The Philosophy of Life in the Poetry of Īliyyā Abū Māḍī

Öz

From the late nineteenth century onward, poets who migrated from the Arab world to North and South America for economic and political reasons and continued their literary activities in exile are called Mahjar poets. Iliyya Abū Māḍī (1889–1957) is one of the leading representatives of Mahjar literature. The poet, who emigrated to Alexandria, Egypt in 1902, remained bound to the metrical patterns of traditional Arabic poetry in his early poems under the influence of classical Arabic poetry and adopted a method dealing with classical themes. With his migration to the United States in 1912, his new environment offered him both different ways of thinking and new possibilities of expression. Indeed, there he founded the literary association al-Rābiṭatu’l-Qalamiyya together with figures such as Jubrān Khalīl Jubrān (1883–1931), Mīkhāʾīl Nuʿayma (1889–1988), and Nasīb ʿArīḍa (1887–1946); under their influence, he developed an original style and brought inner, spiritual, and philosophical dimensions to the fore in his poetry along with a romantic sensibility. His deep relationship with nature, his idea of freedom, and human and universal values endowed his poetry with both lyrical and philosophical depth. Drawing on a broad intellectual accumulation extending from Plato to the wisdom poets of the Abbasid period and to modern currents of thought, Iliyya Abū Māḍī placed reason, wisdom, and human experience at the center of his poetry. Considering poetry as a field of contemplation, Abū Māḍī came to be referred to as a “philosopher-poet” and made significant contributions to the development of Mahjar poetry and modern Arabic literature with his original philosophical approach to life, humanity, and existence. In Turkey, a study titled “On the Possibility of a Consolation Detached from Religion: Iliyya Abū Māḍī’s Ode Falsafatu’l-Ḥayāt” has been identified, which examines a single poem of Abū Māḍī that encourages an optimistic outlook on life. In the international field, the study titled “Îliyyâ Ebû Mâdî: Şâʿiru’t-Teemmul ve’l-Felsefe,” co-authored in 2006 by ʿInāyatullāh Fātihī Nejad and Muhammed Rızā Belverdī, and the article titled “Felsefetu’l-Ḥayāt ʿinde Îliyyâ Ebī Māḍī fī Ḍaw’i Şiʿrih,” prepared in 2023 by Bakht Zubair and Inam Ur Rehman, have been identified. Zubair and Rehman addressed Abū Māḍī’s poems within the framework of themes such as the search for beauty, acceptance of the present condition, indifference in the face of the certainty of death, and the metaphor of wine; however, they did not subject the poems they selected to an in-depth analysis. Nejad and Belverdī, on the other hand, made evaluations aimed at determining the philosophical character of Iliyya Abū Māḍī and stated that this philosophy exhibits different, and at times even contradictory, tendencies such as optimism, pessimism, and skepticism in many of the poet’s poems. Unlike these studies, the present study aims to reveal the poet’s philosophy of life from an existential perspective by addressing his poems within the framework of themes such as optimism, humility, generosity, love, and faith. In the study, thematic and philosophical reading methods were employed, and the poet’s life, understanding of poetry, and selected works were analyzed in a systematic manner. In the conclusion, it has been determined that the poet developed a humanist philosophy of life that addresses life along the axes of existence, nature, humanity, freedom, love, and thought, and that he is one of the pioneers of the existential line in Mahjar literature. It has also been revealed that the poet is one of the pioneering figures who brought existential questioning to the center of poetry within Mahjar literature.

