Yol Güzergâhı Değişikliğinin Kültürel, Ekonomik ve Gastronomik Etkileri: Sakin Şehir Perşembe ve Yalıköy Köftesi Örneği

Öz

Folklor araştırmaları halk kültürünü incelemeyi ve koruma altına almayı amaçlamaktadır. Şehirdeki günlük hayat pratikleri bu araştırmalara kaynaklık etmektedir. Bu durum beraberinde folklorun inceleme alanına giren dikkat çekici bir konuyu da ortaya çıkarmıştır. Böylelikle yol veya ulaşım folkloru şeklinde bir adlandırma meydana gelmiştir. Bir ulaşım güzergâhıyla bütünleşen ve marka haline gelen çeşitli ürünler dönüşerek folklorun inceleme alanına girmektedir. Karadeniz Bölgesi’nde dağların denize paralel olması yolların deniz kenarındaki uygun arazilere inşa edilmesini beraberinde getirmiştir. Nüfus artışıyla beraber taşıt trafiğindeki yoğunluk, lojistikte hızın ön plana çıkması vb. sebeplerden yetersiz kalan yollara alternatif yol projeleri gerçekleştirilmiştir. Ordu ilini batıdan Samsun iline, doğudan Giresun iline bağlayan bölünmüş yol bu ulaşım güzergâhlarından birisidir. Sakin Şehir Perşembe’nin sahil yolu ve bu yola alternatif olarak 2007 yılında yapımı tamamlanan 010-18 kodlu bölünmüş yol statüsündeki Fatsa-Ordu yolu, çalışmanın temelini oluşturmaktadır. Ulaşım güzergâhının değişmesiyle Yalıköy kasabasına özgü Yalıköy köftesinin pazarlanmasında görülen değişimler ve ulaşım yollarının alternatif katkı etmenleri çalışmaya konu edilmiştir. Perşembe ilçesinin sakin şehir ünvanı alması ve güzergâh değişikliği arasındaki ilişkinin olumlu ve olumsuz yönleri değerlendirilmiştir. Sahada kaynak kişilerle yarı yapılandırılmış yüz yüze görüşme yönteminin uygulandığı çalışma kapsamında ulaşım ağı kültürüne dair bilgi edinilmiştir. Bu çalışmada gelişmiş ulaşım ağları ve modern şehir planlamalarında bölge kültürünün göz önünde bulundurulması gerektiği sahadan örneklerle vurgulanmıştır.

Anahtar Kelimeler

• Perşembe sahil yolu
• Yalıköy köftesi
• Gastronomi turizmi
• Cittaslow (Sakin Şehir)
• Yol folkloru

Cultural, Economic and Gastronomic Impacts of Road Route Shaping: The Example of the Cittaslow Perşembe and Yalıköy Meatballs

Öz

Folklore research aims to study and preserve folk culture. Daily life practices in the city serve as a source for this research. This has also brought to light a remarkable subject within the field of folklore: the term "road or transportation folklore." Various products that become integrated with a transportation route and transform into brands are included in the field of folklore research. In the Black Sea Region, the fact that the mountains run parallel to the sea has led to the construction of roads on suitable coastal lands. Due to population growth, increased vehicle traffic, and the emphasis on speed in logistics, alternative road projects have been implemented to address the inadequacy of existing roads. The divided highway connecting Ordu province to Samsun province in the west and Giresun province in the east is one such transportation route. The coastal road of Perşembe, a “Quiet City,” and the Fatsa-Ordu road (code 010-18), a divided highway completed in 2007 as an alternative to it, form the basis of this study. The changes observed in the marketing of Yalıköy meatballs, a local specialty of Yalıköy, due to the change in transportation routes, and the contributing factors of alternative transportation routes are the subject of this study. The positive and negative aspects of the relationship between Perşembe's designation as a “Quiet City” and the change in transportation routes are evaluated. Information regarding transportation network culture was gathered through semi-structured face-to-face interviews with key informants in the field. This study emphasizes, with examples from the field, the need to consider regional culture in advanced transportation networks and modern urban planning.

