Ergenlerin Kendi Kendine Yardım Temelli Çevrimiçi Psikolojik Destek Programı İle Kaygı Ve Stresle Başa Çıkmaya Yönelik İhtiyaçlarının İncelenmesi

Hüseyin Berken Binay; Fulya Yüksel Şahin

Ergenlerin Kendi Kendine Yardım Temelli Çevrimiçi Psikolojik Destek Programı İle Kaygı Ve Stresle Başa Çıkmaya Yönelik İhtiyaçlarının İncelenmesi

Öz

Araştırmanın amacı, ergenlerin kendi kendine yardım temelli çevrimiçi psikolojik destek programı ile kaygı ve stresle başa çıkmaya yönelik ihtiyaçlarının incelenmesidir. Nitel araştırma yöntemlerinden fenomenolojik desende tasarlanan bu araştırma 3’ü erkek, 7’si kız olmak üzere toplamda 10 ergen katılımcı ile gerçekleştirilmiştir. Veri Toplama Aracı olarak, “Ergenlerin Kendi Kendine Yardım Temelli Çevrimiçi Psikolojik Destek Programı ile Kaygı ve Stresle Başa Çıkmaya İlişkin İhtiyaçların Değerlendirmesi Formu” kullanılmıştır. Verilerin analizinde, nitel analiz olarak, betimsel analiz yapılmıştır. Araştırmanın sonucunda, katılımcıların yaşadıkları zorlayıcı duygular olarak; kaygı, güvensizlik, hayal kırıklığı, üzüntü, can sıkıntısı, stres, cesareti kırılmış, yetersizlik ve utanç duyguları olarak belirtmişlerdir. Yaşamayı istedikleri duygular olarak; mutluluk, neşe, sevinç, coşku, rahatlık, güven ve gurur olarak belirtmişlerdir. Kaygı ve stres kaynakları olarak; internetteki olumsuz haberler, başarısız olma korkusu, yetersizlik düşünceleri, sevilmeme düşünceleri, güvende hissedilmeyen ortam, yalnız kalma, kontrolü kaybetme olasılığı, hastalık- kaza gibi zorlayıcı yaşantılar olarak belirtmişlerdir. Kaygı ve stresin sonuçları olarak; özgüven eksikliği, kontrol kaybı, erteleme, psikosomatik sorunlar (iştah azalması, uykusuzluk, yorgunluk, mide bulantısı, titreme, kalp atışında hızlanma, baş, karın ve göz ağrısı), ilişki/iletişim sorunları ve akademik sorunlar olarak belirtmişlerdir. Kaygı ve stresle baş etme yolları olarak; okuldaki psikolojik danışmandan yardım istemek, güvenilir kişilerden yardım istemek, nefes egzersizi yapmak, spor, resim ve oyun gibi hobilerle ilgilenmek, müzik dinlemek, duygu ve düşünceleri yazmak, kendine telkin vermek, yalnız kalmak ve hiçbir şey yapmamak olarak belirtmişlerdir. İnternet tabanlı programdan beklentileri olarak; eğitici ve bilgilendirici, eğlendirici, rahatlatıcı, sanal günlük tutmayı sağlayıcı, somut ve net olması gerektiğini belirtmişlerdir. İnternet tabanlı programının içeriği olarak; aşamalı olmalı, rol model olmalı, etkileşimli olmalı, yorum yapılabilmeli, geri bildirim vermeli ve sertifika vermeli şeklinde belirtmişlerdir. Araştırmadan elde edilen sonuçlar, ilgili alan yazın ışığında tartışılmıştır.

