The Columns and Column Decorations in the Courtyard of Erzurum Çifte Minareli Medrese

Yıl 2025, Sayı: 8, 135 - 153, 26.12.2025

Suna Topçulu , Erol Kılıç

https://doi.org/10.51118/konsan.2025.63

Öz

Following the Battle of Manzikert in 1071 and the subsequent conquest of Anatolia, the Anatolian Seljuks introduced and adapted the cultural and artistic traditions of the Central Asian steppe to their own aesthetic sensibilities, thereby fostering the development of Turkish-Islamic architecture in the region. As part of their efforts to consolidate Turkish unity and disseminate Turkish-Islamic monuments, they initiated extensive construction projects, including palaces, caravanserais, mosques, tombs, mescits, and, most notably, madrasahs serving educational purposes. Among these, the Erzurum Çifte Minareli Madrasah (Hatuniye Madrasah) is recognized as one of the most distinguished architectural works of its era. One of the notable aspects of the madrasa is that its architectural decorative elements are incomplete. Based on this premise, the architectural features, motif meanings, and drawings of the two complete and one partial column decorations in question were examined and incorporated into the study.

Anahtar Kelimeler

Erzurum , Twin Minaret Madrasa , Anatolian Seljuk , Column decoration

Erzurum Çifte Minareli Medrese Avlusunda Bulunan Sütunlar ve Sütun Bezemeleri

Öz

1071 Malazgirt Zaferi sonrasında Anadolu Selçukluları, Orta Asya bozkır kültürünü kendi estetik anlayışları doğrultusunda geliştirerek Anadolu’ya taşımış ve Türk-İslam mimarisinin bölgede gelişimini başlatmıştır. Türk birliğinin sağlanması ve Türk-İslam eserlerinin yaygınlaştırılması amacıyla yürütülen imar faaliyetleri kapsamında saraylar, kervansaraylar, camiler, türbeler, mescitler ve medreseler inşa edilmiştir. Bu yapılar arasında Erzurum Çifte Minareli Medrese (Hatuniye Medresesi), dönemin en seçkin örneklerinden biridir. Medresede dikkat çeken unsurlardan biri, mimari bezeme elemanlarının tamamlanmamış olmasıdır. Bu durumdan hareketle, araştırmada söz konusu olan ikisi tam biri yarım olan sütun bezemelerinin mimari özellikleri, motif anlamları ve çizimleri incelenerek çalışmaya dâhil edilmiştir.

Anahtar Kelimeler

Erzurum , Anadolu Selçukluları , Çifte Minareli Medrese , Sütun Bezeme

Etik Beyan

Bu çalışma Prof. Dr. Erol KILIÇ danışmanlığında hali hazırda devam eden “Erzurum’daki Çifte Minareli Medrese ve Yakutiye Medresesindeki Çini ve Mimari Bezemelerin İncelenmesi Halı Tasarımlarında Yorumlanması” başlıklı Sanatta Yeterlilik tezinden üretilmiştir.

Kaynakça

• Akçaylı, B. (1967). ‘’Erzurum Türk Mimari Eserleri’’, Lisans Tezi, Çekül Bilgi ve Belge Merkezi Cekul Vakfı, İstanbul, Tez No. 4691. s. 18.
• Algan Nusret, (2009). Anadolu Selçuklu Dönemi Mimari Taş Yüzey Süslemelerinin İncelenmesi ve Seramik Yorumları, Dokuz Eylül Üniversitesi Güzel Sanatlar Enstitüsü, Basılmamış Sanatta Yeterlilik Tezi. İzmir.
• Ayduslu Nevin, (2013). Erzurum Çifte Minareli Medrese’nin Çinileri ve Özellikleri, Atatürk Üniversitesi Sosyal Bilimler Dergisi 17 (2): 59-76.
• Beygu, A. Ş. (1936). Erzurum Tarihi, Anıtları. Kitabeleri. İstanbul.
• Çalışır, Gökhan (2019). Erzurum Çifte Minareli Medresenin Desen Tezhinatının Tespiti ve Dijital Ortama Aktarılması, Sakarya Üniversitesi, Sosyal Bilimler Enstitüsü, Basılmamış Yüksek Lisans Tezi, Sakarya.
• Gürbüz, O. (2004). ‘’Erzurum Çifte Minareli Medrese’nin Yapım Tarihi ve Banisi Hakkında Yeni Bir Yaklaşım’’, A.Ü. Türkiyat Araştırmaları Enstitüsü Dergisi, S. 25, s. 145-160.
• Karamağaralı, H. (1971), ‘’Erzurum’daki Hatuniye Medresesi’nin Tarihi ve Banisi Hakkında Mulahazalar’’, Selçuklu Araştırmaları Dergisi III, Malazgirt Zaferi Özel Sayısı, Ankara. s. 209-247.
• Ölmez, F. N. & Aydoğan, E. (2008). Yurtpınar (Antalya) Yöresi Dokumaları, 38. ICANAS Kongresi Bildirileri Maddi Kültür, II. Cilt (s.903-925). Ankara: T.C. Başbakanlık Dil ve Tarih Yüksek Kurumu Başkanlığı Yayınları.
• Öztürk, S. M.& Türkoğlu, T. M. (2016). Anadolu Selçuklu Sanatı Geometrisinin Günümüz Kent Estetiğinde Uygulanabilirliği (Konya İli örneği), İdil Dergisi, Cilt 6, S.28, s.167-198.
• Rustamova, M. (2022). Karahanlı Devri Mimarisi ve Bezemeleri, Türk Dünyası Belediyeleri Birliği (TDBB), Yayın No: 37.
• Ünal, R. H. (2002) ‘’Erzurum Hatuniye (Çifte Minareli) Medrese’’, Kuban, D. Selçuklu Çağında Anadolu Sanatı, YKY, İstanbul.