Aidiyetsizliğin Anlatısal Mimarisi: Yurt Filminde Kronik Eşik Hali

Öz

Türk sinemasının laik-dindar gerilimi sahneye taşıma biçimi, akademik literatürde ağırlıklı olarak temsil analizi üzerinden incelenmiştir. Bu çalışma, Nehir Tuna'nın Yurt (2023) filmini anlatısal üretim sorusu üzerinden ele alır. Çalışmanın amacı, filmin aidiyetsizliği tematik bir içerik olarak temsil etmenin ötesinde, anlatım tercihleri aracılığıyla yapısal bir etki olarak nasıl ürettiğini ortaya koymaktır. Yöntem olarak anlatı analizi kullanılmış; Bordwell'in norm-sapma modeli, Branigan'ın odaklanma kavramı ve Chatman'ın öykü/söylem ayrımı üç tamamlayıcı araç olarak işletilmiştir. Filmin üç anahtar sahnesi üzerinden yürütülen çözümleme, aidiyetsizliğin üç eşzamanlı anlatısal süreç (normun kurulup kırılması, bilginin asimetrik dağılımı ve mekânsal-zamansal eşik halinin kalıcılaşması) aracılığıyla yapısal bir mimari olarak üretildiğini ortaya koymuştur. Bu bulgudan hareketle çalışma, Turner'ın liminality kavramının ve siyasal antropolojideki permanent liminality tartışmasının anlatısal-biçimsel bir dönüşümü olarak kronik eşik hali kavramını önerir. Çalışma, temsil odaklı okumayı yadsımadan, Türk sinemasında benzer yapıdaki filmler için anlatısal mimariye dayalı tamamlayıcı bir analitik çerçeve sunar ve bu çerçevenin karşılaştırmalı araştırmalara açık niteliğini gösterir.

Anahtar Kelimeler

• Yurt Filmi
• Türk Sineması
• Anlatı Analizi
• Aidiyetsizlik
• Kronik Eşik Hali

The Narrative Architecture of Non-Belonging: Chronic Liminality in the Film Yurt

Öz

The depiction of secular-religious tension in Turkish cinema has been examined predominantly through representation analysis. This study analyses Nehir Tuna's Yurt (2023) by addressing the question of narrative production. The aim is to demonstrate how the film produces non-belonging not as a thematic content but as a structural effect generated through narrative choices. The method is narrative analysis, operationalized through three complementary tools: Bordwell's norm-deviation model, Branigan's concept of focalization, and Chatman's distinction between story and discourse. Analysis of three pivotal scenes reveals that Yurt produces non-belonging through three simultaneous narrative processes: the construction and breaking of belonging norms, the asymmetric distribution of knowledge, and the spatial-temporal parametrization of a threshold state. Building on this finding, the study proposes the concept of chronic liminality state as a narrative-formal adaptation of Turner's liminality and of the permanent liminality debate in political anthropology. Without rejecting representation-based readings, the study offers a complementary analytic framework grounded in narrative architecture for similar films in Turkish cinema.

Anahtar Kelimeler

• Yurt (2023)
• Turkish Cinema
• Narrative Analysis
• Non-belonging
• Chronic Liminality

Kaynakça

1. Akser, M., & Bayrakdar, D. (Eds.). (2014). New cinema, new media: Reinventing Turkish cinema. Cambridge Scholars Publishing.
2. Atılgan, Y. (2024, Haziran). Dogmatizm gölgesinde kimlik inşası: Nehir Tuna ile Yurt üzerine. Bant Mag. https://bantmag.com/dergi/haziran-2024/nehir-tuna-ile-yurt-uzerine/
3. Bhabha, H. (2004). The location of culture (Routledge Classics ed.). Routledge.
4. Bordwell, D. (1985). Narration in the fiction film. University of Wisconsin Press.
5. Branigan, E. (1992). Narrative comprehension and film. Routledge.
6. Chatman, S. (1978). Story and discourse: Narrative structure in fiction and film. Cornell University Press.
7. Çınar, A. (2005). Modernity, Islam, and secularism in Turkey: Bodies, places, and time. University of Minnesota Press.
8. De Bruijn, P. (2012). Islam goes Hollywood: An exploratory study on Islam in Turkish cinema. CINEJ Cinema Journal, 2(1), 19–41.

