Yapay Zekâ Çağında Dezenformasyon Aracı Olarak Deepfake

Yıl 2025, Cilt: 22 Sayı: 3, 1418 - 1441, 31.12.2025

Ali Fikret Aydın

Öz

İletişim teknolojilerindeki değişim ve internetle birlikte sosyal medya kullanımındaki artış, her türlü içeriğin üretilmesine ve paylaşılmasına olanak sağlamıştır. Bu durum, çok fazla yanlış haberin yayılmasını sağlayarak dezenformasyonun ortaya çıkmasına yol açmıştır. Son yıllarda özellikle yapay zekâ teknolojisindeki gelişmeler, gerçekliğin yeniden inşa edildiği farklı bir evreye girildiğinin işaretini vermektedir. Bu süreçle birlikte dezenformasyonun da farklı bir boyut aldığını söylemek mümkündür. Örneğin deepfake teknolojisi, yapay zekâ teknolojisinin derin öğrenme algoritmalarını kullanarak canlı objelerin becerilerini öğrenmekte ve hatta manipüle edebilmektedir. Böylelikle görüntü ve ses dosyalarında her türlü değişiklik yapılabilmektedir.
Çeşitli siyasi aktörleri kötülemek, kamuoyunu manipüle etmek ya da belirli kurumlara olan güveni zayıflatmak amacıyla yürütülen dezenformasyon çalışmalarında deepfake teknolojisine başvurulmaktadır. Üretilen sahte çıktılar ise kolayca ve hızla yayılmasına olanak sağladığı için sosyal medya platformlarında paylaşılmaktadır. Sosyal ağlarda daha çok paylaşılmasıyla birlikte insanlar sahte haberlerle daha sık karşılaşmakta ve bu durum dezenformasyonun daha büyük boyutlara ulaşmasına yol açabilmektedir.
Yapay zekâ teknolojisindeki gelişmelerle birlikte dezenformasyonun hangi boyutta ortaya çıktığını betimlemeyi amaçlayan bu çalışma, gerek devletleri gerekse toplumu etkileyen ve ilgilendiren güncel bir konuyu ele alması nedeniyle önem taşımaktadır. Çalışma, deepfake teknolojisinin dezenformasyon faaliyetlerinde hangi amaçlarla ve nasıl kullanıldığını örnekler üzerinden tartışmaktadır. Öte yandan dezenformasyonla mücadelede deepfake tehdidinin nasıl önlenebileceği üzerinde durmaktadır.

Anahtar Kelimeler

Yapay Zekâ , Deepfake , Sosyal Medya , Dezenformasyon , Manipülasyon

Kaynakça

• Abanoz, M., & Acar, E. (2023).Yapay zekâ ve ontolojik güvensizlik: Bireysel ve toplumsal kaygı dinamikleri üzerine bir değerlendirme. LAÜ Sosyal Bilimler Dergisi, 14 (1), 22-51.
• Acar, H. M., & İmik Tanyıldızı, N. (2022). Reklamda yapay zekâ kullanımı: Ziraat Bankası #senhepgülümse reklam filminde deepfake uygulamasının görsel anlatıya etkisi. Kastamonu İletişim Araştırmaları Dergisi (KİAD), (8), 78-99.
• Alpsoy, İ. (2025). Bilgi çarpıtma sürecinde yapay zekânın işlevi. Erciyes İletişim Dergisi, 12(2), 551- 568. https://doi.org/10.17680/erciyesiletisim.1636521
• Avşar, B. (2025). Yapay zekâ ve dezenformasyon: Openai raporu doğrultusunda küresel dezenformasyon kampanyalarının analizi. TRT Akademi, 10(23), 208-237. https://doi.org/10.37679/trta.1562358
• Beckett, C. (2019). New powers, new responsabilities: A global survey of journalism and artificial ıntelligence. London School of Economics.
• Bekar, S. (2024). Yeni medyada yapay zekâ aracılığıyla dezenformasyon oluşturulması: Trump örneği. Uluslararası Batı Karadeniz Sosyal ve Beşeri Bilimler Dergisi, 8(1), 40-66. https://doi.org/10.46452/baksoder.1448805
• Belada, N. E. S. (2024). Deepfake dezenformasyonu. Bilişim Hukuku Dergisi, 6(1), 321-58. https://doi.org/10.55009/bilisimhukukudergisi.1387306.
