CHP PARTİ MÜFETTİŞLİK RAPORLARINA GÖRE MARAŞ(1933-1949)

Yıl 2025, Cilt: 22 Sayı: 1, 247 - 272, 30.04.2025

Erhan Alpaslan , Tülay Gökdemir

https://doi.org/10.33437/ksusbd.1509123

Öz

Cumhuriyet Halk Partisi, 1923-1946 yılları arasını kapsayan dönemde tek parti olarak iktidarda yer almış ve kurucu meclisin yegâne partisi olmuştur. Yeni bir rejim hayata geçiren parti, halkı siyasi ve kültürel yönden eğitme misyonunu da üstlenmiştir. Bu kapsamda çeşitli reformlar hayata geçirirken, taşranın durumu hakkında bilgi sahibi olmak ve partinin taşra teşkilatlarını teftiş için müfettişler görevlendirmiştir. Bu çalışma, CHP yönetiminin Maraş için gönderdiği parti müfettişlerinin hazırladığı raporlar doğrultusunda dönemin Maraş’ının siyasi, sosyo-kültürel ve sportif faaliyetlerine ışık tutmak amacındadır.

Anahtar Kelimeler

Maraş , Parti Müfettişi , CHP , Tek Parti.

MARAŞ ACCORDING TO THE INSPECTORATE REPORTS OF REPUBLICAN PEOPLE'S PARTY (CHP) (1933-1949)

Öz

The Republican People's Party came to power as the sole party in the period between 1923 and 1946 and became the sole party of the constituent assembly. The party, which implemented a new regime, also undertook the mission of educating the public politically and culturally. In this context, while implementing various reforms, it appointed inspectors to have information about the situation in the provinces and to inspect the provincial organisations of the party. This study aims to shed light on the political, socio-cultural and sportive activities of Maraş in the period in line with the reports prepared by the party inspectors sent to Maraş by the CHP administration.

Anahtar Kelimeler

Maraş , Party Inspector , CHP , Sıngle-Party.

