Şia’nın Takiyye İnancı Çerçevesinde Hz. Ali’nin İlk İki Halife İle Münasebetleri

Öz

Bütün islâm mezheplerinde ama az ama çok uygulama alanı bulan takiyye, hiç şüphe yok ki şîa için çok daha büyük anlam ifade etmekte, her şeyden öte tarihî perspektifte inancın savunu aracı haline gelmektedir. Bu makalede şîa‟nın takiyye inancının temelinde yer alan Hz. Ali‟nin takiyye yaptığı iddiası incelenmiştir. Hz. Ali‟nin, ilk iki halife ile siyasî, dinî, iktisadî ve sosyal ilişkileri bu çerçevede ele alınmış, tarihî perspektifte bu ilişkileri belirleyen ölçülerin tespitine çalışılmıştır.

Anahtar Kelimeler

• Hilâfet,şîa,Takiyye,Hz. Ali,Hz. Ebu Bekr,Hz. Ömer

Kaynakça

1. Abdurrezzâk, b. Hemmâm es-Sanânî (211/827), el-Mussannef, I-XI, thk: Habîburrahmân el-A‟zâmî, el-Mektebu‟l-İslâmî, Beyrut tz.
2. Ahmed b. Hanbel, Ebu Abdillah eş-Şeybânî (241/855), Müsned, I-IV, Çağrı Yay., II. Bsk., İst. 1992
3. Ahmed Emîn, Fecru‟l-İslâm, Dâru‟l-Kitâbi‟l-Arabî, XI. Bsk., Beyrut 1975
4. Âmidî, Seyfuddîn (631/1233), el-İmâmetu min Ebkâri‟l-Efkâr fî Usûlu‟d-Dîn, thk: Muhammed Zübeydî, Beyrut 1992
5. Azimli, Mehmet, “Hulefa-i Raşidin Döneminde Halife Seçimleri”, Din Bilimleri Akademik Araştırma Dergisi, VII/1, (2007), 35-59
6. Belâzurî, Ahmed b. Yahyâ b. Câbir (279/892), Fütûhu‟l-Buldân, thk: Abdullah Üneys et-Tıbâ‟-Ömer Üneys et-Tıbâ‟, Müessesetü‟l-Meârif, Beyrut 1407/1987
7. Beyhâkî, Ebu Bekr Ahmed b. Hüseyin b. Ali (458/1066), es- Sünenu‟l-Kübrâ, I-X, Beyrut 1300
8. Buhârî, Ebu Abdillah Muhammed b. İsmail (256/870), Sahîh, I-VII, Çağrı Yay., II. Bsk., İst. 1992