Anahtar Kelimeler

Kaynakça

Abeles, P., Verduyn, C., Robinson, A., Smith, P., Yule, W., ve Proudfoot, J. (2009). Computerized CBT for adolescent depression (“Stressbusters”) and its initial evaluation through an extended case series. Behavioural and Cognitive Psychotherapy, 37:151-165. https://doi.org/10.1017/s1352465808005067
Abitov, I. R., Sokolova, I. I., Aydarova, A. M., & Ilina, M. S. (2016). Why cannot people cope with stress?. Journal of Organizational Culture, Communications and Conflict, 20, 269-273.https://kpfu.ru/staff_files/F1162107916/Abitov__Sokolova__Aydarova__Ilina_WHY_CANNOT_PEOPLE.pdf
Atalay, D., & Özyürek, A. (2021). Ergenlerde duygu düzenleme stratejileri ve ebeveyn tutumları arasındaki ilişkinin incelenmesi. Milli Eğitim Dergisi, 50(230), 815-834. https://doi.org/10.37669/milliegitim.707741
Akkaya, F. (2020). Ergenlerin psikolojik yardım arama tutumlarının bazı değişkenler açısından incelenmesi. [Yayımlanmamış Yüksek Lisans Tezi]. İstanbul Arel Üniversitesi.
Arnett, J. J. (1999). Adolescent storm and stress, reconsidered. American Psychologist, 54(5), 317–326. https://doi.org/10.1037/0003-066X.54.5.317
Barak, A., Klein, B., & Proudfoot, J. G. (2009). Defining internet-supported therapeutic interventions. Annals of Behavioral Medicine, 38(1), 4–17. https://doi.org/10.1007/s12160-009-9130-7
Berenbaum, S. A., Beltz, A. M., & Corley, R. (2015). The importance of puberty for adolescent development: Conceptualization and measurement. Advances in Child Development and Behavior, 48, 53-92. https://doi.org/10.1016/bs.acdb.2014.11.002
Berger T., Caspar F., Richardson R., Kneubühler B., Sutter D., ve Andersson, G. (2011). Internet-based treatment of social phobia: A randomized controlled trial comparing unguided with two types of guided self-help. Behaviour Research and Therapy, 48, 158–169. https://doi.org/10.1016/j.brat.2010.12.007