• Bilgici Oğuz, C., & Oturak, E. (2019). Post-Truth çağında yeni medya uygulamaları ve dönüşen halkla ilişkiler pratiği. Kurgu, 27(4), 181-193.
• Bontridder N., & Poullet Y. (2021). The role of artificial intelligence in disinformation. Data & Policy, 3(32), 1-21. https://doi.org/10.1017/dap.2021.20
• Boté-Vericad, J.J., & Vállez, M.(2022). Image and video manipulation: The generation of deepfakes. In: Freixa, Pere; Codina, Lluís; Pérez-Montoro, Mario; Guallar, Javier (ed.). Visualisations and narratives in digital media. Methods and current trends, 116-127. https://doi.org/10.3145/indocs.2022.8
• BuzzFeed (2018, July 20). You won’t believe what Obama says in this video!.
• https://www.youtube.com/watch?v=cQ54GDm1eL0
• Cover, R. (2022). Deepfake culture: The emergence of audio-video deception as an object of social anxiety and regulation, Continuum,36(4), 609-621. https://doi.org/10.1080/10304312.2022.2084039
• Çil, S. (2023). Türkiye’de deepfake teknolojisi: Youtube’da en çok izlenen Türkçe deepfake videolar ve izleyicileri üzerine inceleme. Uluslararası İletişim ve Sanat Dergisi, 4(10): 173-195. https://doi.org/10.29228/iletisimvesanat.72945
• Demir, M. (2025). Gerçek mi, kurgu mu? Deepfake teknolojisi ve dezenformasyon çağı. Dicle Üniversitesi Sosyal Bilimler Enstitüsü Dergisi,(40),142-177. https://doi.org/10.15182/diclesosbed.1602837
• DonanımHaber (2019, 10 Eylül). Deepfake ile mücadele etmek isteyen Facebook, kendi deepfake içeriğini hazırlıyor. https://www.donanimhaber.com/Deepfake-ile-mucadele-etmek-isteyenFacebook-kendi-deepfake-icerigini-hazirliyor--114044
• Dündar, A. (2023). Deepfake teknolojisinin reklamda kullanımı: Aksigorta dijital güvenlik platformu reklamının görsel analizi. I. Uluslararası İletişim Dijitalleşme ve Toplum Sempozyumu, 10-12 Mayıs, İstanbul, Tam Metin Bildiri Kitabı, 2-14.
• Elitaş, T. (2022). Dijital manipülasyon ‘deepfake’ teknolojisi ve olmayanın inandırıcılığı. Hatay Mustafa Kemal Üniversitesi Sosyal Bilimler Enstitüsü Dergisi, 19(49), 113-128.
• Elliot, J.K. (2020, September 30). Too real? Deepfake Putin, Kim Jong Un ads pulled from U.S. debate. https://globalnews.ca/news/7368533/deepfake-vladimir-putin-kim-jong-un-ads/
• Erkan, G. & Ayhan, A. (2018). Siyasal iletişimde dezenformasyon ve sosyal medya: Bir doğrulama platformu olarak teyit.org. Akdeniz Üniversitesi İletişim Fakültesi Dergisi (29. Özel Sayısı), 202-223. https://doi.org/10.31123/akil.458933
• Evren Berk, M., & Hasdemir, A. (2023). Dezenformasyonun dönüşümü: Sahte içerikler. Uluslararası Kültürel ve Sosyal Araştırmalar Dergisi (UKSAD),9(2),33-48. https://doi.org/10.46442/intjcss.1401714
• George, A.S., & George, A.S.H. (2023). Deepfakes: The evolution of hyper realistic media manipulation. Partners Universal Innovative Research Publication (PUIRP), 1(2). 58-74.
• Gilbert, C., & Gilbert, M.A. (2024). The role of artificial ıntelligence (aı) in combatting deepfakes and digital misinformation. International Research Journal of Advanced Engineering and Science, 9(4), 170-181.
