Bireylerin Deprem Korkusu ve Deprem Hazırlık İnancı Arasındaki İlişkinin Belirlenmesi

Öz

Bu çalışmanın amacı, bireylerin deprem korkusu ve depreme hazırlık inançları arasındaki ilişkinin belirlenmesidir. Türkiye'de yaşayan 18 yaş ve üzeri bireyler ile yürütülen kesitsel, tanımlayıcı ve ilişki arayıcı bir çalışma olarak tasarlanmıştır. Çalışmanın verileri Nisan-Haziran 2025 tarihleri arasında "Sosyo-Demografik Bilgi Formu", "Deprem Korkusu Ölçeği" ve "Depreme Hazırlık İnançları Ölçeği" kullanılarak toplanmıştır. Sonuçlara göre kadınların, evli olanların, afet eğitimine sahip olmayanların ve orta yaş grubunda olan bireylerin daha yüksek deprem korkusu puanlarına sahip olduğu belirlenmiştir. Ayrıca ileri yaş grubunda olan, lisans ve lisansüstü eğitim düzeyine sahip olan ve orta ve yüksek düzeyde ekonomik düzeye sahip olan bireylerin deprem hazırlık inanç puanları daha yüksektir. Deprem korkusu ile deprem hazırlık inancı ile arasında zayıf, pozitif ve anlamlı bir ilişki olduğu ortaya konulmuştur. Yani, deprem korkusu arttıkça, deprem hazırlık inancı da kısmi olarak artmaktadır. Bireylerin deprem hazırlığına ilişkin inançlarını korku ile ilgili faktörler açısından değerlendirmek, toplum katılımını amaçlayan politikaların geliştirilmesine yardımcı olabilir ve bireylerin çağdaş afet yönetiminde öncü rol oynama becerilerini artırabilir.

Anahtar Kelimeler

• Bireyler
• Deprem
• Korku
• Hazırlık

Determining the Relationship Between Individuals' Fear of Earthquakes and Their Belief in Earthquake Preparedness

Öz

The aims of this study is to determine the relationship between individuals' fear of earthquakes and their beliefs about earthquake preparedness. It was designed as a cross-sectional, descriptive, and exploratory study conducted with individuals aged 18 and over living in Türkiye. The data for the study were collected between April and June 2025 using the “Socio-Demographic Information Form,” the “Earthquake Fear Scale,” and the “Earthquake Preparedness Beliefs Scale.” The results indicate that women, married individuals, those without disaster training, and middle-aged individuals have higher earthquake fear scores. Furthermore, older individuals, those with undergraduate and graduate education, and those with medium and high economic status have higher earthquake preparedness belief scores. A weak, positive, and significant relationship was demonstrated between earthquake fear and earthquake preparedness beliefs. In other words, as earthquake fear increases, earthquake preparedness beliefs also increase partially. Assessing individuals' earthquake preparedness beliefs in terms of fear-related factors can help develop policies aimed at community participation and enhance individuals' ability to play a leading role in contemporary disaster management.

Anahtar Kelimeler

• Individuals
• Earthquake
• Fear
• Preparedness

Kaynakça

1. Achbani, A., Rida, J., Kharbach, A., Bouchriti, Y., Boukrim, M., & Sine, H. (2024). Anxiety and depression among nursing students affected by the 2023 alhaouz earthquake in morocco: A comprehensive evaluation. Clinical Epidemiology and Global Health, 30, 101818. https://doi.org/10.1016/j.cegh.2024.101818
2. Akdemir, A., & Günaydın, T. İ. (2024). Türkiye’nin depremselliği ve burulma düzensizliği. International Journal of Social and Humanities Sciences Research (JSHSR), 11(104), 301-309. https://doi.org/10.5281/zenodo.10731964
3. Akdemir, B. & Kırmızıgül, B. (2015). Turistlerin geldikleri ülkelere göre destinasyon algıları arasındaki farklılığı belirlemeye yönelik bir araştırma. İnönü Üniversitesi Uluslararası Sosyal Bilimler Dergisi, 4(2), 221-242.
4. Akgül, F., & Doğan, M. D. (2024). The relationship between earthquake risk perception and claustrophobia level and affecting factors. İnsan ve Toplum Bilimleri Araştırmaları Dergisi, 13(5), 2257-2273. https://doi.org/10.15869/itobiad.1499693
5. Akkaya, M., & Dursun, A. (2025). Earthquake fear, sleep quality and intolerance of uncertainty: A study of adults with earthquake experience. Turkish Journal Clinical Psychiatry, 28(1), 59-70. https://doi.org/10.5505/kpd.2025.19794
6. Altun, F. (2018). Afetlerin ekonomik ve sosyal etkileri: Türkiye örneği üzerinden bir değerlendirme. Sosyal Çalışma Dergisi, 2(1), 1-15.
7. Amini, R., Biglari, F., Khodaveisi, M., & Tapak, L. (2021). Effect of education based on the health belief model on earthquake preparedness in women. International Journal of Disaster Risk Reduction, 52, 101954. https://doi.org/10.1016/j.ijdrr.2020.101954
8. Ao, Y., Zhang, H., Yang, L., Wang, Y., Martek, I., & Wang, G. (2021). Impacts of earthquake knowledge and risk perception on earthquake preparedness of rural residents. Natural Hazards, 107, 1287-1310. https://doi.org/10.1007/s11069-021-04632-w

