Hilâfette Nass Teorisi

Öz

Bu makalede, slâm düsüncesinde en çok tartısılan

konular arasında yer alan hilâfet meselesinde nass problemi

ele alınmıstır. Genel itibariyle bu konudaki görüsleri;

hilâfette nass sartını arayanlar ve aramayanlar olarak

ikiye ayırmak mümkündür. Hilâfette nass sartını arayanlar

da kendi aralarında Hz. Ali’ye nass oldugunu savunanlar

ve Hz. Ebu Bekr’e nass oldugunu savunanlar olmak

üzere ikiye ayrılmıstır. Her grubun, görüslerini desteklemek

için getirmis oldugu deliller ayrıntıya girmeksizin

ele alınarak incelenmistir.

Anahtar Kelimeler

• Hilâfet,Nass,Mezhep,Ali,Ebu Bekr,Şia

Kaynakça

1. Abdulhamid, İrfan, İslâm’da İtikâdî Mezhepler ve Akâid Esasları, çev: M. Saim Yeprem, İstanbul 1981
2. Abdurrâzık, Ali, el-İslâm ve Ahvâlu’l-Hukm -Bahsun fi’l- Hilâfeti ve’l-Hukûmeti fi’l-İslâm-, Dâru’l-Meârif, III. Bsk., Tunus 2001
3. Accâc, Muhammed Hatîb, Usûlu’l-Hadîs Ulûmuhu ve Mustalâhuhu, Dâru’l-Fikr, Beyrut 1989
4. Ahmed Emîn, Fecru’l-İslâm, Beyrut 1975
5. Akbulut, Ahmet, Sahabe Devri Siyasî Hadiselerin Kelami Problemlere Etkileri, Birleşik Yay., Ankara 1992 Akyüz, Vecdi, Hilâfetin Saltanata Dönüşmesi - Emevîlerin Kuruluş Devrinde İslâm Kamu Huku- ku-, Dergâh Yay., İstanbul 1991
6. Ali Şeriati, Ali Şiası Safevi Şiası, çev: Feyzullah Artinli, Yöneliş Yay., II. Bsk., İstanbul 1990
7. ------------, Muhammed Kimdir, çev: Ali Seyidoğlu, An- kara 1994
8. Aliyyu’l-Kârî, Ali b. Muhammed b. Sultân (1014/1605), Mevdûâtu’l-Kübrâ, İstanbul 1308

