Türk Deniz Kuvvetlerinin Hava Savunma Sistemleri: Tarihi Perspektiften Bir Değerlendirme

Öz

21’inci yüzyılda teknolojide yaşanan gelişmelerle birlikte denizlerin önemi daha da artmıştır. Bu durum devletlerin deniz stratejilerine ve politikalarına öncelik vermesine neden olurken sahip olunan deniz gücünün iyileştirilmesini gerektirmektedir. Günümüzde dünyada hava savunma alanında dengeleri altüst eden teknolojik gelişmeler yaşanmaktadır. Bu kapsamda balistik/seyir füzeleri, gemisavar füzeleri, roketler, uçaklar, helikopterler ve silahlı İHA’lar, düşük görünürlük teknolojileri, gelişmiş aviyonikleri, yüksek hız ve manevra kabiliyetleriyle Türk donanması için büyük tehdit oluşturmaktadır. Tehditler, teknolojik gelişmeler paralelinde şekil değiştirmekle birlikte, geçmişte olduğu gibi bugün ve gelecekte devletler için ciddi bir tehdit unsuru olmaya devam edecektir. Bu makalenin amacı, geçmişten günümüze tehditlerde yaşanan olağanüstü gelişmeler karşısında Türk Deniz Kuvvetlerinin hava savunma sistemlerinde kaydedilen ilerlemelerin incelenmesidir. Bu makalede, çoklu ve karmaşık hava tehditlerinin neler olduğu, bu tehditlerin önlenmesine yönelik Türkiye’de hangi deniz hava savunma sistemlerinin geliştirildiği/geliştirilmeye çalışıldığı ortaya konmuştur. Ayrıca gelecekteki deniz hava savunma sistemlerinin nasıl olması gerektiğine yönelik çözüm önerileri tartışılmış, Türkiye’nin yerli deniz hava savunma sistemleri geliştirmesinin önemi vurgulanmıştır.

Anahtar Kelimeler

• Türkiye
• Deniz Hava Savunma
• Tehdit
• Gemi
• Gemisavar Füze.

Destekleyen Kurum

YOKTUR

Etik Beyan

YOKTUR

Turkish Naval Forces Air Defense Systems: An Assessment from a Historical Perspective

Öz

The importance of the seas has increased with the developments in technology in the 21st century. This situation causes states to prioritize their naval strategies and policies, while necessitating the improvement of their naval power. Today, technological advances are underway that are disrupting the global air defense landscape. Ballistic/cruise missiles, anti-ship missiles, rockets, aircraft, helicopters and armed UAVs pose a significant threat to the Turkish Navy with their low-stealth technologies, advanced avionics, high speed and maneuverability. Although threats change shape in parallel with technological developments, they will continue to be a serious threat to states today and in the future, as they have in the past. The aim of this article is to examine the progress made by the Turkish Naval Forces in air defense systems in the face of extraordinary developments in threats from the past to the present This article reveals what multiple and complex air threats are, which sea air defense systems have been developed/are being developed in Türkiye to prevent these threats. In addition, solution proposals for how future sea air defense systems should be are discussed and the importance of Türkiye developing domestic sea air defense systems is emphasized.

Anahtar Kelimeler

• Türkiye
• Naval Air Defense
• Threatening
• Ship
• Antiship Missile.

Destekleyen Kurum

NO

Etik Beyan

NO

Kaynakça

1. Türkiye Cumhuriyeti Cumhurbaşkanlığı Devlet Arşivleri Başkanlığı Arşivi (BCA), 30.18.1.2/338.58.2, 4 Ağustos 1975.
2. BCA, 30.18.1.2/377.206.13, 27 Aralık 1978. Arıkan, Z. & Sancar, L. (2009). Türk denizcilik tarihi. Deniz Basımevi.
3. Atabey, F. (2002). Cumhuriyet dönemi Türk Deniz Kuvvetleri. Deniz Kuvvetleri Komutanlığı Basımevi.
4. Atalan, S. (2015). Modern deniz sistemleri. Dünya Askerî Teknolojiler Ansiklopedisi. DStil Tasarım.
5. Atatürk’ün doğumunun yüzüncü yılında Türk Silahlı Kuvvetleri. (1982). Harita Genel Müdürlüğü Yayınları.
6. Breyer, S. (1973). Battleships and battle cruisers, 1905-1970. Doubleday.
7. Bromley, A. (1984). British mechanical gunnery computers of World War II. University of Sydney.
8. Büyüktuğrul, A. (1969). Büyük Atamız ve Türk denizciliği. Türkiye İş Bankası Kültür Yayınları.