Brown, B. B., & Larson, J. (2009). Peer relationships in adolescence. In R. M. Lerner & L. Steinberg (Eds.), Handbook of Adolescent Psychology (pp. 74-103). Wiley. https://doi.org/10.1002/9780470479193.adlpsy002004
Best, P., Manktelow, R., & Taylor, B. (2014). Online communication, social media and adolescent wellbeing: A systematic narrative review. Children and Youth Services Review, 41, 27–36. https://doi.org/10.1016/j.childyouth.2014.03.001
Büyüköztürk, Ş., Çakmak, E. K., Akgün, Ö. E., Karadeniz, Ş. ve Demirel, F. (2009). Bilimsel Araştırma Yöntemleri. Pegem
Carlbring, P., Westling BE., Ljungstrand. P., Ekselius L., ve Andersson, G. (2001). Treatment of panic disorder via the Internet – a randomized trial of a self-help program. Behavior Therapy, 32, 751–764. https://doi.org/10.1016/s0005-7894(01)80019-8
Creswell, J. W., & Poth, C. N. (2018). Qualitative inquiry and research design: Choosing among five approaches (4th ed.). SAGE Publications.
Clark, D. A., & Beck, A. T. (2011). Cognitive therapy of anxiety disorders: Science and practice. Guilford Press.
Cucciare, M. A., & Weingardt, K. R. (Eds.). (2009). Using technology to support evidence-based behavioral health practices: A clinician's guide. Routledge. https://doi.org/10.4324/9780203867532
Ebert, D. D., Zarski, A. C., Christensen, H., Stikkelbroek, Y., Cuijpers, P., Berking, M., & Riper, H. (2015). Internet and computer-based cognitive behavioral therapy for anxiety and depression in youth: A meta-analysis of randomized controlled outcome trials. PLOS ONE, 10(3), e0119895. https://doi.org/10.1371/journal.pone.0119895
Eryılmaz, A. (2009). Ergenlik Döneminde Stres ve Başa Çıkma (ss. 20-37). Van Yüzüncü Yıl Üniversitesi Eğitim Fakültesi Dergisi, 6(2), 20-37. https://dergipark.org.tr/en/download/article-file/146311
Erikson, E. H. (1968). Identity: Youth and crisis (Vol. 68). Norton. Gulliver, A., Griffiths, K. M., & Christensen, H. (2010). Perceived barriers and facilitators to mental health help-seeking in young people: A systematic review. BMC Psychiatry, 10(113), 1–9. https://doi.org/10.1186/1471-244X-10-113
Güler, A., Halıcıoğlu, M. B., & Taşğın, S. (2015). Sosyal bilimlerde araştırma (2. Baskı). Seçkin Yayıncılık.
Johansson, M., Sinadinovic, K., Hammarberg, A., Sundström, C., Hermansson, U., Andreasson, S., & Berman, A. H. (2017). Web-based self-help for problematic alcohol use: a large naturalistic study. International journal of Behavioral Medicine, 24, 749-759. https://doi.org/10.1007/s12529-016-9618-z
Kalkan, M., & Kaygusuz, C. (2013). İnternet bağımlılığı, sorun ve çözümler. s: 117-118. Anı Yayıncılık, Ankara.
Kazlauskas, E., Eimontas, J., Olff, M., Zelviene, P., & Andersson, G. (2020). Adherence predictors in internet-delivered self-help intervention for life stressors-related adjustment disorder. Frontiers in Psychiatry, 11, 137. https://doi.org/10.3389/fpsyt.2020.00137
Khanna, M., Aschenbrand, S. G., & Kendall, P. C. (2007). New frontiers: Computer technology in the treatment of anxious youth. Behavior Therpy, 30, 22–25. https://psycnet.apa.org/record/2007-11700-009
Khanna, M.S., ve Kendall, P.C. (2010). Computer-assisted cognitive behavioral therapy for child anxiety: results of a randomized clinical trial. Journal of Consulting and Clinical Psychology, 78 (5):737-745. https://doi.org/10.1037/a0019739
King, D. L., Delfabbro, P. H., Billieux, J., ve Potenza, M. N. (2020). Problematic online gaming and the COVID-19 pandemic. Journal of Behavioral Addictions, 9(2), 184-186. https://doi.org/10.1556/2006.2020.00016
Klein, B., Richards, JC. (2001). A brief Internet-based treatment for panic disorder. Behavioural and Cognitive Psychotherapy, 29, 113–117. https://doi.org/10.1017/s1352465801001138
Kolbe, R. H., & Burnett, M. S. (1991). Content-analysis research: An examination of applications with directives for improving research reliability and objectivity. Journal of Consumer Research, 18(2), 243-250. https://doi.org/10.1086/209256
Lincoln, Y. S., & Guba, E. G. (1985). Naturalistic inquiry. SAGE Publications.