9. Âmidî, Seyfuddîn (631/1233), el-İmâmetu min Ebkâri’l- Efkâr fî Usûlu’d-Dîn, thk: Muhammed Zübeydî, Beyrut 1992
10. -------, Ğayetu’l-Merâm fî İlmi Kelâm, thk: M. Mahmûd Abdullatîf, Kahire 1971, thk: H. Mahmûd Abdullatîf, Kahire 1971
11. Âmir en-Neccâr, fî Mezâhibi’l-İslâmiyyîn -el-Havâric, el- İbâdiye, eş-Şîa-, el-Hayâtu’l-Mısriyyetu’l-Âmme li’l-Kitâb, yer yok 2005
12. Antâkî, Muhammed Merî’ el-Emîn, Limâzâ Ahtartu Mez- hebe’ş-Şîa, Müessesetu’l-A’lemi’l-Matbûât, Beyrut
13. Arkoun, Muhammed, “İslâmî Düşüncede Otorite Kav- ramı: Lâ Hükme İllâ lillah”, İslâm’da Siyaset Dü- şüncesi, çev: Kâzım Güleçyüz, İnsan Yay., İstan- bul 1995, 47-73
14. Atalan, Mehmet, Şiîliğin Farklılaşma Sürecinde Cafer es-Sâdık’ın Yeri, Araştırma Yay., Ankara 2005
15. Atay, Hüseyin, Ehl-i Sünnet ve Şia, Ankara 1983
16. Ateş, Ali Osman, Ehl-i Sünnet ve Şia’nın Delil Olarak Aldığı Bazı Hadîsler, Beyan Yay., İstanbul 1996
17. Avni, İlhan, “İmamet Nazariyesinde Seçim ve Nass Mü- nakaşası”, Dokuz Eylül İFD, I, (1983), 137-147
18. Aycan, İrfan, Saltanata Giden Yolda Muaviye Bin Ebî Süfyan, Fecr Yay., Ankara 1990
19. Aydın, Hayati, Gadirihum-Şîî ve Sünnî Literatürde İmâmet, Hilâfet ve Velâyet Kavramlarının Dinî ve Siyasî Arka Planı, Şa-to Yay., İstanbul 2001
20. Aydınlı, Osman, Mu’tezilî İmâmet Düşüncesinde Farklı- laşma Süreci, Araştırma Yay., Ankara 2003
21. Bağdâdî, Ebu Mansûr Abdulkâhir b. Tâhir et-Temimî (429/1037), Mezhepler Arasındaki Farklar (el-Fark beyne’l-Fırâk), çev: E. Ruhi Fığlalı, TDV Yay., An- kara 1991
22. Bağdâdî, Ebu Mansûr Abdulkâhir b. Tâhir et-Temimî (429/1037), Usûlu’d-Dîn, İstanbul 1928 Bakillânî, Ebu Bekr b. et-Tayyîb (403/1012), et-Temhîd fi’r-Reddi ala’l-Mülhideti’l- Muattıla ve’r-Râfıza ve’l-Havâric ve’l-Mu’tezile, tlk: M. el-Hudeyrî-M. Abdulhâdî, Kahire 1974
23. Benli, Yusuf, “Şiî Düşüncede Ehl-i Beyt Tasavvurları”, İslâmî Araştırmalar Dergisi, XVII / 4, (2004), 337- 353
24. Beyhâkî, Ebu Bekr Ahmed b. Hüseyin b. Ali (458/1066), es-Sünenu’l-Kübrâ, I-X, Beyrut 1300
25. Buhârî, Ebu Abdillah Muhammed b. İsmail (256/870), Sahîh, I-VII, Çağrı Yay., II. Bsk., İst 1992
26. Bûtî, M. Saîd Ramazan, Fıkhu’s-Sîreti’n-Nebeviyye Maa Mucez li-Târîhi’l-Hilâfeti’r-Râşide, Dımeşk 1991
27. Câbirî, Muhammed Âbid, İslâm’da Siyasal Akıl, çev: Vecdi Akyüz, Kitabevi Yay., İstanbul 1997
28. ---------, Arab Aklının Oluşumu (Tekvînu’l-Akli’l-Arabî), çev: İbrahim Akbaba, İz Yay. İstanbul 1997
29. Çağatay, Neşet, 100 Soruda İslam Tarihi, İstanbul 1972
30. Dabaşî, Hamid, İslâm’da Otorite, çev: Süleyman E. Gündüz, İnsan Yay., İstanbul 1995
31. Dârakutnî, Ebu’l-Hasan Ali b. Ömer b. Ahmed (385/995), Sünen, tlk: Ebu Tayyib Muhammed el- Azîm Abâdî, Kahire 1966
32. Dehlevî, Ebu Abdilazîz Ahmed b. Abdirrahîm, Muhtasar et-Tuhfetu’l-İsnâ Aşeriyya, Arp. çev: Muhammed b. Muhyiddîn b. Ömer el-Eslemî, thk: Muhibuddîn el-Hatîb, Mısır 1373