Anahtar Kelimeler

• Arabic Language and Rhetoric
• Philosophy of Religion
• Poetry
• Mahjar Literature
• Īliyyā Abū Māḍī

Îliyyâ Ebû Mâdî’nin Şiirlerinde Yaşam Felsefesi

Öz

19. yüzyılın sonlarından itibaren iktisâdî ve siyâsî sebeplerden dolayı Arap dünyasından Kuzey ve Güney Amerika’ya göç ederek gurbette edebî çalışmalarını sürdüren şairlere Mehcer şairleri denilmektedir. Îliyyâ Ebû Mâdî (1889–1957), Mehcer edebiyatının önde gelen temsilcilerinden biridir. 1902 yılında Mısır’ın İskenderiye şehrine göç eden şair, ilk dönem şiirlerinde geleneksel Arap şiirinin etkisiyle aruz kalıplarına bağlı kalmış, klasik temaları işleyen bir yöntem benimsemiştir. 1912 yılında Amerika’ya göç etmesiyle birlikte yeni çevresi ona hem farklı düşünme biçimleri hem de yeni anlatım olanakları sunmuştur. Nitekim burada Cibrân Halîl Cibrân (1883-1931), Mîhâîl Nuayme (1889-1988) ve Nesîb Arîda (1887-1946) gibi isimlerle birlikte er-Râbıtatu’l-Kalemiyye adlı edebî topluluğu kurmuş; bu isimlerin etkisiyle özgün bir tarz geliştirmiş; şiirlerinde romantik duyarlılıkla birlikte içsel, ruhsal ve felsefî boyutları öne çıkarmıştır. Doğa ile kurduğu derin ilişki, özgürlük düşüncesi, insanî ve evrensel değerler, onun şiirlerine hem lirik hem de felsefî bir derinlik kazandırmıştır. Platon’dan Abbâsîler döneminin hikemî şairlerine ve modern düşünce akımlarına uzanan geniş bir birikimden beslenen Îliyyâ Ebû Mâdî, akıl, hikmet ve insanî tecrübeyi şiirinin merkezine yerleştirmiştir. Şiiri bir teemmül alanı olarak değerlendiren Ebû Mâdî, “filozof şair” olarak anılmış; hayat, insan ve varlık üzerine geliştirdiği özgün felsefî yaklaşımıyla Mehcer şiirinin ve modern Arap edebiyatının gelişimine önemli katkılar sağlamıştır. Türkiye’de Ebû Mâdî’nin şiirlerini yaşam felsefesi bağlamında ele alan “Dinden Mücerret Bir Tesellinin İmkânı Üzerine: İliyya Ebû Mâdî’nin Felsefetu’l-Hayat Kasidesi” isimli bir çalışma tespit edilmiştir. Bu çalışmada, Ebû Mâdî’nin hayata iyimser bir bakışla yaklaşmayı telkin eden tek bir şiiri incelenmiştir. Yurt dışında ise, ʿİnâyetullâh Fâtihî Nejad ve Muhammed Rızâ Belverdî’nin 2006 yılında birlikte kaleme aldıkları “Îliyyâ Ebû Mâdî: Şâʿiru’t-Teemmul ve’l-Felsefe” isimli çalışma ile Bakht Zubair ve Inam Ur Rehman tarafından 2023 yılında hazırlanan “Felsefetu’l-Hayât ʿinde Îliyyâ Ebî Mâdî fî Dav’i Şiʿrih” başlıklı makale tespit edilmiştir. Zubair ve Rehman, çalışmalarında Ebû Mâdî’nin şiirlerini “güzellik arayışı, mevcut duruma rıza, ölümün kesinliği karşısında kayıtsızlık ve içki metaforu” temaları çerçevesinde ele almışlar, ancak tercih ettikleri şiirleri derinlikli bir analize tabi tutmamışlardır. Nejad ve Belverdî ise çalışmalarında Îliyyâ Ebû Mâdî’nin felsefî kişiliğini belirlemeye yönelik değerlendirmelerde bulunmuşlar ve şairin birçok şiirinde bu felsefenin farklı, hatta zaman zaman iyimser, kötümser ve şüpheci yönler gibi birbirine zıt eğilimler taşıdığını belirtmişlerdir. Elinizdeki bu çalışma, söz konusu araştırmalardan farklı olarak şairin şiirlerini iyimserlik, tevazu, cömertlik, sevgi ve inanç temaları çerçevesinde ele alarak onun yaşam felsefesini varoluşsal bakış açısıyla ortaya koymayı amaçlamaktadır. Çalışmada tematik ve felsefî okuma yöntemlerinden yararlanılmış; şairin hayatı, şiir anlayışı ve seçilmiş eserleri sistematik biçimde analiz edilmiştir. Sonuç kısmında şairin hayatı; varlık, tabiat, insan, özgürlük, sevgi ve düşünce ekseninde ele alan hümanist bir yaşam felsefesi geliştirdiği ve Mehcer edebiyatında varoluşçu çizginin öncülerinden biri olduğu tespit edilmiştir. Ayrıca şairin, Mehcer edebiyatı içinde varoluşsal sorgulamayı şiirin merkezine taşıyan öncü isimlerden biri olduğu ortaya konulmuştur.