• Gül Ünlü, D., & Küçükşabanoğlu, Z. (2023). Dezenformasyon ve yapay zekâ: Dezenformasyonla mücadele yollarına yapay zekâ uzmanlarının gözünden bakmak. İletişim ve Diplomasi, (11), 83-106. https://doi.org/10.54722/iletisimvediplomasi.1375478
• Güneş, E., Akyüz, P., Summak, M. E., & Acar, C. (2025). Üretken yapay zekâ teknolojileriyle oluşturulan siyasal dezenformasyon: 2024 Türkiye yerel seçimlerinde sosyal medya analizi. İnterdisipliner Medya ve İletişim Çalışmaları, 2(3), 72-97.
• Haberler (2022, 14 Kasım). Intel, Türk araştırmacı önderliğinde deepfake videolara savaş açtı!. https://www.haberler.com/teknoloji/intel-turk-arastirmaci-onderliginde-deepfake-15428999- haberi/
• Helmus, Todd C. (2022, July 6). Artificial intelligence, deepfakes, and disinformation: a primer. Santa Monica, CA: RAND Corporation, https://www.rand.org/pubs/perspectives/PEA1043-1.html
• Hudnall, H. (2023, April 19). Fact check: Deepfake video shows Vladimir Putin discussing democracy, is from 2020 ad campaign. https://www.usatoday.com/story/news/factcheck/2023/04/19/factcheck-deepfake-video-shows-vladimir-putin-discussing-democracy/11690121002/
• Kahn, J. (2020, October 2). These deepfake videos of Putin and Kim have gone viral.
• https://fortune.com/2020/10/02/deepfakes-putin-kim-jong-un-democracy-disinformation/
• Karakaya, Ü., & Dayı, H. (2024). Yapay zekâ destekli görüntü üretimi ve gerçeklik ilişkisi. Akdeniz Sanat, 18(33), 9-31. https://doi.org/10.48069/akdenizsanat.1389695
• Karakoç, E., &Zeybek, B. (2022). Görmek inanmaya yeter mi? görsel dezenformasyonun ayırt edici biçimi olarak siyasi deepfake içerikler. Öneri Dergisi, 17(57), 50-72. https://doi.org/10.14783/maruoneri.908542
• Karakoç Keskin, E. (2025). Türkiye’de yapay zekânın dezenformasyon karnesi: Yapay zekâ ile üretilen dezenformasyona ilişin doğruluk kontrollerinin içerik analizi. TRT Akademi, 10(23), 104-139. https://doi.org/10.37679/trta.1557154
• Karcı, H. D. (2023). Reklamcılıkta deepfake uygulamasına Neil Postman’ın beş beş fikirli perspektifiyle yaklaşmak: Durum çalışması. International Social Mentality and Researcher Thinkers Journal, 9(68), 2864-2886. https://doi.org/10.29228/smryj.68267
• Kaspersky (2024, 3 Mayıs). Sahte Videolar ve Deepfake - Kullanıcılar kendilerini nasıl koruyabilir?. https://www.kaspersky.com.tr/resource-center/threats/protect-yourself-from-deep-fake
• Kayaalp, K., & Süzen, A. A. (2018). Derin öğrenme ve Türkiye’deki uygulamaları. İKSAD Yayınevi.
• Kırık, A. M., & Özkoçak, V. (2023). Medya ve iletişim bağlamında yapay zekâ tarihi ve teknolojisi: Chatgpt ve deepfake ile gelen dijital dönüşüm. Karadeniz Uluslararası Bilimsel Dergi, (58), 73-99. https://doi.org/10.17498/kdeniz.1308471
• Kirchengast, T.(2020). Deepfakes and image manipulation: Criminalisation and control. Information & Communications Technology Law, 29(3), 308-323. https://doi.org/10.1080/13600834.2020.1794615
• Köçeri, K. (2023). Yapay zekânın siyasi, etik ve toplumsal açıdan dezenformasyon tehdidi. İletişim ve Diplomasi, (11), 247-266. https://doi.org/10.54722/iletisimvediplomasi.1358267
• Küçükaksu, I. (2023, 31 Mart). Deepfake teknolojisi ile dezenformasyon. https://www.aa.com.tr/tr/teyithatti/blog/deepfake-teknolojisi-ile-dezenformasyon-/1815712
• Langguth, J., Konstantin, P., Brenner, S., Filkuková, P., & Schroeder, D. T. (2021). Don't trust your eyes: ımage manipulation in the age of deepfakes. Frontiers in Communication, (6), 1-12. https://doi.org/10.3389/fcomm.2021.632317
• Lendvai, G. F., & Gosztonyi, G. (2024). Deepfake y desinformación –¿Qué puede hacer el derecho frente a las noticias falsas creadas por deepfake? Idp-Internet Law and Politics, 20 (2). 1-13. https://doi.org/10.7238/idp.v0i41.427515
• Lyu, S. (2020). Deepfake detection: current challenges and next steps. 2020 IEEE International Conference on Multimedia & Expo Workshops (ICMEW), 1-6.