33. Dineverî, Ebu Hanîfe Ahmed b. Dâvud (282 / 895), el- Ahbâru’t-Tıvâl, thk: Abdulmünim Âmir, Dâru’l- İhyâi’l-Kütübi’l-Arabiyye, I. Bsk., Kahire 1960
34. Doğan, İsa, “Zeydiye Mezhebi”, On Dokuz Mayıs ÜİFD, III, (1989)
35. Ebu Dâvud, Süleyman b. Eşas b. İshâk b. Beşîr b. Şeddâd b. Amr b. İmrân el-Ezdî (275 / 888), Sü- nen, I-V, thk., hşy., şrh: Bedreddin Çetiner, Çağ- rı Yay., II. Bsk., İstanbul 1992
36. Ebu Halîl, Şevkî, fi’t-Târîhi’l-İslâmî, Dâru’l-Fikr, Beyrut / Dımeşk 1991
37. Ebu Nuaym, el-Esbehânî (430/1038), Kitâbu’l-İmâme ve’r-Reddi ala’r-Râfida, thk., tlk., thrc: Ali b. Mu- hammed b. Nâsır el-Fukeyhî, Mektebu’l-Ulûm ve’l-Hikem, IV. Bsk., Medine 2004
38. Eşarî, Ebu’l-Hasan Ali b. İsmail (324/936), Makalâtu’l- İslâmiyyîn ve İhtilâfu’l-Musallîn, İstanbul 1928
39. Fazlurrahman, İslam, çev: M. Dağ, M. Aydın, Ankara 1992
40. --------, “İslâm ve Siyasî Hareket: Dinin Emrindeki Si- yaset”, İslâmî Araştırmalar Dergisi, VII / 2, (1994), 193-201
41. Fığlalı, E. Ruhi, Çağımızda Îtikâdî İslâm Mezhepleri, An- kara 1991
42. -------, İmâmiyye Şîası, İstanbul 1984
43. Gibb, Hamilton A. R., İslam Medeniyeti Üzerine Araştır- malar, çev: Komisyon, Endülüs Yay., İstanbul 1991
44. Gölpınarlı, Abdulbaki, Sosyal Açıdan İslam Tarihi, İs- tanbul 1991
45. --------, Tarih Boyunca İslam Mezhepleri ve Şiilik, İs- tanbul 1987
46. Hamideh, A. Tâhâ, Edebu’ş-Şîa, Mısır 1968
47. Hasenî, Abdurrezzâk, Ta’rîfu’ş-Şîa, Suriye 1933
48. Hatipoğlu, M. Said, “İslâm’da İlk Siyasi Kavmiyetçilik Hilafetin Kureyşliliği”, AÜİFD, XXIII, (1978), 121- 213
49. --------, Müslüman Kültürü Üzerine, Kitâbiyât Yay., An- kara 2004
50. Heykel, Muhammed Hüseyin, Hayâtu Muhammed, Matbaatu’s-Sünneti’l-Muhammediyye, XIII. Bsk., Kahire 1968
51. Heytemî, Ebu’l-Abbâs Şihâbuddîn Ahmed b. Muham- med b. Ali b. Hacer el-Mekkî (974/1567), es- Sevâik fi’r-Reddi alâ Ehli’l-Bida’ ve’z-Zındıka, tlk: Abdulvehhâb Abdillatîf, Mektebetü’l-Kâhire, Kahi- re tz. (tıpkıbasım: Haznedar Ofset, İstanbul 1984) Hilmî, Mustafa, Nizâmu’l-Hilâfeti
52. fi’l-Fikri’l-İslâmî,
53. Dâru’l-Kütübi’l-İlmiyye, Beyrut 2004
54. Hitti, Pihilip K., İslâm Tarihi, I-II, çev: Salih Tuğ, İstan- bul 1989
55. Hizmetli, Sabri, “Kitâbu’l-Osmaniyye’ye Göre Câhız’ın İmâmet Anlayışı”, AÜİFD, XXVI, (1983), 681-726
56. Huart, Clément L., “Ali b. Ebi Talib”, İA, Eskişehir 1997, I, 306-309
57. Hudârî, M. Bek, ed-Devletü’l-Ümeviyye, I-II, Beyrut 1995 Hüseyin, Muhammed ez-Zehebî, et-Tefsîr ve’l- Müfessirûn, I-III, Kahire 1961
58. İbn Abdilber, Ebu Ömer Yûsuf b. Abdillah (463/1071), ed-Dürer fi İhtisâri’l-Meğâzî ve’s-Siyer, tlk., thrc: Mustafa Dîb el-Buğa, Teclîdu’l-Fidâ, Dımeşk 1984
59. İbn Arabî, Kâdı Ebu Bekr (543/1148), el-Avâsım mine’l- Kavâsım, thk: Muhibbuddîn el-Hatîb, Kahire 1371
