Arşiv Belgeleri Işığında Osmanlı Devleti'nde Çıban

Osmanlı Devleti, tarihinde birçok bulaşıcı hastalıkla mücadele etmek zorunda kalmıştır. Hiç kuşkusuz bu hastalıkların başında veba, kolera, çiçek, tifüs, sıtma, grip, kızıl v.b hastalıklar gelmektedir. Söz konusu hastalıkların dışında bulaşıcı bir başka hastalık da çıbandır. Halk dilinde adı batası, köstebek, ak şiş ve baba gibi adlar verilen çıban, kişide başta ucu beyaz küçük bir sivilce olarak çıkmasına rağmen zamanla yanma hissi ve ateş yükselmesine neden olarak kişiyi canından bezdiren bir hal alabilmektedir. Bir deri enfeksiyonu olan çıban, insanlar tarafından genellikle bir hastalık belirtisi olarak kabul edilse de esasında durum tam olarak öyle değildir. Öyle ki çıban hastalığı, Osmanlı Devleti'nin önemli padişahlarından olan Yavuz Sultan Selim'in de ölümüne neden olmuştur. Farklı türleri bulunan ve meydana getirdiği ızdırap ile insanları usandıran hatta kimi zaman ölüme sürükleyen çıbanı bertaraf edebilmek için, insanlık tarihi boyunca çeşitli geleneksel ve tıbbi yöntemler kullanmıştır. Türk- İslam devletlerinin yanı sıra Osmanlı döneminde yaşamış bazı bilgin ve tıp insanları da söz konusu hastalıktan kurtulmak için çeşitli çalışmalar yapmıştır. Yapılan araştırmalarda Osmanlı Devleti'nde müstakil çıban hastalığına dair herhangi bir arşiv çalışmasının yapılmadığı görülmüştür. Bu alandaki noksanlığı kısmen de olsa giderebilmek adına bu çalışmada Türkiye Cumhuriyeti Devlet Arşivleri, Osmanlı Arşivi'nde bulunan belgeler ışığında Osmanlı Devleti'nde çıban hastalığı ele alınmıştır.