Derleme

Yatma Zamanı Erteleme ve İntikam Amaçlı Yatma Zamanı Erteleme: Güncel Bir Gözden Geçirme

Cilt: 6 Sayı: 1 29 Haziran 2026
PDF İndir
EN TR

Yatma Zamanı Erteleme ve İntikam Amaçlı Yatma Zamanı Erteleme: Güncel Bir Gözden Geçirme

Öz

Son yıllarda yatma zamanı erteleme davranışı, yalnızca basit bir uyku sorunu olarak değil; ruhsal, davranışsal ve bağlamsal süreçlerle ilişkili çok boyutlu bir olgu olarak ele alınmaktadır. Araştırmalar, bu davranışın uyku süresini ve kalitesini düşürdüğünü, gün içi yorgunluğu ve duygusal rahatsızlığı artırdığını, akademik ve mesleki işlevselliği olumsuz etkilediğini göstermektedir. Yatma zamanı ertelemenin; depresif belirtiler, yalnızlık, ruminasyon, düşük öz denetim, kaygı ve yoğun dijital medya kullanımı ile ilişkili olduğu bildirilmektedir. Özellikle akıllı telefon kullanımı ve ekran maruziyetinin bu davranışı besleyen önemli etmenler arasında yer aldığı vurgulanmaktadır. Güncel çalışmalar, yatma zamanı ertelemenin temel belirleyicilerinden birinin öz denetim kapasitesi olduğunu ortaya koymaktadır. Gün içinde öz denetim kaynaklarının tükenmesi, bireylerin planladıkları uyku saatine uyamamalarıyla ilişkili bulunmuştur. Bunun yanı sıra, bireylerin “kendine ait zaman” ihtiyacını karşılayamamasının bu davranışın bilinçli biçimde sürdürülmesiyle ilişkili olduğu belirtilmektedir. Bu bağlamda “yatma zamanı erteleme” ve “intikam amaçlı yatma zamanı erteleme” kavramları, temel psikolojik ihtiyaçların karşılanmasına yönelik bir telafi stratejisi olarak yorumlanmaktadır. Özellikle gün içinde, iş yaşamında veya akademik bağlamda yoğun ve uzun süreli çalışan bireylerde bu davranışın daha sık görüldüğü bildirilmektedir. Türkiye’de bu kavramlarla ilgili doğrudan çalışmalar sınırlı olmakla birlikte, teknoloji kullanımı, ruh sağlığı değişkenleri ve uyku alışkanlıkları arasındaki ilişkileri inceleyen araştırmalar, yatma zamanı ertelemenin kültürel bağlamda da anlamlı bir çerçeve sunduğunu düşündürmektedir. Bu gözden geçirme çalışması, yatma zamanı ertelemenin yalnızca bireysel bir uyku disiplini sorunu olarak değil; teknoloji bağımlılığı, öz denetim, psikolojik ihtiyaçlar, yaşam tarzı ve sosyokültürel etmenlerle ilişkili bir davranış olarak ele alınması gerektiğini göstermektedir. Bulgular, psikolojik danışma ve rehberlik ve önleyici ruh sağlığı uygulamalarında bu kavramın önemli bir değerlendirme alanı sunduğunu ortaya koymaktadır.

Anahtar Kelimeler

Kaynakça

  1. Abdoli, N., Bahmani, D. S., Farnia, V., Alikhani, M., Golshani, S., Holsboer-Trachsler, E., & Brand, S. (2018). Among substance-abusing traffic offenders, poor sleep and poor general health predict lower driving skills but not slower reaction times. Psychology Research and Behavior Management, 11, 557-566. https://doi.org/10.2147/PRBM.S173946
  2. Akerstedt, T. (2000). Consensus statement: fatigue and accidents in transport operations. Journal of Sleep Research, 9(4), 395.
  3. Baker, F. C., & Driver, H. S. (2007). Circadian rhythms, sleep, and the menstrual cycle. Sleep Medicine, 8(6), 613- 622. https://doi.org/10.1016/j.sleep.2006.09.011
  4. Basch, C. E., Basch, C. H., Ruggles, K. V., & Rajan, S. (2014). Prevalence of sleep duration on an average school night among 4 nationally representative successive samples of American high school students, 2007–2013. Preventing Chronic Disease, 11(E216), 1-5. http://dx.doi.org/10.5888/pcd11.140383
  5. Baum, K. T., Desai, A., Field, J., Miller, L. E., Rausch, J., & Beebe, D. W. (2014). Sleep restriction worsens mood and emotion regulation in adolescents. Journal of Child Psychology and Psychiatry, 55(2), 180-190. https://doi.org/10.1111/jcpp.12125
  6. Baumeister, R. F. (2002). Yielding to temptation: self-control failure, impulsive purchasing, and consumer behavior. Journal of Consumer Research, 28(4), 670-676. https://doi.org/10.1086/338209
  7. Baumeister, R. F., & Leary, M. R. (1997). Writing narrative literature reviews. Review of General Psychology, 1(3), 311- 320. https://doi.org/10.1037/1089-2680.1.3.311
  8. BBC. (2020). The Psychology Behind 'Revenge Bedtime Procrastination'. https://www .bbc.com/worklife/article/20201123-the-psychology-behind-revenge-bedtime- procrastination adresinden erişildi.

