Duyusal Yetersizliği Bulunan ve Diğer Özel Gereksinimli Okul Öncesi Öğrencilerine Yönelik Eğitim Uyarlamalarının Karşılaştırılması

Yıl 2025, Cilt: 7 Sayı: 2, 120 - 144, 30.12.2025

Ayşegül Yıldırım , Ayşe Nur Kart , Mehmet Kart

Öz

Bu araştırmanın amacı, okul öncesi öğretmenlerinin sınıflarında duyusal yetersizliği (işitme veya görme yetersizliği) bulunan çocuklar ile diğer özel gereksinimli çocuklara yönelik gerçekleştirdikleri eğitim-öğretim uyarlamalarını karşılaştırmaktır. Araştırmada betimsel tarama modeli kullanılmış ve veriler, alan yazın taraması sonucunda geliştirilen bir anket aracılığıyla toplanmıştır. Çalışma grubunda, farklı illerde okul öncesi eğitim kurumlarında görev yapan ve sınıfında özel gereksinimli veya duyusal yetersizliğe sahip en az bir öğrenci bulunan 41 okul öncesi öğretmeni yer almaktadır. Bulgular, öğretmenlerin duyusal yetersizliği olan öğrenciler için özellikle iletişim ve fiziksel ortam uyarlamalarına yöneldiklerini ancak bu konularda bilgi ve materyal eksikliği yaşadıklarını göstermektedir. İşitme yetersizliği olan çocuklar için görsel materyallerin ve beden dilinin, görme yetersizliği olanlar için ise dokunsal uyaranlar ile güvenli ortam düzenlemelerinin öne çıktığı tespit edilmiştir. Diğer özel gereksinimli çocuklar için öğretim yöntemi, içerik ve etkinlik uyarlamalarına daha sıklıkla yer verildiği belirlenmiştir. Öğretmenlerin büyük bir kısmı duyusal yetersizlikler alanında destek ve rehberliğe ihtiyaç duymakta olup uyarlamaları genellikle bireysel çabalar doğrultusunda gerçekleştirmektedir. Elde edilen sonuçlar ışığında, öğretmen eğitimi programlarında duyusal yetersizliği olan öğrencilere yönelik uyarlama içeriklerinin arttırılması, sınıf içi destek mekanizmalarının geliştirilmesi ve okul ortamlarının daha kapsayıcı hale getirilmesi gerekliliğine dikkat çekilmektedir.

Anahtar Kelimeler

Duyusal yetersizlik , Eğitim-öğretim uyarlamaları , Kaynaştırma , Okul öncesi eğitim , Özel gereksinimli öğrenciler

Etik Beyan

Bu çalışmada “Yükseköğretim Kurumları Bilimsel Araştırma ve Yayın Etiği Yönergesi” kapsamında uyulması belirtilen tüm kurallara uyulmuştur.

Comparison of Educational Adaptations for Pre-school Students with Sensory Disabilities and Other Special Needs

Öz

This study aims to compare in-class adaptions implemented by pre-school teachers for children with sensory impairments (hearing or visual impairments) and other children with special educational needs. The research employed a descriptive survey model, and data were collected through a questionnaire developed based on the relevant literature. The study group consisted of 41 preschool teachers working in various provinces who had at least one child with special needs or sensory impairment in their classrooms. The findings revealed that teachers primarily focus on communication and physical environment adaptations for children with sensory impairments; however, they experience challenges due to a lack of knowledge and materials in these areas. For children with hearing impairments, visual materials and body language were emphasized, while for those with visual impairments, tactile stimuli and safe classroom arrangements were prioritized. It was also determined that adaptations of instructional methods, content and activities were more frequently made for children with other special needs. Most teachers reported that they need support and guidance on sensory impairments and that their adaptations were generally based on individual efforts. The results highlight the need to enhance the adaptation of content for students with sensory impairments in teacher education programs, to develop in-class support mechanisms, and to create more inclusive school environments.

Anahtar Kelimeler

Educational adaptations , Inclusion , Preschool education , Sensory impairments , Students with special needs