Litz BT, Engel CC, Bryant RA, Papa A. (2007). A randomized, controlled proof-of-concept trial of an Internet-based, therapist-assisted self-management treatment for posttraumatic stress disorder. American Journal of Psychiatry, 164(11), 1676–1683. https://doi.org/10.1176/appi.ajp.2007.06122057
Lohman, B. J., & Jarvis, P. A. (2000). Adolescent stressors, coping strategies, and psychological health studied in the family context. Journal of Youth and Adolescence, 29(1), 15-43. https://doi.org/10.1023/a:1005117020812
Merriam, S. B. (2013). Nitel araştırma: Desen ve uygulama için bir rehber. Nobel.
Merriam, S. B., & Tisdell, E. J. (2016). Qualitative research: A guide to design and implementation (4th ed.). Jossey-Bass.
Miles, M. B., ve Huberman, A. M. (1994). Qualitative data analysis: An expanded sourcebook. Sage.
Miles, M. B., Huberman, A. M., & Saldaña, J. (2014). Qualitative data analysis: A methods sourcebook (3rd ed.). SAGE Publications.
Ögel, K. (2012). İnternet bağımlılığı. İstanbul: Türkiye İş Bankası Kültür Yayınları.
Paxling, B., Almlöv, J., Dahlin, M., Carlbring, P., Breitholtz, E., Eriksson, T., ve Andersson G. (2011). Guided Internet-delivered cognitive behavior therapy for generalized anxiety disorder: A randomized controlled trial. Cognitive Behaviour Therapy, 40, 159–173. https://doi.org/10.1080/16506073.2011.576699
Pretorius, C., Chambers, D., & Coyle, D. (2019). Young people’s online help‑seeking and mental health difficulties: Systematic narrative review. Journal of Medical Internet Research, 21(11), e13873. https://doi.org/10.2196/13873
Rickwood, D., Deane, F. P., Wilson, C. J., & Ciarrochi, J. (2005). Young people’s help‑seeking for mental health problems. Australian e‑Journal for the Advancement of Mental Health, 4(3), 218–251. https://doi.org/10.5172/jamh.4.3.218
Rickwood, D., Webb, M., Kennedy, V., & Telford, N. (2015). Who are the young people choosing web-based mental health support? Findings from the implementation of Australia's national web-based youth mental health service, eheadspace. JMIR Mental Health, 2(1), e6. https://doi.org/10.2196/mental.4160
Rosen, G. M. (1987). Self-help treatment books and the commercialization of psychotherapy. American Psychologist, 42(1), 46–51. https://doi.org/10.1037/0003-066X.42.1.46
Stallard, P., Richardson, T., Velleman, S., ve Attwood, M. (2011). Computerized CBT (Think, Feel, Do) for depression and anxiety in children and adolescents: outcomes and feedback from a pilot randomized controlled trial. Behavioural and Cognitive Psychotherapy, 39(3), 273-284. https://doi.org/10.1017/s135246581000086x
Smetana, J. G. (2011). Adolescents, families, and social development: How teens construct their worlds. John Wiley & Sons.
Spence, S. H., Holmes, J. M., March, S., & Lipp, O. V. (2006). The feasibility and outcome of clinic plus internet delivery of cognitive-behavior therapy for childhood anxiety. Journal of Consulting and Clinical Psychology, 74(3), 614. https://doi.org/10.1037/0022-006x.74.3.614
Spence, SH., Donovan, CL., March, S., Gamble, A., Anderson, RE., Prosser, S., VE Kenardy J. (2011). A randomized controlled trial of online versus clinic-based CBT for adolescent anxiety. Journal of Consulting Clinical Psychology, 79, 629–642. https://doi.org/10.1037/a0024512
Steinberg, L. (2005). Adolescence. McGraw-Hill.
Spurgeon, J.A., & Wright, J.H. (2010). Computer-assisted cognitive-behavioral therapy. Current Psychiatry Reports, 12(6), 547-552. https://doi.org/10.1007/s11920-010-0152-4
Titov, N., Andrews, G., Choi, I., Schwencke. G., Mahoney, A., (2008). Shyness 3: Randomized controlled trial of guided versus unguided Internet-based CBT for social phobia. The Australian and New Zealand Journal of Psychiatry, 42, 1030–1040. https://doi.org/10.1080/00048670802512107
Yuen, E. K., Gros, K., Welsh, K. E., McCauley, J., Resnick., H. S., Danielson, C. K., Ruggiero, K. J. (2016). Development and preliminary testing of a web-based, self-help application for disaster-affected families. Health Informatics Journal, 22(3), 659–675. https://doi.org/10.1177/1460458215579292
Yıldırım, A., & Şimşek, H. (2021). Sosyal bilimlerde nitel araştırma yöntemleri (12. baskı). Ankaraa: Seçkin Yayıncılık.