9. Cumhuriyet dönemi Türk Deniz Kuvvetleri (1. Baskı). (2002). Deniz Kuvvetleri Komutanlığı Basımevi.
10. Cumhuriyetimizin 75. yılında Türk Silahlı Kuvvetleri. (1998). C. Taşkıran (Yay. Haz.). Genelkurmay Başkanlığı Yayınları.
11. Cumhuriyetin 50’inci yıldönümünde Türk Silahlı Kuvvetleri. (1973). Millî Savunma Bakanlığı Yayınları.
12. Cumhuriyetin 60’ıncı yılında Türk Silahlı Kuvvetleri. (1984). Genelkurmay Basımevi.
13. Çelik, Y. N. & Yüceliş E. (2005). Cumhuriyet donanması 1923-2005 (2. Baskı). Deniz Basımevi.
14. Friedman, N. (1981). Naval radar. Conway Maritime Press.
15. Gardiner, R. (1996). Conway’s all world fighting ships 1947-1995. Naval Institute Press.
16. Gürdeniz, C. & Yüceliş, E. (2000). Cumhuriyet donanması 1923-2000. Seyir Hidrografi ve Oşinografi Daire Başkanlığı.
17. Gürdeniz, C. (2013). Hedefteki donanma. Kırmızı Kedi Yayınları.
18. Hodges, P. & Friedman, N. (1979). Destroyer weapons of World War 2. Conway Maritime Press. Hücumbot Filosu Komutanlığı, Türk donanmasında hücumbot tarihi (1880-1985). (1985). Deniz Kuvvetleri Komutanlığı Yayını.
19. Hücumbot Filosu Komutanlığı, Hücumbotlar: Rüzgarla yarışanlar. (2008). Deniz Basımevi Müdürlüğü. Işın, İ. B. (2006). Cumhuriyet bahriyesi kronolojisi. Deniz Basımevi.
20. Kostak, E. (2023). Soğuk savaş döneminde Türkiye’nin askerî teknoloji kaynakları (1946-1990). Paradigma Akademi Yayınları.
21. Metel, R. (1966). Atatürk ve donanma. Deniz Kuvvetleri Komutanlığı Basımevi.
22. Özel, M. (1999). Türk ordusu. T. C. Kültür Bakanlığı Yayınları.
23. Polat, S. (2003). Türk Deniz Kuvvetleri. Deniz Kuvvetleri Komutanlığı Yayını.
24. Prezelin, B. & Baker, A. D. (1990). The naval institute guide to combat fleets of the world 1990/1991: their ships, aircraft, and armament. Naval Institute Press.
25. Sessiz ve derinden: Barışın koruyucusu geleceğin güvencesi denizaltılarımız. (2007). Deniz Kuvvetleri Komutanlığı Seyir, Hidrografi ve Oşinografi Dairesi Başkanlığı.
26. Tümer, N. (2008). Bir komutan, bir yaşam. Deniz Kuvvetleri Komutanlığı Basımevi.
27. Türk Deniz Kuvvetleri: denizlerin koruyucuları. (2003). Deniz Kuvvetleri Komutanlığı Merkez Daire Başkanlığı Basımevi.
28. Akbaş, S. (2022, Nisan). 35 mm namlulu silah alternatifleri ile kara ve hava hedeflerine karşı üstün performans-GÖKER. Aselsan Dergisi, 112, 50-51.
29. Akdeniz, C. T., & Hayırlı, S. (2022, Nisan). Yakın hava savunma sistemlerinin deniz platformları için önemi ve bu alanda bir milli geliştirme öyküsü-GÖKDENİZ YHSS. Aselsan Dergisi, 112, 54-55.
30. Atabey, F. (2023, Ekim). Cumhuriyet donanmasının oluşum ve gelişim süreci (1923-1938). Selçuk Türkiyat Dergisi, 9, 317-340. https://doi.org/10.21563/sutad.1378283