Anahtar Kelimeler

• Perşembe coastal road
• Yalıköy meatballs
• Gastronomy tourism
• Cittaslow
• Road folklore

Kaynakça

1. Adorno, T. W. (2021). Kültür Endüstrisi-Kültür Yönetimi (Nihat Ülner Çev.), Mustafa Tüzel, Elçin Gen, İletişim Yayınları, İstanbul.
2. Eagleton, T. (2016). Kültür Yorumları, Çev. Özge Çelik, Ayrıntı, İstanbul.
3. Özdemir, N., Öger, A. (Ed.). (2019). Kültürel Miras Yönetimi, Grafiker Yayınları, Ankara.
4. Güney, H. N. (2020). Ordu’nun Yol ve Köprü Hikâyeleri, Ordu Büyükşehir Belediyesi Kültür Yayınları, Ordu.
5. Gürçayır, S. (2013). Yemek Nostaljisi: Tadı Damakta Kalan Tatlar ve Geleneğin Dönüşümü. Aynı Tadı Paylaşmak, Türkiye-Romanya Geleneksel Ortak Mutfağı Çalıştayı Bildirileri, (E. Ölçer Özünel vd., hzl.), 47-52, Ankara: Grafiker.
6. Güvenç, A. Ö. (2018). Yol Folkloru ve Su Altında Kalan Anlatılar: Çamlıkaya Yolu Örneği, Motif Vakfı Uluslararası Sosyal Bilimler Sempozyumu Bildiriler Kitabı, Çanakkale.
7. Honore, G. (2008). Hız Çılgınlığına Baş Kaldıran Yavaşlık Hareketi, Alfa Yayınları, İstanbul.
8. Kabacık, M. (2015). Orta Karadeniz’de Sakin Şehir (Citta Slow) Perşembe: Sakin Şehir Olma Sürecinde Karşılaştığı Sorunlar ve Yöreye Katkıları. Gaziosmanpaşa Üniversitesi Sosyal Bilimler Araştırmaları Dergisi, Kış 2015, Yıl 10, S.2, s. 31-46.

9. Kanık, İ. (2016). Küreselleşme Sürecinde Kültürel Malzeme Örneği Olarak Yemek Kanalları ve Programları. Folklor/Edebiyat, 22(86), 237-258. https://izlik.org/JA46ET25TL
10. Keskin, A., Genç, B. (2025). Gastronostalji ve Zamanın Antropolojisi Bağlamında Doksanlarda Çocuk Olmak. Türkbilig, 2025(49), 288-318.
11. Numanoğlu, E., Güçer, E. (2018). Yerel Halk Açısından Yavaş Şehir Akımı Algısı: Perşembe Örneği. Journal of Multidisciplinary Academic Tourism, Vol. 3, No. 2, pp: 11-22.
12. Şentürk, M. (2026). Deniz Folklorunda Lakaplar: Ordu-Samsun İlleri Örnekleri. Culture and Civilization, 10, 42-50. https://doi.org/10.62425/culture.1890428
13. Öğüt Eker, G. (2018). Farklı Görme Biçimiyle Modern Dünya Ritüeli Olarak Yemek Kültürü: Sınanma/Erginlenme ve İntikam Alma Gizli İşlevleri. Milli Folklor, 15(120),170-183.
14. Özgüneş, R. E. (2020). Geçmişe Özlemi Lezzetlerde Yaşamak: Gastronostalji. Uluslararası Türk Dünyası Turizm Araştırmaları Dergisi, 5(1), 60-75.
15. Ritzer, G. (2022). Toplumun McDonaldlaştırılması; Çağdaş Toplum Yaşamının Değişen Karakteri Üzerine Bir İnceleme, Ayrıntı, İstanbul.
16. Yurtseven, H. R., Kaya, O., Harman, S. (2010). Yavaş Hareketi, Detay Yayıncılık, Ankara.
17. Görsel 1. ve URL 1. https://www.kgm.gov.tr/SiteCollectionImages/KGMimages/Haritalar/b7.jpg (Son Erişim Tarihi: 20.05.2026)
18. Görsel 2. ve URL 2. https://www.kgm.gov.tr/SiteCollectionImages/KGMimages/Haritalar/b7.jpg (Son Erişim Tarihi: 20.05.2026)
19. URL 3. https://www.aa.com.tr/tr/yasam/sakin-sehir-persembedeki-hoynat-adasi-cazibe-merkezi-haline-geldi/2275797 (Son Erişim Tarihi: 16.05.2023)
20. URL 4. https://cittaslowturkiye.org/tr/cittaslow-hareketi/ (Son Erişim Tarihi: 16.05.2026)
21. URL 5. https://www.haber7.com/ordu/3193393-ordunun-benzersiz-lezzeti-yalikoy-koftesi-tescillendi (Son Erişim Tarihi: 16.05.2026)
22. URL 6. https://www.trthaber.com/haber/guncel/ordunun-tescilli-lezzeti-yalikoy-koftesi-659487.html (Son Erişim Tarihi: 16.05.2026)
23. URL 7. https://www.google.com/maps/@41.057321,37.6110505,13.5z?entry=ttu&g_ep=EgoyMDI1MDkxNC4wIKXMDSoASAFQAw%3D%3D (Son Erişim Tarihi: 15.06.2023)