Kaynakça

• Ahmad Najmee, N. A., Mohammed, Z., Rahman, M. H. A., Fadzil, N. M., Mat Ludin, A. F. ve Hassan, R. (2025). Classroom settings for visually impaired schoolchildren: A scoping review. PLoS ONE, 20(2), 1-19. https://doi.org/10.1371/journal.pone.0318871
• Akın, G. ve Sani Bozkurt, S. (2021). Okul öncesi dönem tipik gelişim gösteren çocukların özel gereksinimli çocukların bireysel farklılıklarına ve sosyal kabulüne yönelik görüşleri. Anadolu Journal of Educational Sciences International, 11(1), 226–249. https://doi.org/10.18039/ajesi.737698
• Aslan, H., İnançlı, S., Sevim, M. Z. ve Aydın, M. (2022). Okul öncesi öğretmenlerinin kaynaştırma uygulamalarında karşılaştıkları sorunlar hakkında görüşlerinin incelenmesi. Social Sciences Studies Journal, 106, 4541–4547. http://dx.doi.org/10.29228/sssj.66498
• Aslan, S. T. (2019). Kaynaştırma eğitimine devam eden işitme yetersizliği olan öğrencilere verilen destek eğitim hizmetlerinin öğretmen görüşlerine göre değerlendirilmesi [Yüksek Lisans Tezi, Necmettin Erbakan Üniversitesi]. Yükseköğretim Kurulu Ulusal Tez Merkezi.
• Ataman, A. (2005). Özel gereksinimli çocuklar ve özel eğitim. A. Ataman (Ed.), Özel eğitime giriş (1. Baskı, s. 9-30) içinde. Gündüz Eğitim ve Yayıncılık.
• Aydın, D. ve Tuğluk, M. N. (2020). Okul öncesi öğretmenlerinin öğrenme-öğretme sürecinde öğretimsel uyarlamalara yer verme düzeylerinin belirlenmesi. Ulakbilge Sosyal Bilimler Dergisi, 47, 423–433.
• Bahap Kudret, Z. (2022). Erken çocukluk özel eğitimine ilişkin temel konular. H. Bakkaloğlu, S. Çelik, ve G. Tomris (Ed.), Araştırmadan uygulamaya erken çocukluk özel eğitimi el kitabı (1. Baskı s. 5–43) içinde. Vizetek.
• Blewitt, C., O’Connor, A., Morris, H., Mousa, A., Bergmeier, H., Nolan, A., Jackson, K., Barrett, H. ve Skouteris, H. (2020). Do curriculum-based social and emotional learning programs in early childhood education and care strengthen teacher outcomes? A systematic literature review. International Journal of Environmental Research and Public Health, 17(3), 1049. https://doi.org/10.3390/ijerph17031049
• Castro, S., Granlund, M. ve Almqvist, L. (2017). The relationship between classroom quality-related variables and engagement levels in Swedish preschool classrooms: A longitudinal study. European Early Childhood Education Research Journal, 25(1), 122–135. http://dx.doi.org/10.1080/1350293X.2015.1102413
• Coelho, V., Cadima, J. ve Pinto, A. I. (2019). Child engagement in inclusive preschools: Contributions of classroom quality and activity setting. Early Education and Development, 30(6), 800–816.
• Creswell, J. W. (2012). Educational research: Planning, conducting, and evaluating quantitative and qualitative research. Pearson.
• Çetingöz, D., ve Doğru, S. Y. (2024). Okul öncesi öğretmenlerinin kaynaştırma öğrencilerinin yetersizlik türüne göre yaptıkları öğretim uyarlamalarının incelenmesi. Dokuz Eylül Üniversitesi Buca Eğitim Fakültesi Dergisi, 60(1), 1530-1557.
• Doğan, M., Gürgür, H., Girgin, Ü., Karasu, H. P. ve Turan, Z. (2016). Tanıdan eğitime Kosova Cumhuriyeti’nde işitme engelli çocuklara yönelik düzenlemelerin incelenmesi. Turkish Online Journal of Qualitative Inquiry, 7(2), 31-70. https://doi.org/10.17569/tojqi.36788
• Gürgür, H., Girgin, Ü. ve Uzuner, Y. (2012). İşitme engelli bir öğrenci ile gerçekleştirilen bire bir söyleşilerde öğretmen yeterliliklerinin incelenmesi. Türk Eğitim Bilimleri Dergisi, 10(3), 507–539.
• Gürgür, H. ve Hasanoğlu Yazçayır, G. (2019). Türkiye’de kaynaştırma eğitimine yönelik öğretmenlerin görüşlerine odaklanılmış lisansüstü eğitim tezlerinin sentezlenmesi: Meta-etnografik bir çalışma. Eğitimde Nitel Araştırmalar Dergisi – Journal of Qualitative Research in Education, 7(2), 845–872. https://doi.org/10.14689/issn.2148-2624.1.7c.2s.16m
• Hudym, I. M. ve Dykhta Kirff, V. (2024). Technologies of social and pedagogical support for students with visual impairments in the general education environment. Теоретико-методичні проблеми виховання дітей та учнівської молоді, 1(28), 112-123.