31. Büyüktuğrul, A. (1973). Türkiye Cumhuriyeti donanmasının ellinci yılı. Belleten, 145-148, 497-525.
32. Büyüktuğrul, A. (1973). Türkiye Cumhuriyeti donanmasının ellinci yılı. Deniz Kuvvetleri Dergisi, 483, 18-39.
33. Çakmak, E. & Tuncer, Ö. (2022, Nisan). Günümüz hava tehdidi ve teknolojik gelişmeler hava tehdidinin gelişimi. Aselsan Dergisi, 112, 68-79.
34. Deniz hava savunma harbi tarihçesi. (2023, Temmuz). Aselsan Dergisi, 116, 130-141.
35. Deniz topçuluğunda Aselsan. (2023, Temmuz). Aselsan Dergisi, 116, 148-159.
36. Elektronik harp sistemleri. (2023, Temmuz). Aselsan Dergisi, 116, 192-195.
37. Engin, F. (1967, Ekim). Deniz gücü kullanımı ve deniz kuvvetlerimiz. Derya Dergisi, 1, 16-18.
38. Erdelhün, R. (1948, Haziran). Türkiye’de bulunan Amerikan askerî yardım kurulu. Ordu Dergisi, 146, 5-7.
39. Geçmişten günümüze STOP silah sistemi-gelişim tarihçesi. (2023, Temmuz). Aselsan Dergisi, 116, 166-167.
40. Geçmişten günümüze MUHAFIZ (SMASH) silah sistemi-gelişim tarihçesi. (2023, Temmuz). Aselsan Dergisi, 116, 162-163.
41. GÖKDENİZ. (2023, Temmuz). Aselsan Dergisi, 116, 142-145.
42. GÖKER-D. (2023, Temmuz). Aselsan Dergisi, 116, 158-159.
43. HİSAR-D RF atış kontrol sistemi. (2023, Temmuz). Aselsan Dergisi, 116, 146-147.
44. Karataş, M. (2022, Nisan). Katmanlı ve entegre hava savunma. Aselsan Dergisi, 112, 14-23.
45. Korkmaz, E. (2024). Türk Deniz Kuvvetleri Komutanlığının hârekat ihtiyaçları ekseninde Johnson mektubunun değerlendirilmesi. SAVSAD Savunma ve Savaş Araştırmaları Dergisi, 34(2), 175-194. https://doi.org/10.54078/savsad.1561717
46. Kostak, E. (2024). Cumhuriyet döneminde Türk Deniz Kuvvetleri’nde yaşanan gelişmeler (1923-1960). Çağdaş Türkiye Tarihi Araştırmaları Dergisi, 24(48), 275-317. https://doi.org/10.18244/cttad.1432351
47. Orhan, M. (2020). 1081’den 2020’ye Türk denizciliği ve Atatürk’ün cumhuriyet donanması. Atatürk Haftası Armağanı Dergisi, 47, 189-206.
48. Radar sistemleri. (2023, Temmuz). Aselsan Dergisi, 116, 184-191.
49. Savaş gemilerimizin millileşmesi yolunda ASELSAN deniz savaş ve görev sistem çözümleri. (2023, Temmuz). Aselsan Dergisi, 116, 22-55.
50. Soykan, F. (2022, Nisan). Geçmişten günümüze hava savunma ve ASELSAN. Aselsan Dergisi, 112, 4-12. TCG Anadolu’dan kısa kısa. (2023, Temmuz). Aselsan Dergisi, 116, 56-63.
51. Tunaboylu, İ. (2006, Kasım). Hücumbot tarihimiz ve Türk Deniz Kuvvetleri’nin ilk G/M’li platformları kartal sınıfı hücumbotlar. Deniz Kuvvetleri Dergisi, 597, 109-118.
52. Türk, S. (2018, Ocak). Gölcük Tersanesi Komutanlığı. Silahlı Kuvvetler Dergisi, 432, 44-51.