Ayrıntılar

Birincil Dil

Türkçe

Konular

Klinik Psikoloji, Psikolojik danışmanlık, Psikoterapi Uygulama ve Araştırmaları, Stres

Bölüm

Araştırma Makalesi

Yazarlar

Hüseyin Berken Binay ^*
Türkiye

Fulya Yüksel Şahin
0000-0003-3454-2142
Türkiye

Yayımlanma Tarihi

30 Haziran 2025

Gönderilme Tarihi

10 Aralık 2024

Kabul Tarihi

14 Haziran 2025

Yayımlandığı Sayı

Yıl 2025 Cilt: 5 Sayı: 1

IZ

https://izlik.org/JA55GJ39DA

Kaynak Göster

RIS / Bibtex

APA

Binay, H. B., & Yüksel Şahin, F. (2025). Ergenlerin Kendi Kendine Yardım Temelli Çevrimiçi Psikolojik Destek Programı İle Kaygı Ve Stresle Başa Çıkmaya Yönelik İhtiyaçlarının İncelenmesi. Klinik ve Ruh Sağlığı Psikolojik Danışmanlığı Dergisi, 5(1), 1-20. https://izlik.org/JA55GJ39DA

AMA

1.Binay HB, Yüksel Şahin F. Ergenlerin Kendi Kendine Yardım Temelli Çevrimiçi Psikolojik Destek Programı İle Kaygı Ve Stresle Başa Çıkmaya Yönelik İhtiyaçlarının İncelenmesi. KRSPDD. 2025;5(1):1-20. https://izlik.org/JA55GJ39DA

Chicago

Binay, Hüseyin Berken, ve Fulya Yüksel Şahin. 2025. “Ergenlerin Kendi Kendine Yardım Temelli Çevrimiçi Psikolojik Destek Programı İle Kaygı Ve Stresle Başa Çıkmaya Yönelik İhtiyaçlarının İncelenmesi”. Klinik ve Ruh Sağlığı Psikolojik Danışmanlığı Dergisi 5 (1): 1-20. https://izlik.org/JA55GJ39DA.

EndNote

Binay HB, Yüksel Şahin F (01 Haziran 2025) Ergenlerin Kendi Kendine Yardım Temelli Çevrimiçi Psikolojik Destek Programı İle Kaygı Ve Stresle Başa Çıkmaya Yönelik İhtiyaçlarının İncelenmesi. Klinik ve Ruh Sağlığı Psikolojik Danışmanlığı Dergisi 5 1 1–20.

IEEE

[1]H. B. Binay ve F. Yüksel Şahin, “Ergenlerin Kendi Kendine Yardım Temelli Çevrimiçi Psikolojik Destek Programı İle Kaygı Ve Stresle Başa Çıkmaya Yönelik İhtiyaçlarının İncelenmesi”, KRSPDD, c. 5, sy 1, ss. 1–20, Haz. 2025, [çevrimiçi]. Erişim adresi: https://izlik.org/JA55GJ39DA

ISNAD

Binay, Hüseyin Berken - Yüksel Şahin, Fulya. “Ergenlerin Kendi Kendine Yardım Temelli Çevrimiçi Psikolojik Destek Programı İle Kaygı Ve Stresle Başa Çıkmaya Yönelik İhtiyaçlarının İncelenmesi”. Klinik ve Ruh Sağlığı Psikolojik Danışmanlığı Dergisi 5/1 (01 Haziran 2025): 1-20. https://izlik.org/JA55GJ39DA.

JAMA

1.Binay HB, Yüksel Şahin F. Ergenlerin Kendi Kendine Yardım Temelli Çevrimiçi Psikolojik Destek Programı İle Kaygı Ve Stresle Başa Çıkmaya Yönelik İhtiyaçlarının İncelenmesi. KRSPDD. 2025;5:1–20.

MLA

Binay, Hüseyin Berken, ve Fulya Yüksel Şahin. “Ergenlerin Kendi Kendine Yardım Temelli Çevrimiçi Psikolojik Destek Programı İle Kaygı Ve Stresle Başa Çıkmaya Yönelik İhtiyaçlarının İncelenmesi”. Klinik ve Ruh Sağlığı Psikolojik Danışmanlığı Dergisi, c. 5, sy 1, Haziran 2025, ss. 1-20, https://izlik.org/JA55GJ39DA.

Vancouver

1.Hüseyin Berken Binay, Fulya Yüksel Şahin. Ergenlerin Kendi Kendine Yardım Temelli Çevrimiçi Psikolojik Destek Programı İle Kaygı Ve Stresle Başa Çıkmaya Yönelik İhtiyaçlarının İncelenmesi. KRSPDD [Internet]. 01 Haziran 2025;5(1):1-20. Erişim adresi: https://izlik.org/JA55GJ39DA