• Kılıç, A. (2019). Görme engelli çocuklar için okulöncesi eğitim mekanlarının duyusal deneyimler bağlamında değerlendirilmesi [Yüksek lisans tezi, Bursa Uludağ Üniversitesi]. Yükseköğretim Kurulu Ulusal Tez Merkezi.
• Kocaoğlu, A., Acartürk, H. T., İskenderoğlu, A. ve Çelenk, H. B. (2023). Okul öncesi öğretmenlerinin kaynaştırma/bütünleştirme uygulamalarına ilişkin görüş ve önerileri. Sakarya Üniversitesi Eğitim Fakültesi Dergisi, 23(1), 47–69. https://doi.org/10.53629/sakaefd.1166194
• Köse, İ., Aksoy, A., Topal, S., Ekmekçi, N. H. ve Bağcı, Ö. A. (2024) Okul öncesi dönemde işitme yetersizliği olan çocukların erken okuryazarlık becerilerinin geliştirilmesinde kullanılan materyallerin incelenmesi. Journal of Computer and Education Research, 12(24), 823-848. https://doi.org/10.18009/jcer.1530667
• MEB (2018). Özel Eğitim Hizmetleri Yönetmeliği (Resmî Gazete Tarih: 07.07.2018 ve sayısı: 30471). Ankara: Milli Eğitim Bakanlığı Özel Eğitim ve Rehberlik Hizmetleri Genel Müdürlüğü. https://www.resmigazete.gov.tr/eskiler/2018/07/20180707-8.htm
• Miyauchi, H. (2020). A systematic review on inclusive education of students with visual impairment. Education Sciences, 10(11), 346. https://doi.org/10.3390/educsci10110346
• Nguyen, T., Ansari, A., Pianta, R. C., Whittaker, J. V., Vitiello, V. E. ve Ruzek, E. (2020). The classroom relational environment and children’s early development in preschool. Social Development, 29(4), 1071– 1091. https://doi.org/10.1111/sode.12447
• Odluyurt, S. (2018). Özel gereksinimli çocuklarda okul öncesi kaynaştırmaya hazırlık etkinlikleri. Ilkogretim Online, 17(2), 1-18.
• Odom, S. L. ve Wolery, M. (2003). A unified theory of practice in early intervention/early childhood special education: Evidence-based practices. The journal of special education, 37(3), 164-173.
• Özcan, G. ve Karaoğlu, G. B. (2021). Okul öncesi öğretmenlerinin kaynaştırma eğitimine yönelik duyguları, tutumları, kaygıları ile öğretmen yeterlikleri arasındaki ilişkinin incelenmesi. Afyon Kocatepe Üniversitesi Sosyal Bilimler Dergisi, 23(4), 1366–1385. https://doi.org/10.32709/akusosbil.912016
• Patton, M. Q. (2014). Qualitative research & evaluation methods: Integrating theory and practice. Sage publications.
• Söğüt, D. A. (2017). Sınıf öğretmenlerinin bireyselleştirilmiş eğitim programı hazırlamada karşılaştıkları güçlükler ve kaynaştırma uygulamalarına ilişkin görüşlerinin değerlendirilmesi [Yüksek Lisans Tezi, Sıtkı Koçman Üniversitesi]. Yükseköğretim Kurulu Ulusal Tez Merkezi.
• Söylemez, S., Kart, A. N. ve Özbey Gökçe, F. (2024, 5-6, Haziran). İşitme yetersizliği olan öğrencilerin eğitim öğretim ortamlarına yönelik özel eğitim öğretmenlerinin görüşleri. International Scientific Research and Innovation Congress, Ankara, Türkiye.
• Sanches Ferreira, M., Gonçalves, J. L., Araújo, S. B., Alves, S. ve Barros, S. (2022). Building inclusive preschool classrooms: How desirable and feasible is a set of strategies that facilitate teacher–child relationships? Frontiers in Education, 7, 944822.
• Temiz, Z. ve Parlak Rakap, A. (2018). Uyarlama çalışmaları ile kaynaştırma için hazırlanmak [Getting ready for inclusion through adaptation activities]. İlköğretim Online, 17(3), 1738–1750.
• Türk, N. (2011). İlköğretim okullarında uygulanan kaynaştırma eğitimi ile ilgili sosyolojik bir araştırma (Denizli örneği). [Yüksek Lisans Tezi, Süleyman Demirel Üniversitesi]. Yükseköğretim Kurulu Ulusal Tez Merkezi.
• Ünay, E. (2015). Destek oda eğitiminin kaynaştırma öğrencilerinin matematik başarıları üzerine etkisi. Buca Eğitim Fakültesi Dergisi, 40, 45–61.
• Yıkmış, A., Aktaş, B., Karabulut, A. H. ve Terzioğlu, N. K. (2018). Okul öncesi öğretmenlerinin kaynaştırmaya ilişkin yeterliliklerinin belirlenmesi. Abant İzzet Baysal Üniversitesi Eğitim Fakültesi Dergisi, 18(3), 1841-1860.
• Zabeli, N. ve Gjelaj, M. (2020). Preschool teacher’s awareness, attitudes and challenges towards inclusive early childhood education: A qualitative study. Cogent Education, 7(1), 1791560. https://doi.org/10.1080/2331186X.2020.1791560