Azerbaycanlı Şair, Akademisyen, Fikir Adamı Halil Rıza Ulutürk’ün Hayatı Edebi Kişiliği ve Eserleri

Osman Albayrak

doi:10.33437/ksusbd.1538802

Azerbaycanlı Şair, Akademisyen, Fikir Adamı Halil Rıza Ulutürk’ün Hayatı Edebi Kişiliği ve Eserleri

Öz

Halil Rıza Ulutürk, Sovyetler Birliği dönemi Azerbaycan Edebiyatında (1920-1991) öne çıkan şair ve akademisyenlerden biridir. Sovyet coğrafyasında, yaşadığı dönemin yerli, yabancı şair ve fikir adamlarıyla tanışmış, ayrıca sanatsal ve ideolojik açıdan kendine özgü tarz oluşturmuş bir kişiliktir. Bu durum eserlerinde kullanmış olduğu gerek dil gerekse konu bakımından kendini göstermektedir. Türkçenin kullanımına verdiği önem ve baskıcı Sovyet rejimine karşı Azerbaycan Azadlık Hareketi’nde bir fikir adamı olarak öne çıkması, onu çağdaşları arasında ayrı bir yere koymaktadır. Çalışmada Halil Rıza Ulutürk’ün hayatı genel hatları ile ele alınmış, edebi kişiliği ve düşünce dünyası incelenmiş ayrıca kaleme almış olduğu eserleri verilmiştir.

Anahtar Kelimeler

Kaynakça

Abbaslı, T. (2015). Bir od-alov oğul, Medeniyyet - Azerbaycan Respublikası Medeniyyet Nazirliyinin Neşri.
Altaylı, S. (1998). Azadlıq şiirler, T.C. Kültür Bakanlığı Yayınları/2086.
Altaylı, S. (2018). Azerbaycan Türkçesi sözlüğü, 2. Cilt, K-Z, Türk Dil Kurumu Yayınları.
Ehmedov, T. (2002). Xelil Rza Ulutürk, Azerbaycan Milli Ensiklopediyası, Neşriyyat-Poliqrafiya Birliyi, Bakı.
Erenoğlu, D. (2005). Şair Halil Rıza Ulutürk ve Men Şergem adlı eseri (Eserdeki şiirler üzerine dil incelemesi), Yayınlanmamış Doktora Tezi, Ege Üniversitesi.
Esgerli, E. (2003). Milli ve beşeri senetkar, Helil Rza Ulutürk, Men onsuz da ebediyem, Genclik, Bakı.
Esgerli, E. (2012). Xelil Rza Ulutürk’ün poetikası, Aspoliqraf, Bakı.
Esgerli, E. (2015). Xelil Rza Ulutürk (heyatı, fealiyyeti, seneti), Elm ve Tehsil.

Esgerli, E. (2017). Xelil Rza Ulutürk biblioqrafiya, Azerbaycan Milli Kitabxanası.
Garayev, Y. (1999). “Sözlerin Nurdan Don Geysin” Firengiz Ulutürk (Düz.), İlk Allahım Son Allahım – Mübariza, Genclik, Bakı.
Hebibbeyli, İ. (2017). Xelil Rza Ulutürk biblioqrafiya, Azerbaycan Milli Kitabxanası, Bakı.
İmamberdiyev, G. (1999). “Şair vüs’eti” Firengiz Ulutürk (Ed.), İlk Allahım son Allahım – mübariza, Genclik, Bakı.
Kerimova, H. (2002). Xelil Rza Ulutürk’ün felsefi görüşleri, Genclik.
Kırtay, O. (2023). Sovyetler Birliği’nde kitap yasakları özelinde sansür uygulamaları, Kütüphane, Arşiv ve Müze Araştırmaları Dergisi, 4(1), 117-131.
Nebiyev, B. (1999). “Şair Mövgeyi” Firengiz Ulutürk (Ed.) İlk Allahım Son Allahım – mübariza, Genclik, Bakı.
Nebiyev, B. (2009). İstiqlal şairi seçilmiş eserleri, Üçüncü Cild, Çinar-Çap.
Özdemir, B. (2018). Azerbaycan Pioner Teşkilatı ve Sovyet toplumunun inşası sürecinde çocuklar, Avrasya İncelemeleri Dergisi, 7(1), 91-101.
Salmanov, Ş. (1999). “Dost Sözü” Firengiz Ulutürk (Ed.) İlk Allahım son Allahım – mübariza, Genclik.
Şükürov, V. (2022). 20. yüzyılın 1950’li yıllarında “Velikorus” sovenizmi ve Azerbaycan, Akademik Tarih ve Düşünce Dergisi, 9(3), 930-945.
Tahir, S. (1999). “Güneşden Pay Alan Şair”, Firengiz Ulutürk (Ed.) İlk Allahım Son Allahım – mübariza, Genclik.
Ulutürk, F. H. (1998). Xelil Rza kederimle gol-boyun, Gorgud Neşriyyatı.
Ulutürk, H. R. (1965), Gollarını geniş aç!, Azerneşr.
Ulutürk, H. R. (1992), Davam edir 37, Genclik.
Ulutürk, H. R. (2005). Seçilmiş eserleri, I. Cilt, Firengiz Ulutürk (Ed.), Şerg-Gerb.
Ulutürk, H. R. (2006). Lefortovo zindanında, Çinar-Çap.
Vahabzade, B. (1999). “İstiglal şairi” Firengiz Ulutürk (Ed.), İlk Allahım Son Allahım – mübariza, Genclik.