Anahtar Kelimeler

• Arap Dili ve Belagati
• Din Felsefesi
• Şiir
• Mehcer Edebiyatı
• Îliyyâ Ebû Mâdî

Kaynakça

1. Abdurrahmân, Hâtim Muhammed Ali. et-Tefâul ve’t-teşâum fî şiʿri Îliyyâ Ebû Mâdî. Hartum: Câmiʿatu’l-Hartûm, Kulliyyetu’l-Âdâb, Yüksek Lisans Tezi, 2006.
2. Arslan, Adnan. “Dinden Mücerret Bir Tesellinin İmkânı Üzerine: İliyya Ebû Mâdî’nin Felsefetu’l-Hayat Kasidesi”. Trabzon İlahiyat Dergisi 9/1 (01 Haziran 2022): 399-418. https://doi.org/10.33718/tid.1098792.
3. Arvîne, ʿAbdulkerîm. el-Vatan fî şiʿri Îlîyyâ Ebû Mâdî. Biskre - Cezayir: Câmiaʿatu Ummi Haydar, Kulliyyetu’l-Âdâb ve’l-ʿÛlûmi’l-İnsâniyye ve’l-İctimâiyye, Yüksek Lisans Tezi, 2008.
4. Bilyâmin, Muhammed Firzâm. Eşʿâru Îliyyâ Ebû Mâdî fî’l-cedâvil ʿalâ davʾi’l-huviyyeti’l-ictimâʿiyye. Malang: Câmiʿatu Mevlânâ Mâlik İbrâhîm, Yüksek Lisans Tezi, 2017.
5. Bintu ʿAbdirrezzâk, Nûru’ş-Şefîka. el-Mevâʿiz fî şiʿri “felsefeti’l-hayât” li-Îliyyâ Ebû Mâdî. Banda Aceh: Câmiʿatu’r-Rânîrî’l-İslâmiyyeti’l-Hukûmiyye, Yüksek Lisans Tezi, 2018.
6. Eşter, ʿAbdulkerîm. Îliyyâ Ebû Mâdî hayâtuhû ve şiʿruhû – el-aʿmâlu’ş-şiʿriyyetu’l-kâmile. Kuveyt: Muessesetu Câizeti ʿAbdilʿazîz Suʿûd, 2008.
7. Fâhûrî, Hannâ. el-Câmîʿ fî târîhi’l-edebi’l-ʿArabî -el-edebu’l-hadîs-. 2 Cilt. Beyrut: Dâru’l-Cîl, 1986.
8. Ertürk, Ramazan. Varoluşsal Din Felsefesine Giriş. İstanbul: Yarın Yayınları, 2012.