9. Bûtî, M. Saîd Ramazan, Fıkhu‟s-Sîreti‟n-Nebeviyye Maa Mucez li- Târîhi‟l-Hilâfeti‟r-Râşide, Dımeşk 1991
10. Dârakutnî, Ebu‟l-Hasan Ali b. Ömer b. Ahmed (385/995), Sünen, tlk: Ebu Tayyib Muhammed el-Azîm Abâdî, Kahire 1966
11. Dârimî, Ebu Muhammed Abdullah b. Abdirrahman b. el-Fadl b. Behrâm, Sünen, Dımeşk 1349
12. Dehlevî, Ebu Abdilazîz Ahmed b. Abdirrahîm, Muhtasar et-Tuhfetu‟l- İsnâ Aşeriyya, Arp. çev: Muhammed b. Muhyiddîn b. Ömer el- Eslemî, thk: Muhibuddîn el-Hatîb, Mısır 1373
13. Demirci, Mustafa, İslâmın İlk Üç Asrında Toprak Sistemi, Kitabevi Yay., İst. 2003
14. Dineverî, Ebu Hanîfe Ahmed b. Dâvud (282/895), el-Ahbâru‟t-Tıvâl, thk: Abdulmünim Âmir, Dâru‟l-İhyâi‟l-Kütübi‟l-Arabiyye, I. Bsk., Kahire 1960
15. Ebu Avâne, Ya‟kûb b. İshâk el-Esferâinî (316/928), Müsned, I-V, thk: Eymen b. Ârif ed-Dımeşkî, Dâru‟l-Ma‟rife, I. Bsk. Beyrut 1998
16. Ebu Dâvud, Süleyman b. Eşas b. İshâk b. Beşîr b. Şeddâd b. Amr b. İmrân el-Ezdî (275/888), Sünen, I-V, thk., hşy., şrh: Bedreddîn Çetiner, Çağrı Yay., II. Bsk., İst. 1992
17. Ebu Halîl, Şevkî, Fi‟t-Târîhi‟l-İslâmî, Dâru‟l-Fikr, Beyrut/Dımeşk 1991
18. Ebu İsmail, Hammâd b. İshâk b. İsmail b. Zeyd el-Bağdâdî (267/880), Tereketu‟n-Nebî (sav), thk: Ekrem Ziyâ Umerî, yer yok 1404
19. Ebu Nuaym, el-Esbehânî (430/1038), Kitâbu‟l-İmâme ve‟r-Reddi ala‟r-Râfida, thk., tlk., thrc: Ali b. Muhammed b. Nâsır el-Fukeyhî, Mektebu‟l-Ulûm ve‟l-Hikem, IV. Bsk., Medine 2004
20. Fadlullah, Muhammed Hüseyin, el-İslâm ve Mântıku‟l-Kuvve, Beyrut 1986
21. Fayda, Mustafa, “Fey”, DİA, İstanbul 1995, XII, 511-513
22. Fazlurrahman, İslam, çev: M. Dağ, M. Aydın, Ankara 1992
23. Fığlalı, E. Ruhi, İmâmiyye Şîası, İstanbul 1984
24. Gölpınarlı, Abdulbaki, Tarih Boyunca İslâm Mezhepleri ve Şiilik, İst. 1987
25. ----, Sosyal Açıdan İslâm Tarihi, İst. 1991
26. Habib, Muhibuddin, “İslâm Mezheb ve Fırkalarının Birbirine Yaklaş- tırılması Konusu”, çev: M. Hayri Kırbaşoğlu, AÜİFD, XXX, Ankara 1988, 293-327
27. Hâkim en-Neysâbûrî, Ebu Abdillah Muhammed b. Abdillah b. Hamdeveyh en-Neysâbûrî (405/1014), Kitâbu Ma‟rifeti Ulûmi‟l- Hadîs, thk: Seyyid Muazzam Hüseyin, Dâru İhyâi‟l-Ulûm, I. Bsk., Beyrut 1997/1417
28. Hakyemez, Cemil, “Şiî Takiyye İnancının Teşekkülü”, Çorum İlahiyat Fakültesi Dergisi, III/6, 129-146
29. Halil, İmaduddin, İslam Tarihi-Bir Yöntem Araştırması-, çev: Ubeydullah Dalar, İstanbul 1985
30. Hasenî, Abdurrezzâk, Ta‟rîfu‟ş-Şîa, Suriye 1933
31. Heytemî, Ebu‟l-Hasan Ahmed b. Hacer (974/1567), es-Sevâik fi‟r- Reddi alâ Ehli‟l-Bida‟ ve‟z- Zenedika, Kahire tz.
32. Hindî, Ali el-Muttakî, Kenzu‟l-Ummâl, Haydarabâd 1975
33. İbn Abdilber, Ebu Ömer Yûsuf b. Abdillah (463/1071), ed-Dürer fi İhtisâri‟l-Meğâzî ve‟s-Siyer, tlk., thrc: Mustafa Dîb el-Buğa, Teclîdu‟l-Fidâ, Dımeşk 1984