9. Arıkan, R. (2004). Araştırma teknikleri ve rapor hazırlama. Asil Yayıncılık.
10. Baral, I. A., & Bhagawati, K. C. (2019). Post traumatic stress disorder and coping strategies among adult survivors of earthquake Nepal. BMC Psychiatry, 19(1), 1-8. https://doi.org/10.1186/s12888-019-2090-y
11. Becker, J. S., Paton, D., Johnston, D. M., & Ronan, K. R. (2013). Salient beliefs about earthquake hazards and household preparedness. Risk Analysis, 33(9), 1710-1727. https://doi.org/10.1111/risa.12014
12. Büyüköztürk, Ş. (2011). Sosyal bilimler için veri analizi el kitabı. Pegem Akademi.
13. Bor, N. A. (2024). Hakkâri İli'nde Yaşayan Bireylerin Genel Afete Hazırlıklı Olma İnanç Durumlarının Belirlenmesi. Resilience, 8(1), 45-55.
14. Çetintaş, A. Deprem sonrası korku ve kaygıların bazı değişkenler açısından incelenmesi. Fırat Üniversitesi Sosyal Bilimler Dergisi, 35(2), 435-448. https://doi.org/10.18069/firatsbed.1566670
15. Çınğı, T. G., & Yazgan, Ç. Ü. (2022). Examination of risk perception, fear and preparedness of individuals experiencing earthquakes. Afet ve Risk Dergisi, 5(2), 656-668. https://doi.org/10.35341/afet.1138901
16. Çuvadar, A., & Aksoy, B. (2024). The effects of earthquakes on midwifery students’ fear of death, anxiety and sense of life meaning. Current Psychology, 43(37), 29784-29792. https://doi.org/10.1007/s12144-024-06605-1
17. Demir, Ö. & Aydemir, N. (2024). Sağlık inanç modeline dayalı depreme hazırlık inançları ölçeğinin geçerlik ve güvenirlik çalışması. AYNA Klinik Psikoloji Dergisi, 11(3), 554-578. https://doi.org/10.31682/ayna.1303088
18. Fırat, M. (2020). Doğal ve toplumsal bir afet olarak deprem. In İ. Can (Ed.) Afet sosyolojisi (s. 163-184). Çizgi Kitabevi.
19. George, D., & Mallery, M. (2010). SPSS for windows step by step: A simple guide and reference, 17.0 update. Allyn & Bacon.
20. Gökkaya, E., Çelebi, İ., & Balcı, E. (2024). Sağlık teknikeri adaylarının bireysel afet direnci, deprem korkusu ve psikolojik sağlamlık durumları arasındaki ilişki üzerine bir araştırma. İstanbul Üniversitesi Sosyoloji Dergisi, 44(1), 177-196. https://doi.org/10.26650/SJ.2024.44.1.0018
21. İme, Y., Kama, R. H., & Arslan, N. Ç. (2025). Pathway from earthquake fear to post-traumatic growth: the roles of resilience, self-efficacy, and positive childhood memories among survivors of the 2023 Türkiye earthquakes. Psychiatric Quarterly, 96(1), 169-182. https://doi.org/10.1007/s11126-025-10113-1
22. İskifoğlu, T. Ç. & Kara, D. N. (2024). An examination of post-earthquake anxiety levels in individuals affected by the 6 February 2023, Kahramanmaraş-Centred Earthquake. Folklor/Edebiyat, 30(4/1). 1389- 1402. 10.22559/folklor.3823
23. Karancı, A. N., Akşit, B., & Dirik, G. (2005). Impact of a community disaster awareness training program in Turkey: Does it influence hazard-related cognitions and preparedness behaviors?. Social Behavior and Personality, 33(3), 243-258. https://doi.org/10.2224/sbp.2005.33.3.243