53. Tunaboylu, İ. (2008). Deniz Kuvvetlerinde sistem değişikliği (Yayımlanmamış Doktora Tezi). Dokuz Eylül Üniversitesi.
54. Uzun, A. (2020). Birinci Dünya Savaşı öncesi Osmanlı donanmasının İtilâf donanmalarıyla karşılaştırılması (Yayımlanmamış Yüksek Lisans Tezi). Millî Savunma Üniversitesi.
55. Cumhuriyet. (1949, 17 Haziran). (1975, 30 Temmuz). (1977, 24 Aralık).
56. Hürriyet. (1981, 22 Temmuz).
57. The Washington Post. (1948, 10 Ocak).
58. Türkiye. (2025, 10 Mayıs).
59. Akarsu, O. (2024). TCG Anadolu çok maksatlı amfibi hücum gemisi (L-400 LHD) özellikleri. https://www.savunmatr.com/tcg-anadolu-cok-maksatli-amfibi-hucum-gemisi-l-400-lhd-ozellikleri/
60. Altaş, B. (2025). Mavi Vatan'da milli çağ! Türkiye, donanmada ilklere imza attı. https://www.turkiyegazetesi.com.tr/gundem/mavi-vatanda-milli-cag-turkiye-donanmada-ilklere-imza-atti-1114892?s=1
61. Bilgen, M. E. (2024). Reis sınıfı denizaltılar. https://mavivatan.net/reis-sinifi-denizaltilar/
62. Işık, Y. E. (2025). ATMACA’dan Mavi Vatan’da bir ilk. https://www.defenceturk.net/atmacadan-mavi-vatanda-bir-ilk
63. Kılıç, H. (2022). Türk Deniz Kuvvetleri özelinde hava savunma füzeleri. https://mavivatan.net/hakan-kilic-ile-turk-deniz-kuvvetleri-ozelinde-hava-savunma-fuzeleri/
64. Mehmet, F. (2018). ADA sınıfı korvet. https://www.defenceturk.net/ada-sinifi-korvet
65. Özberk, T. (2025). Türk Deniz Kuvvetleri 3 büyük projenin inşasına başlıyor: MUGEM uçak gemisi, TF-2000 muhribi, MILDEN denizaltısı. https://www.navalnews.com/naval-news/2025/01/turkish-navy-starts-construction-of-3-major-projects-mugem-aircraft-carrier-tf-2000-destroyer-and-milden/
66. Resmî Gazete. (1947, 5 Eylül). S. 6699. https://www.resmigazete.gov.tr/arsiv/6699.pdf
67. ROKETSAN. (2025). ATMACA gemisavar füzesi. https://www.roketsan.com.tr/tr/urunler/atmaca-gemisavar-fuzesi
68. ROKETSAN. (2025). AKYA yeni nesil ağır sınıf torpido. https://www.roketsan.com.tr/tr/urunler/akya-yeni-nesil-agir-sinif-torpido
69. STM. (2024). Ada sınıfı korvet. https://www.stm.com.tr/tr/cozumlerimiz/deniz-projeleri/ada-sinifi-korvet
70. STM. (2024). MİLGEM İ sınıfı fırkateyn projesi. https://www.stm.com.tr/tr/cozumlerimiz/deniz-projeleri/milgem-i-sinfi-firkateyn-projesi
71. STM. (2025). MİLGEM İstif Sınıfı Projesi (5-12). https://www.stm.com.tr/tr/milgem-istif-sinifi-projesi-5-12
72. Sünnetçi, İ. (2022). BARBAROS sınıfı fırkateyn yarı ömür modernizasyonu (YÖM/MLU) projesi ve TCG OruçReis. https://www.defenceturkey.com/tr/icerik/barbaros-sinifi-firkateyn-yari-omur-modernizasyonu-yom-mlu-projesi-ve-tcg-orucreis-4939