Türkiye’de Gerçekleşen Askeri Müdahalelerin İngiliz ve Amerikan Basınına Yansımaları

Öz

Türkiye’de çok partili hayatın başlamasından itibaren gerçekleşen askeri müdahaleler Türk demokrasi tarihi üzerinde silinmez birer leke olmuştur. Müdahalelerin her biri birbirinden farklı yöntemler izlemesine rağmen benzer sonuçlar doğurmuştur. Türkiye’nin uluslararası saygınlığının azalması, Türk halkının iradesinin yerini askerlerin diktalarının alması ve halkın eşitliğe, adalete olan inancının zedelenmesi bu sonuçlardan en göze çarpanlardır. Bu makale Türkiye’de gerçekleşen askeri müdahalelere İngiliz ve Amerikan basınının yaklaşımını incelemektedir. Cumhuriyet döneminde gerçekleşen 27 Mayıs 1960, 12 Mart 1971, 12 Eylül 1980 ve 28 Şubat 1997 askeri müdahalelerine dönemin gazeteleri irdelenerek bir “dış bakış” sağlanmaya çalışılmıştır. Bu amaçla öncelikle darbelerin gerçekleşme süreçleri temel hatlarıyla ortaya konmuş, ardından müdahalelerin öncesinde ve sonrasında İngiliz-Amerikan gazetelerinde yer alan haberler incelenerek darbelerin dış basında yansımaları ortaya konmuştur. Türkiye’de gerçekleşen askeri müdahalelerin hepsinde İngiliz ve Amerikan basınının darbecilerin yanında yer aldığı, mevcut yönetimi, işlemez, despot, gerici olarak nitelediği görülmüştür. Ayrıca, basında yer alan haberlerde darbeler olumlu bir gelişme olarak gösterilip, eleştiri yapılmazken, devrilen yönetimleri itibarsızlaştıracak makaleler de yazılmıştır. İkinci Dünya Savaşı öncesinde İngiltere, sonrasında ise ABD ile sıkı müttefik olan Türkiye’de, seçilmiş hükümetlerin askeri müdahaleler ile devrilmesi karşısında, liberal demokrasinin dünyadaki en önemli savunucusu olan İngiliz ve Amerikan basının olumlu tutumu dikkat çekicidir.  

Anahtar Kelimeler

• Darbe
• Muhtıra
• Post-Modern Darbe
• Basın

Military Interventions In Turkey And Its Reflections In The British-American Press

Abstract

Military interventions that have occurred since the beginning of multi-party period in Turkey has been a dark stain on the history of Turkish democracy. Although each of the interventions followed different methods, they produced similar results. The reduction of Turkey's international prestige, replacement of the will of the Turkish people with military dictatorship, damage to people's trust in equality, and justice are the most obvious results. This article examines the perspective of the British- American press to the military interventions in Turkey. Military interventions on May 27, 1960, on March 12, 1971, on September 12, 1980 and on February 28, 1997 were examined through the newspapers to provide an “external view” to the military interventions occurred in the republican period. For this purpose, first of all, the courses of the coups were explained with their key features, and then the news that took place in newspapers regarding interventions were examined. It is seen that all of the military interventions in Turkey were supported by Anglo-American press and the overthrown governments were described as ineffective, despot and reactionary. In addition, while the coups were shown as a positive development in the press, overthrown administrations were discredited. Turkey was a close ally of Britain before World War II, and became ally of USA after the war; however, the press of two distinguished defenders of liberal democracy took a positive attitude towards the military interventions in Turkey.   

Keywords

• Coup
• Ultimatum
• Post-Modern Coup
• Press

Kaynakça

1. And After Korea-Turkey. (1960, 30 Nisan). The Christian Science Monitor, s.20.
2. Ahmad, F. (1993). The Making of Modern Turkey. London. Routledge.
3. Akın, Ş. (2016). Darbeler ve Batı Medyası: 28 Şubat Darbesi Üzerinden Bir Analiz. Liberal Düşünce Dergisi, 17 (9), 35-56.
4. Avoiding One-Party Rule in Turkey. (1960, 30 Mayıs). The Guardian, s.1.
5. Back to the Army. (1960, 28 Mayıs). The Guardian, s.6.
6. Bankers are Disayed by Turkish Coup. (1980, 13 Eylül). The Guardian, s.18.
7. Barchard, D. (1980, 12 Eylül).Turkey’s Terrorists are Growing Bolder. The Guardian, s. 7.
8. Barchard, D. (1980, 15 Eylül). Turkish Rulers Order 70 pc Pay Rises and Prohibit Strikes. The Guardian, s. 1.