9. Durmuş, T., & Nizam, F. (2022). Hollywood sinemasında ırkçılık temsilleri: Django Zincirsiz filminin göstergebilimsel analizi. Fırat Üniversitesi Sosyal Bilimler Dergisi, 32(3), 1229–1242.
10. Erdem, R. (Yöneten). (2006). Beş vakit [Film]. Atlantik Film.
11. Genette, G. (1980). Narrative discourse: An essay in method. Cornell University Press.
12. Goffman, E. (1961). Asylums: Essays on the social situation of mental patients and other inmates. Anchor Books.
13. Göle, N. (1996). The forbidden modern: Civilization and veiling. University of Michigan Press.
14. Hall, S. (1997a). The spectacle of the ‘Other’. S. Hall (Ed.), Representation: Cultural representations and signifying practices içinde (ss. 223–290). SAGE.
15. Hall, S. (1997b). The work of representation. S. Hall (Ed.), Representation: Cultural representations and signifying practices içinde (ss. 13–74). SAGE.
16. Horvath, A., Thomassen, B., & Wydra, H. (Eds.). (2015). Breaking boundaries: Varieties of liminality. Berghahn Books.
17. Kaya, D., & Azak, U. (2015). Crossroads (1970) and the origin of Islamic cinema in Turkey. Historical Journal of Film, Radio and Television, 35(2), 257–276.
18. Kızıltan, Ö. (Yöneten). (2006). Takva [Film]. Yeni Sinemacılar.
19. Lefebvre, H. (1991). The production of space. Blackwell.
20. Maktav, H. (2004). Kuran’dan kuram’a İslamî sinema. Y. Aktay (Ed.), Modern Türkiye’de siyasi düşünce: İslamcılık içinde (ss. 989–1019). İletişim Yayınları.
21. Mutlu, D., & Koçer, Z. (2012). A different story of secularism: The censorship of religion in Turkish films of the 1960s and early 1970s. European Journal of Cultural Studies, 15(1), 70–88.
22. Sivrikaya, E. (2024, 18 Mayıs). Nehir Tuna: Bir taraf sürekli marjinalize ediliyor. Gazete Duvar. https://www.gazeteduvar.com.tr/nehir-tuna-bir-taraf-surekli-marjinalize-ediliyor-haber-1692018
23. Smith, M. (1995). Engaging characters: Fiction, emotion, and the cinema. Clarendon Press.
24. Sternberg, M. (1992). Telling in time (II): Chronology, teleology, narrativity. Poetics Today, 13(3), 463–541.
25. Suner, A. (2006). Hayalet ev: Yeni Türk sinemasında aidiyet, kimlik ve bellek. Metis Yayınları.
26. Szakolczai, A. (2017). Permanent liminality and modernity: Analysing the sacrificial carnival through novels. Routledge.
27. Thomassen, B. (2014). Liminality and the modern: Living through the in-between. Ashgate.
28. Tuna, N. (Yöneten). (2023). Yurt [Film]. TN Yapım.
29. Turner, V. (1969). The ritual process: Structure and anti-structure. Aldine.
30. Yaylagül, L. (2012). 2000’ler Türkiyesi’nde sinema ve din: Takva filmi örneği. İletişim Kuram ve Araştırma Dergisi, 34, 42–65.
31. Yenen, İ. (2012). Türk sinemasında İslam(cılık) pratiği: Milli sinema örneği. İnsan ve Toplum Bilimleri Araştırmaları Dergisi, 1(3), 240–271.
32. Yorulmaz, B., & Blizek, W. (2014). Islam in Turkish cinema. Journal of Religion & Film, 18(2), Makale 8.