9. Hafâcî, Muhammed ʿAbdulmunʿim. Kissatu’l-edebi’l-mehcerî. Beyrut: Dâru’l-Kitâbi’l-Lubnânî, 2. Basım., 1973.
10. Hasen, Muhammed Abdulganî. Eşʿâr ve şuʿarâʾ mine’l-mehcer. Kahire: Dâru’l-Hilâl, 1973.
11. Hasen, Muhammed ʿAbdulganî. eş-Şiʿru’l-ʿArabî fî’l-mehcer. Kahire: Mektebetu’l-Hanci, 1955.
12. Hâtûm, ʿAfîf Nâyif. Îliyyâ Ebû Mâdî (hayâtuhû – şiʿruhu - nesruhû). Beyrut - Lübnan: Dâru’s-Sekâfe, 1994.
13. Îliyyâ Ebû Mâdî. Dîvân. Beyrut: Dâru’l-ʿAvde, ts.
14. Koç, Turan. İslâm Estetiği. İstanbul: İsam Yayınları, 2008.
15. Lîze, Zevbe - Linde, Kumûm. Şiʿriyyetu’l-kasîde fî Dîvâni Îliyyâ Ebû Mâdî. Cezayir: Câmiʿatu Aklî Muhand Ulhâc, Maʿhedu’l-Lugât ve’l-Edebi’l-ʿArabî, Lisans Tezi, 2012.
16. Mirzâ, Zuheyr. Îliyyâ Ebû Mâdî şâʿiru’l-mehceri’l-ekber. Dâru’l-Yekaḍati’l-ʿArabiyye li’t-Teʾlîf ve’t-Terceme ve’n-Neşr, ts.
17. Mohideen, Mr. H.L.Meera. “et-Tasavvurâtu’t-tefâuliyye fî’l-edebi’l-mehcerî’l-ʿArabî – eşʿâru Îliyyâ Ebî Mâdî unmûzecen”. Sri Lankan Journal of Arabic and Islamic Studies 02/02 (2019), 10-19.
18. Nejâd, ʿİnâyetullâh Fâtihî - Belverdî, Muhammed Rızâ. “Îliyyâ Ebû Mâdî şâʿiru’t-teemmul ve’l-felsefe”. Mecelletu’l-Lugati’l-ʿArabiyye ve Âdâbihâ 2/4 (2006), 51-66.
19. Râbıtatu Udebâi’ş-Şâm. “Şâiru Lubnân ve’l-mehcer Îliyyâ Ebû Mâdî”. Erişim 12 Ağustos 2025. https://www.odabasham.net
20. Reneaux, Roger. Egzistansiyalizm Üzerine Dersler. Çev. Murtaza Korlaelçi. Kayseri: Erciyes Üniversitesi Yayınları, 1994.
21. Safve, Necde Fethî. Îliyyâ Ebû Mâdî ve’l-hareketu’l-edebiyye fî’l-mehcer. Bağdat: Matbaʿatu’l-Hukûme, 1945.
22. Sartre, Jean-Paul. Varoluşçuluk. Çev. Asım Bezirci. İstanbul: Say Yayınları, 27. Basım, 2017.
23. Şimşek, İsmail. Din Felsefesi Kavramlar Sözlüğü – Yeni Başlayanlar İçin-. Ankara: Kitabe Yayınları, 2024
24. Taşdelen, Vefa. Felsefeden Edebiyata. Ankara: Hece Yayınları, 2013.
25. Taşdelen, Vefa. Kaygıdan Umuda Varoluşun Renkleri. Ankara: Hece Yayınları, 2017.
26. Tokat, Latif. Din Felsefesi Yazıları. Ankara: Elis Yayınları, 2015.
27. Tokat, Latif. Anlam Sorunu. Ankara: Elis Yayınları, 2. Basım, 2017.
28. Ürün, Ahmet Kâzım. Modern Arap Edebiyatı. Konya: Çizgi Kitabevi Yayınları, 2015.
29. Yazıcı, Hüseyin. Göç Edebiyatı: Doğu’yu Batı’ya Taşıyanlar. İstanbul: Akdem Yayınları, 2022.
30. Yazıcı, Hüseyin. “Mehcer Edebiyatı”. Türkiye Diyanet Vakfı İslâm Ansiklopedisi. 28/364-367. Ankara: TDV Yayınları, 2003.
31. Yıldız, Musa. “Îliyyâ Ebû Mâdî’nin et-Talâsim Şiirine Eleştirel Bir Bakış”. Ekev Akademi Dergisi 2/3 (Kasım 2000), 99-128.
32. Zubair, Bakht - Ur Rehman, Inam. “Felsefetu’l-hayât ʿinde Îliyyâ Ebî Mâdî fî dav’i şiʿrih”. Journalof Arabic Research 06/02 (2023), 81-94. https://ojs.aiou.edu.pk/index.php/jar/article/view/1960