9. Barchard, D. (1980, 13 Eylül). Politicicians Goaled in Turkey Coup. The Guardian, s. 1.
10. Binbaşı Orhan Erkanlı ile Görüşme. (1960, 20 Temmuz). Cumhuriyet, s. 5.
11. Cautious Hopes for Turkish Coup. (1980, 15 Eylül). The Guardian, s.5.
12. Cengiz Çandar ve Postmodern Darbe. (2012, 26 Nisan). Erişim adresi: https://www.milliyet.com.tr/yazarlar/asli-aydintasbas/cengiz-candar-ve-postmodern-darbe-1532707
13. Çakmak, F. (2014). Cumhuriyet Halk Partisi'nin “Ege Vazife Gezisi” Ve 1959 Yılı Uşak-İzmir Olayları. Turkish Studies, 9, 1239-1258.
14. Erbakan Facing Military Clash. (1997, 28 Şubat). The Guardian, s.16.
15. Friendly, A. (1971, 20 Mart). Moderate Chosen to Form New Turkish Government. The New York Times, s. 3.
16. Gage, N. (1980, 13 Eylül). Greeks Hopeful That Coup Will Improve Turkish Ties. The New York Times, s. 4.
17. Godseel, G. (1960, 27 Mayıs). Younger Turks In Army Stages Coup Quietey, The Christian Science Monitor, s.1.
18. Howe, M. (1980, 13 Eylül). Military Motives in Turkey. The New York Times, s. 1-4.
19. Hunt, R. P. (1960, 17 Haziran). Eisenhower Lauds New Turk Regime. The New York Times, s.3.
20. Iran Offers to Share Military Data With Turkey. (1997, 6 Ocak). The Charlotte Observer, s.5.
21. Iran Wants Pact With Turkey. (1997, 6 Ocak). The Hartford Courant, s.A2.
22. Işık, M. (2019). 28 Şubat Süreci Hakkındaki İddialar ve Ak Parti’nin Sürecin Hukuki Düzenlemelerini Dönüştürme Çabası. Dicle Üniversitesi İktisadi ve İdari Bilimler Fakültesi Dergisi, 17 (9), 122-135.
23. Karpat, K. (2015). Kısa Türkiye Tarihi(1800-2012). İstanbul. Timaş Yayınları.
24. Keskin, Y. Z. (2012). Demokrat Parti İktidarı Ve Günümüze Yansımaları. Erzincan Üniversitesi Sosyal Bilimler Enstitüsü Dergisi, 5 (1), 107-130.
25. Kifner, J. (1980, 13 Eylül). Turkish Coup Chiefs Make Vow to Bring Stability to Nation. The New York Times, s.1.
26. Kinzer, S. (1997, 13 Şubat). Secular Turks Alarmed By Resurgence of Religion. The New York Times, s. A1.
27. Kinzer, S. (1997, 2 Mart). In Defense of Secularism, Turkish Army Warns Ruler. The New York Times, s. 9.
28. Kinzer, S. (1997, 27 Nisan). Resignations In Turkey Imperiling Islamic Chief. The New York Times, s. 4.
29. Kinzer, S. (1997, 19 Mayıs). Turkey Debates Islamic Schools. The New York Times, s.A6.
30. Kinzer, S. (1997, 19 Haziran). Pro-Islmaic Premier Steps Down In Turkey Under Army Pressure. The New York Times, s. A1.
31. Kinzer, S. (1997, 21 Haziran). In Rebuff to Turkish Islamists, Secularist Gets a call to Lead. The New York Times, s. 6.
32. Kohen,S. (1971, 16 Mart). Turkish Election Plea By Inönü. The Guardian, s. 2.
33. Lincoln, R.A. (1997, 16 Mart). The Islamist Runs Turkey Delicately. The New York Times, s.14.
34. Lull Over Turkey Is An Uneasy One. (1960, 23 Nisan). The New York Times, s.4.
35. Martial Law Halts Rioting In Turkey. (1960, 28 Nisan). The Christian Science Monitor, s.1.
36. Menderes Hanged in Turkish Prison. (1960, 18 Eylül). The New York Times, s.14.
37. Menderes To Begin Tour. (1960, 26 Mayıs). The New York Times, s.2.