60. İbn Hacer, Ebu’l-Fadl Ahmed b. Ali b. Muhammed el- Askalânî (852/1448), el-İsâbe fî Temyîzi’s- Sahâbe, Mısır 1328
61. ---------, Fethu’l-Bârî bi-Şerhi Sahîhi’l-Buhârî, Kahire 1325
62. İbn Hıbbân, Ebu Hâtim Muhammed b. Hıbbân b. Ahmed et-Temimî el-Büstî (354 / 965), es- Sîretu’n-Nebeviyye ve Ahbâru’l-Hulefâ, thk: Aziz Bek, Müessesetü’l-Kütübi’s-Sakafiyye, I. Bsk. Beyrut 1407 / 1987
63. İbn Hişâm, Ebu Muhammed Abdulmelik b. Eyyûb el- Hımyerî (218 / 833), es-Sîretu’n-Nebeviyye, thk., şrh: M. es-Sekkâ-İ. el-Ebyârî-A. Şelbî, I-IV, Kahire
64. İbn İshâk, Muhammed b. Yesâr (151/768), Sîretu İbn İshâk, thk., tlk: Muhammed Hamidullah, Konya 1981
65. Halebî, Ali b. Burhâniddîn (1044/1634), es-Sîretu’l- Halebiyye fî Sîreti’l-Emîni’l-Me’mûn (İnsânu’l- Uyûn), I-III, Dâru’l-Ma’rife, Beyrut tz.
66. İbn Kayyim el-Cevziyye, Ebu Abdillah Şemsuddîn Mu- hammed b. Ebî Bekr el-Cevziyye (751/1350), el- Menâru’l-Münif fi’s-Sahih ve’d-Daîf, çev: M. Can, İstanbul 1992
67. İbn Kesîr, Ebu’l-Fidâ İsmail b. Ömer el-Kureyşî (774/1372), el-Bidâye ve’n-Nihâye, I-XIV, Mısır 1932
68. -----------, es-Sîretu’n-Nebevviyye, I-II, tsh: Ahmed Abduşşâfî, Beyrut tz.
69. İbn Kuteybe, Ebu Muhammed Abdullah b. Müslim ed- Dineverî (276/889),
70. Te’vîlu’l-Muhtelifu’l-Hadîs
71. (Hadîs Müdafaası), çev: M. Hayri Kırbaşoğlu, İs- tanbul 1979
72. İbn Sa’d, Ebu Abdillah Muhammed (230/845), et- Tabakâtu’l-Kübrâ, I-IX, tkd: İhsân Abbâs, Dâru Sâdır, Beyrut tz.
73. İbn Teymiye, Ebu’l-Hasan Ahmed b. Abdilhalîm (728/ 1328), Minhâcu’s-Sünne fî Nakdi Kelâmi’ş-Şîa ve’l- Kaderiyye, I-IV, Bulak 1321
74. İbnu’l-Esîr, Ebu’l-Hasan Ali b. Muhammed (630/1232), Üsdü’l-Ğâbe fî Ma’rifeti’s-Sahâbe, I-V, Mısır 1280
75. İnayet, Hamid, Çağdaş İslâmî Siyasi Düşünce, çev: Y. Ziya, İstanbul 1988
76. Kalkaşendî, Ahmed b. Abdillah (820/1417), Meâsiru’l- İnâfe fî Meâlimi’l-Hilâfe, thk: Abdussettâr Ahmed Ferrâc, Âlemu’l-Kutub, I. Bsk., Beyrut 2006
77. Kandemir, M. Yaşar, Mevzû Hadîsler (Menşei,Tanıma Yolları,Tenkidi), DİB Yay., Ankara tz.
78. Kâşifu’l-Ğıtâ, Muhammed el-Hüseyin, Aslu’ş-Şîa ve Usûluhâ, Beyrut 1993
79. Keskin, Halife, Kendi Kaynakları Işığında Şia İnanç Esasları, Beyan Yay., İstanbul 2000
80. Koçyiğit, Talat, Hadîs Tarihi, AÜİF Yay., II. Bsk., Ankara 1988
81. Kummî, Ebu Cafer Muhammed b. Ali b. Babeveyh (301/913), Risâletu’l-İ’tikadi’l-İmâmiyye (Şiî İmâ- miyye’nin İnanç Esasları), çev: E. Ruhi Fığlalı, Ankara 1978
82. Kutluay, Yaşar, İslâm ve Yahudi Mezhepleri, Ankara 1965
83. ---------, Yaşar, Tarihte ve Günümüzde İslam Mezheple- ri, Ankara 1968
84. Mâverdî, Ebu’l-Hasan Ali b. Muhammed b. Habîb (450/1058), el-Ahkâmu’s-Sultâniyye ve’l-Vilâye- ti’d-Diniyye, Mısır 1973
85. Mesûdî, Ebu’l-Hasan Ali b. Hüseyin (346/957), Murûcu’z-Zeheb ve Meâdinu’l-Cevher, I-IV, thk: Muhammed Muhyiddîn Abdulhamîd, V. Bsk., Riyad 1393/1973
