Osmanlı Devleti Son Döneminde Eğitim Kurumlarında Okutulan Tarih Kitapları

Safiye Işıl Karatutlu; Mehmet Suat Bal

Osmanlı Devleti Son Döneminde Eğitim Kurumlarında Okutulan Tarih Kitapları

Öz

Zaman içerisinde bu durum bazı değişikliklere uğramış ve 1923 yılına kadar devam edip gelmiştir. Fakat 19. yüzyıldan itibaren ülkede tarih yazımının Batılılaşmaya başlaması bazı değişiklikleri de beraberinde getirmiştir. İlköğretimden yükseköğretime kadar 1869 tarihli Maarif-i Umûmîye Nizamnamesinden tüm eğitim kademelerindeki okullarda okutulan derslerin yanı sıra “Muhtasar Tarih-i Osmanî”, “Tarih-i Umûmî ve Tarih-i Osmanî”, “Muhtasar Tarih ve Coğrafya” ve “Tarih-i Umûmî” gibi birçok derse de verilmiştir. Bu derslerin yanı sıra birçok tarih ders kitabı yayımlanmıştır. Yayımlanan bu tarih kitaplarının çoğu Tanzimat döneminde görülmekle beraber bu kitaplar içerisinde batı etkisinin en fazla görüldüğü kitaplar ise Tarih-i umumiler olmuştur. Yusuf Akçura Tarih-i Umûmî kitaplarındaki Batı etkisini örnekleriyle ortaya koyan önemli bir isimdir. Osmanlı Devleti’nde yazılması amaçlanan Tarih-i Umûmî kitapları ise dönemin siyasi lideri II. Abdülhamid tarafından sınırlandırılmış ve istenildiği gibi ders programlarında okutulamamıştır. Bu dönemde Ders kitapları yoğun incelemelere tabi tutuluyor ve sakıncalı görülen kelimeler ise yasaklanıyordu. II. Abdülhamit Döneminde özellikle “ Ermeni ” ifadesinin geçtiği kitaplar toplatılarak müfredattan kaldırılıyordu. Tarihi Umumiler genel olarak Osmanlı dönemi hakkında bilgi veriyor ve hükümdarların hayatları kısaca anlatılıyordu. Tarihi Umumileri de ders kitabı olarak okutmak isteyen isimlerin başında Mizancı Murat Bey, Hakkı Bey, Binbaşı Ali Tevfik Bey gelmektedir.

Anahtar Kelimeler

Kaynakça

Abdurrahman Şeref, (1302), Tarih-i Devlet-i Osmaniye, C. 2, Karabet Matbaası
Akpınar, Murat (2002), Tanzimat ve Meşrutiyet Dönemlerinde Eğitim, Yüksek Lisans Semineri, Konya.
Akyüz, Yahya (2010),Türk Eğitim Tarihi, Pegem Akademi Yayınları, Ankara.
Akçura, Yusuf (1932), Tarih Yazmak ve Tarih Okutmak Usullerine Dair, Birinci Türk Tarih Kongresi, Maarif Vekâleti Yayınları, Ankara.
Arıkan, Zeki (1985), Tanzimat’tan Cumhuriyete Tarihçilik , Tanzimat’tan Cumhuriyet’e Türkiye Ansiklopedisi, C.6, İletişim Yayınları, İstanbul..
Baymur, Fuat(1945), Tarih Öğretimi, Maarif Matbaası, Ankara.
B.C.A.HR. IM.00005.00009.001.
B.C.A.MF. MKT.00404.00004.001.