38. Middleton, D. (1980, 13 Eylül). Friend to the West, Foe of Turkish Terrorists: Kenan Evren. The New York Times, s.4.
39. Military Chiefs in Turkey Oust Regime. (1971, 13 Mart). The New York Times, s. 8.
40. Military in Turkey Outs Goverment of Premier Demirel. (1980, 12 Eylül). The New York Times, s. A1.
41. Military Meddling in Turkey. (1997, 14 Haziran). The New York Times, s.20.
42. Military Rule in Turkey. (1960, 28 Mayıs). The New York Times, s.20.
43. MGK Tutanak Dergisi (1980), C.1, 19 Eylül 1980. Erişim adresi: https://www.tbmm.gov.tr
44. Mob Attacks Paper of Turkish Opposition. (1959, 3 Mayıs). The New York Times, s.12.
45. Oswald, J. (1980, 13 Eylül). U.S. Planning to Continue Turkish Aid. Los Angeles Times, s. A9.
46. Reasons for the Turkish Coup. (1960, 28 Mayıs). The Guardian, s.7.
47. Restoration Rather Than Revolution. (1960, 30 Mayıs). The Guardian, s.9.
48. Schmidt, D.A. (1960, 31 Mayıs). U.S. Recognizes Turkish Regime. The New York Times, s.3.
49. Self Deception in Turkey. (197, 3 Mart). The New York Times, s. 28.
50. Sick Men of NATO. (1971, 13 Mart). The Guardian, s.10.
51. Soldiers of Atatürk. (1960, 28 Mayıs). The Christian Science Monitor, s.18.
52. Sulzberger, C.L. (1960, 4 Mayıs). A Lesson the Turks Have Learned Well. The New York Times, s.44.
53. T.B.M.M. Zabıt Ceridesi (1960), Devre 11, İçtima 3, C.13, 18 Nisan 1960. Erişim adresi: https://www.tbmm.gov.tr
54. T.B.M.M. Zabıt Ceridesi (1960), Devre 11, İçtima 3, C.13, 27 Nisan 1960. Erişim adresi: https://www.tbmm.gov.tr
55. The Army As Liberator. (1960, 28 Mayıs). The Washington Post, s.12.
56. The Fallen Dictator. (1960, 29 Mayıs). The Observer, s.27.
57. Turkey Imposes Martial Law in 11 Areas. (1971, 27 Nisan). The New York Times, s. 12.
58. Turkey is As Unready for People’s Power as Russia Was in 1917. (1980, 13 Eylül). The Guardian, s. 17.
59. Turkey to Combat A Multiple Threat. (1971, 5 Mayıs). The New York Times, s. E4.
60. Turkey Gets New Cabinet:Emphasis on Specialists. (1971, 27 Mart). The New York Times, s. 19.
61. Turkey’s Government Survives a Challenge. (1997, 26 Şubat). The New York Times, A6.
62. Turkish Army to Hold the Ring. (1960, 28 Mayıs). The Guardian, s.1.
63. Turkish Coalition Loses Majority in Parliament. (1997, 31 Mayıs). The New York Times, s.3.
64. Turkish General Purge Pro-Islamic Officers. (1997, 27 Mayıs). The New York Times, s.A 4.
65. Turkish Military on Islam. (1997, 1 Haziran). The New York Times, s.8.
66. Turks Gave Assurances Before the Coup. (1980, 13 Eylül). The New York Times, s.5.
67. Walz, Jay. (1958, 5 Ağustos). Turkey Pushes Reforms. The New York Times, s.8.
68. Why Turks Threw Menderes Off His Tiger. (1960, 28 Mayıs). The Washington Post, s.A6.
69. Zürcher, E. J. (2000). Modernleşen Türkiye’nin Tarihi. İstanbul. İletişim Yayınları.
70. 20 Yıl Sonra Yeniden Zor Destekli Siyaset Dizaynı. (2017, 28 Şubat). Erişim adresi: https://www.evrensel.net/haber/310096/20-yil-sonra-yeniden-zor-destekli-siyaset-dizayni-