Ayrıntılar

Birincil Dil

Türkçe

Konular

Klinik Nöropsikoloji, Klinik Psikoloji, Psikolojik danışmanlık, Sağlık Psikolojisi

Bölüm

Derleme

Yayımlanma Tarihi

29 Haziran 2026

Gönderilme Tarihi

8 Ocak 2026

Kabul Tarihi

18 Mayıs 2026

Yayımlandığı Sayı

Yıl 2026 Cilt: 6 Sayı: 1

Kaynak Göster

APA
Kaba, İ. (2026). Yatma Zamanı Erteleme ve İntikam Amaçlı Yatma Zamanı Erteleme: Güncel Bir Gözden Geçirme. Klinik ve Ruh Sağlığı Psikolojik Danışmanlığı Dergisi, 6(1), 48-67. https://izlik.org/JA53ZB88GC
AMA
1.Kaba İ. Yatma Zamanı Erteleme ve İntikam Amaçlı Yatma Zamanı Erteleme: Güncel Bir Gözden Geçirme. KRSPDD. 2026;6(1):48-67. https://izlik.org/JA53ZB88GC
Chicago
Kaba, İlker. 2026. “Yatma Zamanı Erteleme ve İntikam Amaçlı Yatma Zamanı Erteleme: Güncel Bir Gözden Geçirme”. Klinik ve Ruh Sağlığı Psikolojik Danışmanlığı Dergisi 6 (1): 48-67. https://izlik.org/JA53ZB88GC.
EndNote
Kaba İ (01 Haziran 2026) Yatma Zamanı Erteleme ve İntikam Amaçlı Yatma Zamanı Erteleme: Güncel Bir Gözden Geçirme. Klinik ve Ruh Sağlığı Psikolojik Danışmanlığı Dergisi 6 1 48–67.
IEEE
[1]İ. Kaba, “Yatma Zamanı Erteleme ve İntikam Amaçlı Yatma Zamanı Erteleme: Güncel Bir Gözden Geçirme”, KRSPDD, c. 6, sy 1, ss. 48–67, Haz. 2026, [çevrimiçi]. Erişim adresi: https://izlik.org/JA53ZB88GC
ISNAD
Kaba, İlker. “Yatma Zamanı Erteleme ve İntikam Amaçlı Yatma Zamanı Erteleme: Güncel Bir Gözden Geçirme”. Klinik ve Ruh Sağlığı Psikolojik Danışmanlığı Dergisi 6/1 (01 Haziran 2026): 48-67. https://izlik.org/JA53ZB88GC.
JAMA
1.Kaba İ. Yatma Zamanı Erteleme ve İntikam Amaçlı Yatma Zamanı Erteleme: Güncel Bir Gözden Geçirme. KRSPDD. 2026;6:48–67.
MLA
Kaba, İlker. “Yatma Zamanı Erteleme ve İntikam Amaçlı Yatma Zamanı Erteleme: Güncel Bir Gözden Geçirme”. Klinik ve Ruh Sağlığı Psikolojik Danışmanlığı Dergisi, c. 6, sy 1, Haziran 2026, ss. 48-67, https://izlik.org/JA53ZB88GC.
Vancouver
1.İlker Kaba. Yatma Zamanı Erteleme ve İntikam Amaçlı Yatma Zamanı Erteleme: Güncel Bir Gözden Geçirme. KRSPDD [Internet]. 01 Haziran 2026;6(1):48-67. Erişim adresi: https://izlik.org/JA53ZB88GC