Kaynakça

• “Kahramanmaraş’ın İlçeleri”, Akdeniz’in Altın Kenti Kahramanmaraş, Genel Koordinatör: Seydihan Küçükdağlı, Kültür ve Turizm Bakanlığı Yayınları, 2014, ss. 144-153.
• Alpaslan, E. ve Kocaoğlan, H. (2022). Cumhuriyetin İlk Yıllarında Gaziantep ve Maraş Halkevi Öncülüğünde Dil Bayramı Kutlamaları, Gaziantep University Journal of Social Sciences, Cilt: 21, Sayı: 3, 1699-1719.
• Avcı, R. (2014). “Kahramanmaraş’ta Eğitim”, Akdeniz’in Altın Kenti Kahramanmaraş, Genel Koordinatör: Seydihan Küçükdağlı, Kültür ve Turizm Bakanlığı Yayınları.
• Bal, S. (2013). CHP Parti Müfettişlik Raporlarının Değerlendirilmesi: Balıkesir Örneği, Belgi Dergisi, Sayı: 6, 731-741.
• CCA, Kurum: 490-1-0-0/Cumhuriyet Halk Partisi, Yer: 1579-433-1.
• CCA, Kurum: 490-1-0-0/Cumhuriyet Halk Partisi, Yer: 273-1091-2.
• CCA, Kurum: 490-1-0-0/Cumhuriyet Halk Partisi, Yer: 612-127-3.
• CCA, Kurum: 490-1-0-0/Cumhuriyet Halk Partisi, Yer: 686-328-1.
• CCA, Kurum: 490-1-0-0/Cumhuriyet Halk Partisi, Yer: 686-330-1.
• CCA, Kurum: 490-1-0-0/Cumhuriyet Halk Partisi, Yer: 686-331-1.
• CCA, Kurum: 490-1-0-0/Cumhuriyet Halk Partisi, Yer: 687-332-1.
• CCA, Kurum: 490-1-0-0/Cumhuriyet Halk Partisi, Yer: 687-335-1.
• CCA, Kurum: 490-1-0-0/Cumhuriyet Halk Partisi, Yer: 687-336-1.
• CCA, Kurum: 490-1-0-0/Cumhuriyet Halk Partisi, Yer: 989-830-1.
• Cumhuriyet Halk Fırkası Nizamnamesi, 1927, https://acikerisim.tbmm.gov.tr/server/api/core/bitstreams/52fa6430-bb23-4b92-b6b5-c3f67e957ff4/content, Erişim Tarihi: 16.01.2024.
• Çadırcı, M. (1991). Tanzimat Döneminde Anadolu Kentleri’nin Sosyal ve Ekonomik Yapıları, Türk Tarih Kurumu Yayınları.
• Doğanay, R, Çelik, A, (2019). Cumhuriyet Halk Partisi Teftiş Raporlarına Göre Urfa İli ve Çevresindeki Sorunlar, Tarih Yolunda Bir Ömür Ergün Öz Akçora Armağanı II. Cilt, Editörler: Ahmet Aksın, Yavuz Haykır, Filiz Yıldırım, Hiper Yayınları, 101-121.
• Döğüş, S. (2014). “XI.-XIV. Yüzyılda Maraş’ın Sosyal ve Kültürel Tarihi”, Akdeniz’in Altın Kenti Kahramanmaraş, Genel Koordinatör: Seydihan Küçükdağlı, Kültür ve Turizm Bakanlığı Yayınları, 33-34.
• Eyicil, A. (2014). “Yakın Çağda Kahramanmaraş (1850-1920)” Akdeniz’in Altın Kenti Kahramanmaraş, Genel Koordinatör: Seydihan Küçükdağlı, Kültür ve Turizm Bakanlığı Yayınları, 55-58.
• Gürbüz, M. (2014). “Kahramanmaraş İlinin Coğrafi Özellikleri”, Akdeniz’in Altın Kenti Kahramanmaraş, Genel Koordinatör: Seydihan Küçükdağlı, Kültür ve Turizm Bakanlığı Yayınları, 95-133.
• Karayaman, M. (2018). 1935-1950 Yılları Arasında Kaleme Alınan CHP Parti Müfettiş Raporlarının Yerel Tarih Araştırmalarındaki Yeri ve Önemi: Batı Anadolu Örneği, XVIII. Türk Tarih Kongresi (Ankara, 1-5 Eylül 2018), https://www.ttk.gov.tr/wp-content/uploads/2022/04/22-MehmetKarayaman.pdf, ss. 427-458.
• Koç, K. (2009). Tarih Boyunca Maraş Şehri’nin Gelişmesini Etkileyen Faktörler. Selçuk Üniversitesi Sosyal Bilimler Enstitüsü Dergisi, Sayı: 21, 311-326.
• Özer, S. (2020). Maraş’ta Salgın Hastalıklarla Mücadele (1935-1960), Çağdaş Türkiye Tarihi Araştırmaları Dergisi, Cilt: 20, Sayı: 41, 701-28.
• Sancaktar, C. Türkiye’de Çok Partili Rekabetçi Siyasetin Doğuşu: Siyasal Değişimin İç ve Dış Dinamikleri, Bilge Strateji, Cilt: 4, Sayı: 7, ss. 31-64.
• Söylemez, F. (2014). “Yeni Çağda Maraş (1522-1789)”, Akdeniz’in Altın Kenti Kahramanmaraş, Genel Koordinatör: Seydihan Küçükdağlı, Kültür ve Turizm Bakanlığı Yayınları.
• Şahin, G. (2016). Chp Parti Müfettişlik Raporları’na Göre Kırşehir’de Siyasi, Sosyal Ve Ekonomik Hayat (1936-1947). Çanakkale Araştırmaları Türk Yıllığı, Cilt: 14, Sayı: 21.
• Şavkılı, C. ve Gümüşalan, N. (2014). Cumhuriyet Döneminde Kahramanmaraş. Akdeniz’in Altın Kenti Kahramanmaraş, Genel Koordinatör: Seydihan Küçükdağlı, Kültür ve Turizm Bakanlığı Yayınları.
• Şavkılı, C.; Gümüşalan, N. (2014). “Cumhuriyet Döneminde Kahramanmaraş”. Akdeniz’in Altın Kenti Kahramanmaraş, Genel Koordinatör: Seydihan Küçükdağlı, Kültür ve Turizm Bakanlığı Yayınları
• T.C. Resmi Gazete, 18 Şubat 1937, Sayı: 3537, Kanun No: 3116, https://www.resmigazete.gov.tr/arsiv/3537.pdf.
• Tunçay, M (1999). Türkiye Cumhuriyeti’nde Tek-Parti Yönetimi’nin Kurulması (1923-1931), Tarih Vakfı Yurt Yayınları.
• Türk Dil Kurumu Sözlüğü, https://sozluk.gov.tr/, Erişim Tarihi: 30.11.2022.
• Uyar, H (1999). Tek Parti Dönemi ve Cumhuriyet Halk Partisi, Boyut Kitapları.
• Yapıcı, H. (2021). Parti Çalışma ve Müfettiş Raporlarına Göre CHP ve Hizipleşme: Kütahya Örneği, Dumlupınar Üniversitesi Sosyal Bilimler Dergisi, S 70, 152-168.
• Yetişgin, M. (2014). “Osmanlı Devleti’nin Son Döneminde Maraş’ın Sosyo-Kültürel ve Ekonomik Durumu”. Akdeniz’in Altın Kenti Kahramanmaraş, Genel Koordinatör: Seydihan Küçükdağlı, Kültür ve Turizm Bakanlığı Yayınları.