34. İbnu’l-Esîr, Ebu‟l-Hasan Ali b. Muhammed (630/1232), Üsdü‟l-Ğâbe fî Ma‟rifeti‟s-Sahâbe, I-V, Mısır 1280
35. İbn Hacer, Ebu‟l-Fadl Ahmed b. Ali b. Muhammed el-Askalanî (852/1448), el-İsâbe fî Temyîzi‟s-Sahâbe, Mısır 1328
36. İbn Hıbbân, Ebu Hâtim Muhammed b. Hıbbân b. Ahmed et-Temimî el-Büstî (354/965), es-Sîretu‟n-Nebeviyye ve Ahbâru‟l-Hulefâ, thk: Aziz Bek, Müessesetü‟l-Kütübi‟s-Sakafiyye, I. Bsk. Beyrut 1407/1987
37. -----, Kitâbu‟l-Mecrûhîn mine‟l-Muhaddisîn ve‟d-Duafâ ve‟l-Metrûkîn, I- III, thk: Mahmûd İbrahim Zâyid, Dâru‟l-Ma‟rife, Beyrut 1992
38. İbn Hişâm, Ebu Muhammed Abdulmelik b. Eyyûb el-Hımyerî (213/828), es-Sîretu‟n-Nebeviyye, thk., şrh: M. es-Sekkâ-İ. el- Ebyârî-A. Şelbî, I-IV, Kahire tz.
39. İbn İshâk, Muhammed b. Yesâr (151/768), Sîretu İbn İshâk, thk., tlk: Muhammed Hamidullah, Konya 1981
40. İbn Kesîr, Ebu‟l-Fidâ İsmail b. Ömer el-Kureyşî (774/1372), el- Bidâye ve‟n-Nihâye, I-XIV, Mısır 1932
41. İbn Kuteybe, Ebu Muhammed Abdullah b. Müslim ed-Dineverî (276/889), Te‟vîlu‟l-Muhtelifi‟l-Hadis (Hadis Müdafaası), çev: M. Hayri Kırbaşoğlu, İstanbul 1979
42. İbn Mâce, Ebu Abdillah Muhammed b. Yezîd el-Kazvini, Sünen, tlk: M. Fuâd Abdulbâkî, Kahire 1952
43. İbn Manzûr, Ebu‟l-Fadl Muhammed b. Mükrim (711/1311), Lisânu‟l- Arab, I-XV, Beyrut 1956
44. İbn Sa’d, Ebu Abdillah Muhammed (230/845), et-Tabakâtu‟l-Kübrâ, I-IX, thk: İhsân Abbâs, Dâru Sâdır, Beyrut tz.
45. İbn Şebbe, Ebu Zeyd Ömer en-Numeyrî el-Basrî (262/845), Kitâbu Târîhi‟l-Medineti‟l-Münevvere, I-IV, thk: F. Muhammed Şeltut, yer ve tarih yok
46. İbn Teymiyye, Ebu‟l-Hasan Ahmed b. Abdilhalîm (728/1328), Minhâcu‟s-Sünne fî Nakdi Kelâmi‟ş-Şîa ve‟l-Kaderiyye, I-IV, Bulak 1321
47. İlhan, Avni, “Takiyye Doğuşu ve Gelişmesi”, Dokuz Eylül Ünv. İFD, II, İzmir 1985
48. İnayet, Hamid, Çağdaş İslâmî Siyasî Düşünce, çev: Y. Ziya, İstanbul 1988
49. Kâdı Iyâd, Iyâd b. Musâ el-Yahsubî (544/1149), el-İlmâu ilâ Ma‟rifeti Usûli‟r-Rivâye ve Takyîdi‟s-Semâ‟, thk: Seyyid Ahmed Sakr, I. Bsk., Dâru‟t-Turâs (Kahire)/el-Mektebetu‟l-Atîka (Tunus) 1389/1970
50. Kandehlevî, Muhammed Yusuf, Hayâtu‟s-Sahabe, I-III, tlk, nşr: N. Abbâs, M. Ali Devle, Dımeşk 1993 Kâsimî, Muhammed Cemâluddîn ed-Dımeşkî (1332/1913), Kavâidu‟t-Tahdîs min Funûn Mustalahi‟l-Hadîs, thk: Muhammed Behcet el-Beytâr, tkd: Muhammed Reşîd Rızâ, Dâru‟n-Nefâis, III. Bsk., Beyrut 2001/1422
51. Kâşifu’l-Ğıtâ, Muhammed el-Hüseyin, Aslu‟ş-Şîa ve Usûluhâ, Beyrut 1993
52. Kuleynî, Ebu Cafer Muhammed b. Ya‟kûb b. İshâk (329/940), Usûl-i Kâfî, I-XIV, şrh: H. Seyyid Cevâd Mustafa, Şirâz tz.