B.C.A:MF. MKT.00404.00004.002.002.
Bayrak, Orhan (2003), Osmanlı Tarih Yazarları, Milenyum Yayınları, İstanbul.
Cabalar, Semih (2019), Meşrutiyet Döneminde Tarih Ders Kitaplarında Avrupa İmgesi, Yüksek lisans Tezi Edirne.
Çapa, Musa (2002), İstanbul Darülmuallimini Tatbikat Mektebi’nde Tarih Dersleri , Türk Kültürü, sayı 4.İstanbul.
_______, (2004), Türkiye’de 1930 Öncesi Tarih Öğretimi, Toplumsal Tarih, sayı 129, İstanbul.
_______, (2005) Cumhuriyetin İlk Yıllarında Tarih Öğretimi, Ankara Üniversitesi Türk İnkılap Tarihi Enstitüsü Dergisi Atatürk Yolu, sayı 29-30, Ankara.
İnanç, Mükrimin Halil (1999), Tanzimat’tan Meşrutiyete Bizde Tarihçilik, Tanzimat II, İstanbul.
İhsanoğlu, Ekmeleddin (1993), Darülfünun, Diyanet İslam Ansiklopedisi, C.VIII, İstanbul.
İhsanoglu, Ekmeleddin (1992), Tanzimat Döneminde İstanbul’da Darülfünun Kurma Teşebbüsleri 150. Yılında Tanzimat’tan Ayrı Basım, Ankara.
Demiryürek, Mustafa (1999), Devlet Adamı ve Tarihçi Abdurrahman Şeref Bey Basılmamış Doktora Tezi, İzmir.
Erkan, Serdar (2017), Osmanlı Döneminde Tarih Öğreniminin Tarihçesi, C.6, sayı 17,Diyarbakır.
Ertürk, Bayram Eyüp (2000), Ali Reşat Bibliyografyası Denemesi, Çağdaş Türkiye Tarihi Araştırmaları Dergisi S.3 İzmir.
Koçak, Kemal (1998), Cumhuriyetten Günümüze Tarih Anlayışı ve Ortaöğretim Kurumlarında Tarih Öğretimi (1923-1992) Yayınlanmamış Doktora Tezi G.Ü. Sosyal Bilimler Enstitüsü. Ankara.
Kodaman, Bayram (1991), Abdülhamid Devri Eğitim Sistemi, Ankara.
Mizancı Mehmed Murad (1300), Tarih-i Umumi. C. 1, Mahmud Bey Matbaası İstanbul.
Oral, Mustafa (2014), Türkiye’de Romantik Tarihçilik, Yeni İnsan Yayınevi, İstanbul.
Ortaylı, İlber (2008), Tarihimiz ve Biz Timaş Yayınları, İstanbul.
Özbaran, Salih (1992), Tarih ve Öğretimi, Cem yayınevi, İstanbul.
Özteke, Fahri (2006), XIX. Yüzyılda Osmanlı Devleti'nde Tarih Eğitimi, Yüksek lisans Tezi Konya.
Safran, Mustafa (2000), Türk Tarihi Öğretimi ve Meseleleri. Tarih Eğitimi ve Öğretimi, Buca Eğitim Fakültesi Yayınları, Ankara.
Sakaoğlu, Necdet (1991), Osmanlı Eğitim Tarihi, İletişim Yayınları, İstanbul.
Sarıkaya, Yaşar (1997), Medreseler ve Modernleşme, İz Yayıncılık, İstanbul.
Şimşek, Ahmet (2013), Geçen Yüzyılda Türkiye’de Tarih Dersleri, İstanbul.
Tekin, Zeki (1994), Tarih Eğitimi Hakkında Bir Vesika, Yüzüncü Yıl Üniversitesi Eğitim Fakültesi Dergisi (Sosyal Bilimler), Cilt-I, Sayı: l, Van.
Türk, İbrahim Caner (2006), Osmanlı Devleti’nde Tarih Eğitimi Doktora Tezi, Erzurum.
Tuncay, Mete (1977), İlk ve Ortaöğretimde Tarih, Felsefe Kurumu Semineri.
Toprak, Zafer (1989),“Ali Reşat, Pozitivizm ve Fransız Devrimi”, Tarih ve Toplum, Cilt:12, Sayı: 68,(54-56).
Yıldız, Emrah (2015), Osmanlı Devleti’nde Bir Dünya Tarihi Deneyimi: Mizancı Mehmed Murad ve Tarih-i Umumi’si, Mersin.
Yinanç, Mükrimin Halil (2011), Tanzimat’tan Meşrutiyet’e Kadar Bizde Tarihçilik. Milli Tarihin İnşası, A Şimşek & A. Satan (Haz.). İstanbul.