• MacKenzie, W. I., Jr, Weber, R., Barr, H. M., Lanius, C., & Tenhundfeld, N. L. (2025). Deepfake label recall: Combating disinformation with labels is especially effective for those who dislike the speaker. International Journal of Human–Computer Interaction, 41(20), 12984–12998. https://doi.org/10.1080/10447318.2025.2466068
• Masood, M., Nawaz, M., Malik, K.M. , Javed,A., Irtaza, A., & Malik, H. (2023). Deepfakes generation and detection: State-of-the-art, open challenges, countermeasures, and way forward. Appl Intell, (53), 3974–4026.
• McCarthy, J. (2024, April 2). What is artificial intelligence?. http://www-formal. stanford.edu/jmc/
• Michałkiewicz-Kądziela, E. (2024). The impact of deepfakes on elections and methods of combating disinformation in the virtual world. Teka Komisji Prawniczej PAN Oddział W Lublinie, 17(1), 151-161. https://doi.org/10.32084/tkp.8615
• Mustak, M., Salminen,J., Mäntymäki, M., Rahman, A.,&Dwivedi,Y.K. (2023). Deepfakes: Deceptions, mitigations, and opportunities. Journal of Business Research, (154), 1-15. https://doi.org/10.1016/j.jbusres.2022.113368
• Naffi, N., Charest, M., Danis, S., Pique, L., Davidson, A. L., Brault, N., & Barma, S. (2025). Empowering youth to combat malicious deepfakes and disinformation: An experiential and reflective learning experience ınformed by personal construct theory. Journal of Constructivist Psychology, 38(1), 119-140. https://doi.org/10.1080/10720537.2023.2294314
• Nieweglowska, M., Stellato, C., & Sloman, S. A. (2023). Deepfakes: Vehicles for radicalization, not persuasion. Current Directions in Psychological Science, 32(3), 236-241. https://doi.org/10.1177/09637214231161321
• NTV (2023, 23 Mayıs). Pentagon'un yakınındaki sahte patlama görüntüsü, ABD borsasında paniğe neden oldu. https://www.ntv.com.tr/dunya/keskin-nisanci-safarisinin-kritik-isminin-ani-olumundesirp-istihbarati-suphesi-1703999
• Özdemir, Ş. (2021). Yeni nesil tehdit: Derin kurgu (deepfake). TRT Akademi, 6(13), 904-917. https://doi.org/10.37679/trta.1002526
• Satıcı, H. (2023). Dijital dünyanın dijital varlıkları: Film üretiminde dijital yüzler ve deepfake. Nevşehir Hacı Bektaş Veli Üniversitesi SBE Dergisi, 13(3), 1699-1712. https://doi.org/10.30783/nevsosbilen.1292562
• Stahl, B. C. (2021). Ethical issues of AI. In Artificial intelligence for a better future: An ecosystem perspective on the ethics of AI and emerging digital technologies. Springer.
• Özsalih, A. (2023). Yapay zekâ yoluyla oluşturulan sahte haberlerin medya gündemini belirlemesi. The Turkish Online Journal of Design Art and Communication, 13(3), 533-550. https://doi.org/10.7456/tojdac.1285554
• Sayın, O., & Ceyhan, A. İ. (2025). Siyasal iletişimde yapay zekâ ve veri odaklı dönüşüm. Journal of Management Theory and Practices Research, 6(1), 29-49. https://doi.org/10.71284/jmtpr.1699525
• Sun, Q., Guo, J., & Liu, Y. (2022). Face image synthesis from facial parts. EURASIP Journal on Image and Video Processing, (7), 1-19. https://doi.org/10.1186/s13640-022-00585-7
• Şen, A. (2024, 21 Şubat). Yapay zekâ şirketleri deepfake ile mücadele kararı aldı!. https://www.teknolojioku.com/yapay-zekâ/yapay-zekâ-sirketleri-deepfake-ile-mucadele-karari-aldi65d1c36dbc34ec53c001bd00
• Tanır Levendeli, Ş. (2024). Dijital çağda yapay zekâ tabanlı ses taklidi: Algoritmik Vantrilokizm. Yeni Medya Elektronik Dergisi, 8(2), 355-373.
