (B. Gözkan, H. Hünler, T. Armaner, N. Ateş, A. A. Dost, E. Kılıç, ... B. Kıroğlu, Çev.). Doruk Yayıncılık.
11. Erdenir, F. H. (2010). Avrupa kimliği: Avrupa Birliği’nin yarım kalan hikâyesi. Alfa Yayınları.
12. Fiske, J. (2003). İletişim çalışmalarına giriş (S. İrvan, Çev.). Bilim ve Sanat Yayınları.
13. Gellner, E. (1992). Uluslar ve ulusçuluk (B. E. Behar & G. G. Özdoğan, Çev.). İnsan Yayınları.
14. Gilderhus, M. T. (2011). Tarih ve tarihçiler: Tarih yazıcılığına giriş (E. S. Özcan, Çev.). Birleşik Yayınevi
15. Güz, N. (2008). Kamuoyu araştırmalarının medyada yayınlanmasının etik ilkeleri. Z. Damlapınar (Ed.), Medya ve siyaset (2. bs., ss. 11–38). Eğitim Kitabevi.
16. Heywood, A. (2013). Siyasi ideolojiler (A. K. Bayram, Ö. Tüfekçi, H. İnaç, Ş. Akın, & B. Kalkan, Çev.). Adres Yayınları.
17. İmançer, D. (2003). Çağdaş kimliğin yapılanma süreci ve televizyon. Doğu Batı, 6(23), 233–253.
18. Kaplan, Y. (1992). Televizyon. Ağaç Yayıncılık.
19. Koyuncu, B. (2014). Benim milletim: AK Parti iktidarı, din ve ulusal kimlik. İletişim Yayınları.
20. Küçükerdoğan, R. (2009). Televizyon eğlendirir mi? Yoksa… B. Küçükerdoğan (Ed.), Televizyon ve… (ss. 9–38). Ütopya Yayınevi.
21. Maigret, E. (2014). Medya ve iletişim sosyolojisi (H. Yücel, Çev.). İletişim Yayınları.
22. Marshall, G. (1999). Sosyoloji sözlüğü (O. Akınhay & D. Kömürcü, Çev.). Bilim ve Sanat Yayınları.
23. Neuman, W. L. (2013). Toplumsal araştırma yöntemleri: Nitel ve nicel yaklaşımlar (S. Özge, Çev.). Yayın Odası.
24. Nalçaoğlu, N. T. (2021). Kitle iletişim kuramları. http://auzefkitap.istanbul.edu.tr/kitap/radyotelevizyonsinema_ ue/kitleiletisimkuramlari.pdf
25. Sancar, S. (2014). İdeolojinin serüveni (3. bs.). İmge Kitabevi.
26. Smith, A. D. (2002). Ulusların etnik kökenleri (S. Bayramoğlu & H. Kendir, Çev.). Dost Kitabevi.
27. Smith, A. D. (2017). Myths and memories of the nation. Oxford University Press.
28. Stevenson, N. (2015). Medya kültürleri: Sosyal teori ve kitle iletişimi (G. Orhon & B. E. Aksoy, Çev.). Ütopya Yayınevi.
29. Yaylagül, L. (2014). Kitle iletişim kuramları: Egemen ve eleştirel yaklaşımlar. Dipnot Yayınları.