53. Kummî, Ebu Cafer Muhammed b. Ali b. Babeveyh (301/913), Risâletu‟l-İ‟tikadi‟l-İmâmiyye (Şiî İmâmiyye‟nin İnanç Esasları), çev: E. Ruhi Fığlalı, Ankara 1978
54. Mâlik b. Enes (179/795), el-Muvattâ, I-II, thk., tlk: M. Fuâd
55. Abdulbâkî, Çağrı Yay., II. Bsk., İst. 1992
56. Muhibbu’t-Taberî, Ebu Cafer Ahmed b. Abdillah b. Muhammed (694/1294), er-Riyâdu‟n-Nadra fî Menâkıbi‟l-Aşera, I-II, tsh: M. Bedruddîn, Mısır tz.
57. Musavi, Musa, Şia ve Şiilik Mücadelesi, çev: K. Hoca, İstanbul 1995
58. Musevî, Abdulhüseyin Şerefuddin, el-Muracaât, çev: S. Sonay, Adana tz.
59. Muzaffer, Muhammed Rızâ, Akâidu‟l-İmâmiye, Beyrut 1988
60. -----, es-Sakîfe, Beyrut 1993
61. Müslim, Ebu‟l-Hüseyin Müslim b. el-Haccâc (261/874), Sahîh, I-III,
62. thk., tsh., tlk: M. Fuâd Abdulbâkî, Çağrı Yay., II. Bsk., İst. 1992
63. Neccâr, Abdulvehhâb, el-Hulefâu‟r-Râşidûn, Beyrut 1990
64. Nesâî, Ebu Abdirrahman Ahmed b. Şuayb b. Ali b. Sinân b. Dînâr (303/916), Sünen, I-VIII, şrh: Suyûtî, Çağrı Yay., II. Bsk., İst. 1992
65. Nevbahtî, Ebu Muhammed Hasan b. Musâ (300/912), Fıraku‟ş-Şîa, İst. 1931
66. Râğıb el-İsfehânî (425/1033), Müfredâtu Elfâzi‟l-Kur‟ân, thk: Safvân Adnân Dımeşk/Beyrut 1412/1992
67. Dâru‟l-Kalem/ed-Dâru‟ş-Şâmiyye, I. Bsk.,
68. Râmhurmuzî, Hasan b. Abdirrahman (360/970), el-Muhaddisu‟l- Fâsıl beyne‟r-Râvî ve‟l-Vâ‟î, thk: Muhammed Accâc el-Hatîb, Dâru‟l- Fikr, Beyrut 1984
69. Rızâ, Muhammed, İmâm Ali b. Ebî Tâlib, Dâru‟l-Kütübi‟l-İlmiyye, Beyrut tz.
70. Seblinî, Muhammed, Ali b. Ebî Tâlib ve‟l-İslâm, Beyrut tz.
71. Sehâvî, Muhammed b. Abdirrahman (902/1496), el-İ‟lân bi‟t-Tevbîh
72. li-men Zemme‟t-Târîh, thk., tlk: Frans Rosenthal, Dâru‟l-Kütübi‟l- İlmiyye, Beyrut tz.
73. Strothmann, R., “Takiyye”, İA, Eskişehir 1997, XI, 679-681
74. Suyûtî, Ebu‟l-Fadl Abdurrahman b. Ebî Bekr (911/1505), Târîhu‟l- Hulefâ, Beyrut 1974
75. Şerîf Radî (404/1013), Nehcü‟l-Belâğa, şrh: Muhammed Abduh, I-IV, Beyrut 1993
76. Tabatabâî, Allame, Tarihi, Siyasi, İlmi, İrfani ve Ahlaki Boyutlarıyla İslâm‟da Şia, çev: K. Akaras-A. Kazımi, İst. 1993
77. Taberî, Ebu Cafer Muhammed b. Cerîr (310/922), Târîhu‟l-Ümem ve‟l-Mülûk (Târîhu‟t-Taberî), I-VIII, Kahire 1939
78. Tavîl, Muhammed Emîn Ğâlib, Târihu‟l-Aleviyyîn, Lazkiye 1924
79. Tirmizî, Ebu İsâ Muhammed b. İsâ b. Sevre b. Musâ b. ed-Dahhâk (279/892), Sünen, I-V, thk., şrh: Ahmed Muhammed Şâkir, Çağrı Yay., II. Bsk., İst. 1992
80. Vâkıdî, Muhammed b. Ömer b. Vâkıd (207/822), Kitâbu‟l-Meğâzî, I- III, thk., tkd: Marsden Jones, Âlemu‟l-Kütüb, III. Bsk., Beyrut 1984
81. Ya’kûbî, Ahmed b. Ebi‟l-Ya‟kûb b. Cafer b. Vehb b. Vâdıh (292/905), Târîhu‟l-Ya‟kûbî, I-II, Dâru Sâdır, Beyrut 1412/1992
82. Zahir, İhsan İlâhi, Şia‟nın Kur‟an İmamet ve Takiyye Anlayışı, çev: S. Hizmetli-H. Onat, Ankara 1984