86. Musevî, Abdulhüseyin Şerefuddin, el-Muracaât, çev: S. Sonay, Adana tz.
87. Muzaffer, Muhammed Rızâ, Akâidu’l-İmâmiye, Beyrut 1988
88. -----------, es-Sakîfe, Beyrut 1993
89. Müslim, Ebu’l-Hüseyin Müslim b. el-Haccâc (261/874), Sahîh, I-III, thk., tsh., tlk: M. Fuâd Abdulbâkî, Çağrı Yay., II. Bsk., İstanbul 1992
90. Neccâr, Abdulvehhâb, el-Hulefâu’r-Râşidûn, Dâru’l- Kütübi’l-İlmiyye, II. Bsk., Beyrut 1410/1990
91. Nesâî, Ebu Abdirrahman Ahmed b. Şuayb b. Ali b. Sinân b. Dînâr (303/916), Sünen, I-VIII, şrh: Suyûtî, Çağrı Yay., II. Bsk., İstanbul 1992
92. Nevbahtî, Ebu Muhammed Hasan b. Musâ (300/912), Fıraku’ş-Şîa, İstanbul 1931 Nu’mân, Sâdık Şayf,
93. el-Hilâfetu’l-İslâmiyye ve
94. Kadiyyetu’l-Hükmi bimâ Enzelellah, Dâru’l-İslâm,
95. I. Bsk., Kahire 2004
96. Onat, Hasan, “Şii İmamet Nazariyesi”, AÜİFD, XXX, (1992), 92-111
97. Öz, Şaban, “Kırtâs Hadisesi ve İlgili Rivayetlerin Tenkîdi -İbn Sa’d Özelinde-”, Hikmet Yurdu, 2/III, (Ocak- Haziran 2009), 275 - 286
98. Semhûdî, Ali b. Ahmed (911/1506), Vefâu’l-Vefâ bi Ahbâri Dâri’l-Mustafâ, IV, thk, tlk: Muhammed Muhyuddin Abdulmecid, Beyrut 1984
99. Sofuoğlu, Cemal, “Gadir-i Hum Meselesi”, AÜİFD, XXVI, (1983), 461-470
100. -----------, Şia’nın Hadîs Anlayışı (Basılmamış Doktora Tezi), Ankara 1977 Suyûtî, Ebu’l-Fadl Abdurrahman b. Ebî Bekr (911/1505), Târîhu’l-Hulefâ, Beyrut 1974
101. --------, Zeylu’l-Lealli’l-Masnûa fî Ahâdisi’l-Mevdua, Lucknow 1303 Şehristânî, Ebu’l-Feth b. Abdilkerîm (548/1153), el-Milel ve’n-Nihal, I-II, thk: Muham- med Abdulkâdir el-Fâdilî, el-Mektebetu’l-Asriyye, Beyrut 2002
102. Şerîf Radî, Ebu’l-Hasan Muhammed b. el-Hüseyn b. Musa el-Musevî (406 / 1015), Nehcü’l-Belağa, şrh: Muhammed Abduh, I-IV, Beyrut 1993
103. Şehidî, Seyyid Cafer, Bir İslâm Tarihi Tahlili, I-II, çev: Hasan Elmas, Endişe Yay., Ankara 1992
104. Tabatabai, Allame, Tarihi, Siyasi, İlmi, İrfani ve Ahlaki Boyutlarıyla İslâm’da Şia, çev: K. Akaras-A. Kazımi, İstanbul 1993
105. Taberî, Ebu Cafer Muhammed b. Cerîr (310/922), Târîhu’l-Ümem ve’l-Mülûk (Târîhu’t-Taberî), I-VIII, Kahire 1939
106. Tavîl, Muhammed Emîn Ğâlib, Târihu’l-Aleviyyîn, Lazkiye 1924
107. Tirmizî, Ebu İsâ Muhammed b. İsâ b. Sevre b. Musâ b. ed-Dahhâk (279/892), Sünen, I-V, thk., şrh: Ahmed Muhammed Şakir, Çağrı Yay., II. Bsk., İs- tanbul 1992
108. Tûsî, Nâsıruddîn, Risâle-i İmâmet, Tahran 1335
109. Vâkıdî, Muhammed b. Ömer b. Vâkıd (207/822), Kitâbu’l-Meğâzî, I-III, thk., tkd: Marsden Jones, Âlemu’l-Kütüb, III. Bsk., Beyrut 1984
110. Zahir, İhsan İlâhi, Şia’nın Kur’an İmamet ve Takiyye An- layışı, çev: S. Hizmetli-H. Onat, Ankara 1984
111. Zehebî, Ebu Abdillah Muhammed b. Ahmed b. Osman (748/1347), es-Sîretu’n-Nebevviye, thk: Husa- muddîn el-Kudsî, Dâru’l-Kütübi’l-İlmiyye, II. Bsk., Beyrut 1988
112. Zuhaylî, Vehbe, Nizâmu’l-İslâm, Beyrut 1993.