24. Kırmızıgül, B. & Palancı, C. (2020). Yönetim alanındaki gelişmelerin değişen dünya bağlamında incelenmesi: fordist ve post-fordist sistem özelinde bir değerlendirme. Turkish Studies - Economy, 15(2), 843-853. https://dx.doi.org/10.29228/TurkishStudies.41767
25. Najafi, M., Ardalan, A., Akbarisari, A., Noorbala, A. A., & Jabbari, H. (2015). Demographic determinants of disaster preparedness behaviors amongst Tehran inhabitants, Iran. PLOS Currents Disasters, 11(7), 1-13. https://dx.doi.org/10.1371/currents.dis.976b0ab9c9d9941cbbae3775a6c5fbe6
26. Pandis, N. (2014). Cross-sectional studies. American Journal of Orthodontics and Dentofacial Orthopedics, 146(1), 127-129. https://dx.doi.org/10.1016/j.ajodo.2014.05.005
27. Paton, D. (2003). Disaster preparedness: A social‐cognitive perspective. Disaster Prevention and Management: An International Journal, 12(3), 210-216. https://doi.org/10.1108/09653560310480686
28. Prizmić-Larsen, Z., Vujčić, M. T., & Lipovčan, L. K. (2023). Fear of covıd-19 and fear of earthquake: multiple distressing events and well-being in Croatia. Psychological Reports, 128(2), 435-456. https://doi.org/10.1177/00332941231156813
29. Rostami-Moez, M., Rabiee-Yeganeh, M., Shokouhi, M., Dosti-Irani, A., & Rezapur-Shahkolai, F. (2020). Earthquake preparedness of households and its predictors based on health belief model. BMC Public Health, 20(646), 1-8. https://doi.org/10.1186/s12889-020-08814-2
30. Siedlecki, S. L. (2020). Understanding descriptive research designs and methods. Clinical Nurse Specialist, 34(1), 8-12. https://doi.org/10.1097/NUR.0000000000000493
31. Sönmez, M. B. (2022). Depremin psikolojik etkileri, psikolojik destek ve korkuyla baş etme. Totbid Dergisi, 21(3), 337-343. https://doi.org/10.5578/totbid.dergisi.2022.46
32. Tabachnik, B. G., & Fidell, S. L. (2013). Using multivariate statistics. Pearson.
33. Tekeli-Yeşil, S., Dedeoğlu, N., Braun-Fahrlaender, C., & Tanner, M. (2011). Earthquake awareness and perception of risk among the residents of Istanbul. Natural Hazards, 59(1), 427-446. https://doi.org/10.1007/s11069-011-9764-1
34. Temiz, Y. E. (2025). 6 Şubat Kahramanmaraş depremlerini yaşayan üniversite öğrencilerinde deprem korkusu, dindarlık ve umutsuzluk ilişkisi. Sakarya Üniversitesi İlahiyat Fakültesi Dergisi, 27(1), 92-111. https://doi.org/10.17335/sakaifd.1643256
35. Usta, G., Torpuş, K., Kanbay, Y., & Çınar Özbay, S. (2024a). The turkish adaptation of the fear of earthquake scale. Natural Hazards, 120(1), 463-476. https://doi.org/10.21203/rs.3.rs-3051691/v1
36. Usta, G., Topruş, K., Kanbay, Y., & Çınar Özbay, S. (2024b). Examination of factors associated with earthquake fear and coping strategies used. Akademik Yaklaşımlar Dergisi, 15, 746-763. https://doi.org/10.54688/ayd.1387250
37. Yazıcıoğlu, F., & Erdoğan, S. (2004). SPSS applied scientific research methods. Detay Publishing.
38. Yıldız, B., & Akkoyun, A. Z. (2023). Deprem sonrası psikiyatrik destek. İzmir Kâtip Çelebi Üniversitesi Sağlık Bilimleri Fakültesi Dergisi, 8(2), 817-820.