Ayrıntılar

Birincil Dil

Türkçe

Konular

Alan Eğitimleri (Diğer)

Bölüm

Araştırma Makalesi

Yazarlar

Safiye Işıl Karatutlu ^*
0000-0002-9911-4870
Türkiye

Mehmet Suat Bal
0000-0002-1426-9452
Türkiye

Yayımlanma Tarihi

31 Ağustos 2026

Gönderilme Tarihi

6 Mayıs 2024

Kabul Tarihi

17 Ağustos 2026

Yayımlandığı Sayı

Yıl 2026 Cilt: 23 Sayı: 2

IZ

https://izlik.org/JA85KK45YH

Kaynak Göster

RIS / Bibtex

APA

Karatutlu, S. I., & Bal, M. S. (2026). Osmanlı Devleti Son Döneminde Eğitim Kurumlarında Okutulan Tarih Kitapları. Kahramanmaraş Sütçü İmam Üniversitesi Sosyal Bilimler Dergisi, 23(2), 722-735. https://izlik.org/JA85KK45YH

AMA

1.Karatutlu SI, Bal MS. Osmanlı Devleti Son Döneminde Eğitim Kurumlarında Okutulan Tarih Kitapları. Kahramanmaraş Sütçü İmam Üniversitesi Sosyal Bilimler Dergisi. 2026;23(2):722-735. https://izlik.org/JA85KK45YH

Chicago

Karatutlu, Safiye Işıl, ve Mehmet Suat Bal. 2026. “Osmanlı Devleti Son Döneminde Eğitim Kurumlarında Okutulan Tarih Kitapları”. Kahramanmaraş Sütçü İmam Üniversitesi Sosyal Bilimler Dergisi 23 (2): 722-35. https://izlik.org/JA85KK45YH.

EndNote

Karatutlu SI, Bal MS (01 Ağustos 2026) Osmanlı Devleti Son Döneminde Eğitim Kurumlarında Okutulan Tarih Kitapları. Kahramanmaraş Sütçü İmam Üniversitesi Sosyal Bilimler Dergisi 23 2 722–735.

IEEE

[1]S. I. Karatutlu ve M. S. Bal, “Osmanlı Devleti Son Döneminde Eğitim Kurumlarında Okutulan Tarih Kitapları”, Kahramanmaraş Sütçü İmam Üniversitesi Sosyal Bilimler Dergisi, c. 23, sy 2, ss. 722–735, Ağu. 2026, [çevrimiçi]. Erişim adresi: https://izlik.org/JA85KK45YH

ISNAD

Karatutlu, Safiye Işıl - Bal, Mehmet Suat. “Osmanlı Devleti Son Döneminde Eğitim Kurumlarında Okutulan Tarih Kitapları”. Kahramanmaraş Sütçü İmam Üniversitesi Sosyal Bilimler Dergisi 23/2 (01 Ağustos 2026): 722-735. https://izlik.org/JA85KK45YH.

JAMA

1.Karatutlu SI, Bal MS. Osmanlı Devleti Son Döneminde Eğitim Kurumlarında Okutulan Tarih Kitapları. Kahramanmaraş Sütçü İmam Üniversitesi Sosyal Bilimler Dergisi. 2026;23:722–735.

MLA

Karatutlu, Safiye Işıl, ve Mehmet Suat Bal. “Osmanlı Devleti Son Döneminde Eğitim Kurumlarında Okutulan Tarih Kitapları”. Kahramanmaraş Sütçü İmam Üniversitesi Sosyal Bilimler Dergisi, c. 23, sy 2, Ağustos 2026, ss. 722-35, https://izlik.org/JA85KK45YH.

Vancouver

1.Safiye Işıl Karatutlu, Mehmet Suat Bal. Osmanlı Devleti Son Döneminde Eğitim Kurumlarında Okutulan Tarih Kitapları. Kahramanmaraş Sütçü İmam Üniversitesi Sosyal Bilimler Dergisi [Internet]. 01 Ağustos 2026;23(2):722-35. Erişim adresi: https://izlik.org/JA85KK45YH