• Teyit.org (2023, 24 Mayıs). Mavi tikli Twitter hesapları Pentagon’da patlama olduğuna dair AI ile üretilen sahte görseller yaydı. https://teyit.org/teyitpedia/mavi-tikli-twitter-hesaplari-pentagondapatlama-olduguna-dair-sahte-gorseller-yaydi
• The Brussels Times (2020, April 14). XR Belgium posts deepfake of Belgian premier linking Covid19 with climate crisis. https://www.brusselstimes.com/news/belgium-all-news/politics/106320/xrbelgium-posts-deepfake-of-belgian-premier-linking-covid-19-with-climate-crisis/
• Temir, E. (2020). Deepfake: New era in the age of disinformation & end of reliable journalism. Selçuk İletişim, 13(2), 1009-1024. https://doi.org/10.18094/josc.685338
• Tokmak Danışman, G. (2023). Dijital nekromansi içerikli bir reklamın içerik analizi. İletişim Kuram ve Araştırma Dergisi, (61), 98-117. https://doi.org/10.47998/ikad.1139306
• Tolosana, R., Vera-Rodriguez, R., Fierrez,J., Morales, A., & Ortega-Garcia,J. (2020). Deepfakes and beyond: A Survey of face manipulation and fake detection, Information Fusion, (64), 131-148. https://doi.org/10.1016/j.inffus.2020.06.014
• Turğal, L., & Küçükerdoğan, B. B. (2023). Bir dezenformasyon aracı olarak yapay zekâ: Bing arama motoru örneğinde iklim değişikliği konulu haber fotoğraflarının incelenmesi. İletişim ve Diplomasi, (11), 57-82. https://doi.org/10.54722/iletisimvediplomasi.1376404
• Turing, A. M. (1950). Computing machinery and intelligence. Mind, 59(236), 433-460. https://doi.org/10.1093/mind/LIX.236.433
• Ulusoy, H., & Kaya İlhan, Ç. (2025). Siyasal iletişimde yapay zekâ etkisi ve deepfake (derin sahte) dezenformasyonu: 2024 ABD başkanlık seçimleri örneği. TRT Akademi, 10(23), 42-73. https://doi.org/10.37679/trta.1563828. https://doi.org/10.37679/trta.1563828
• Ünver, M.S. (2024, 11 Temmuz). Videoda Mehmet Şimşek’in "güneşlenme vergisi alınacağını" söylediği iddiası. https://teyit.org/analiz/videoda-mehmet-simsekin-guneslenme-vergisi-alinacaginisoyledigi-iddiasi
• Vaccari, C., & Chadwick, A. (2024). Deepfake ve dezenformasyon: Sentetik siyasi videoların yanıltma, belirsizlik ve haberlere duyulan güven üzerindeki etkisini araştırma (Çev. Ş. Koçak Kurt). Yeni Medya, (17), 366-384.
• Yıldız, S. K. (2023). Post-Truth çağının teknolojik enstrümanlarına yeni medya perspektifinden eleştirel bir bakış. İletişim Kuram ve Araştırma Dergisi, (61), 185-199. https://doi.org/10.47998/ikad.1219627
• Yagnik, H., Kurani, A., & Joshi, P. (2020). A Brief study on deepfakes. International Research Journal of Engineering and Technology (IRJET), 7 (12), 382-386.
• Yıldız, İ. (2025). Yapay zekâ ile sahte haber üretiminin sosyal medyadaki görünümü: Teyit.org örneği. Çukurova Üniversitesi Sosyal Bilimler Enstitüsü Dergisi, 34 (Özel Sayı), 255-274. https://doi.org/10.35379/cusosbil.1696022
• Yıldızgörür, M, R. (2023). Yapay zekâ teknolojilerinin gazetecilik alanında kullanımına yönelik sorunlar ve riskler. Türkiye Medya Akademisi Dergisi. 3(6), 564-587. https://doi.org/10.59534/jcss.1457410