Ayrıntılar

Birincil Dil

Türkçe

Konular

Güney-Batı (Oğuz) Türk Lehçeleri ve Edebiyatları

Bölüm

Araştırma Makalesi

Yazarlar

Osman Albayrak ^*
0000-0002-9105-7664
Türkiye

Erken Görünüm Tarihi

29 Nisan 2025

Yayımlanma Tarihi

30 Nisan 2025

Gönderilme Tarihi

26 Ağustos 2024

Kabul Tarihi

2 Mart 2025

Yayımlandığı Sayı

Yıl 2025 Cilt: 22 Sayı: 1

DOI

https://doi.org/10.33437/ksusbd.1538802

IZ

https://izlik.org/JA68AK84YL

Kaynak Göster

RIS / Bibtex

APA

Albayrak, O. (2025). Azerbaycanlı Şair, Akademisyen, Fikir Adamı Halil Rıza Ulutürk’ün Hayatı Edebi Kişiliği ve Eserleri. Kahramanmaraş Sütçü İmam Üniversitesi Sosyal Bilimler Dergisi, 22(1), 112-125. https://doi.org/10.33437/ksusbd.1538802

AMA

1.Albayrak O. Azerbaycanlı Şair, Akademisyen, Fikir Adamı Halil Rıza Ulutürk’ün Hayatı Edebi Kişiliği ve Eserleri. Kahramanmaraş Sütçü İmam Üniversitesi Sosyal Bilimler Dergisi. 2025;22(1):112-125. doi:10.33437/ksusbd.1538802

Chicago

Albayrak, Osman. 2025. “Azerbaycanlı Şair, Akademisyen, Fikir Adamı Halil Rıza Ulutürk’ün Hayatı Edebi Kişiliği ve Eserleri”. Kahramanmaraş Sütçü İmam Üniversitesi Sosyal Bilimler Dergisi 22 (1): 112-25. https://doi.org/10.33437/ksusbd.1538802.

EndNote

Albayrak O (01 Nisan 2025) Azerbaycanlı Şair, Akademisyen, Fikir Adamı Halil Rıza Ulutürk’ün Hayatı Edebi Kişiliği ve Eserleri. Kahramanmaraş Sütçü İmam Üniversitesi Sosyal Bilimler Dergisi 22 1 112–125.

IEEE

[1]O. Albayrak, “Azerbaycanlı Şair, Akademisyen, Fikir Adamı Halil Rıza Ulutürk’ün Hayatı Edebi Kişiliği ve Eserleri”, Kahramanmaraş Sütçü İmam Üniversitesi Sosyal Bilimler Dergisi, c. 22, sy 1, ss. 112–125, Nis. 2025, doi: 10.33437/ksusbd.1538802.

ISNAD

Albayrak, Osman. “Azerbaycanlı Şair, Akademisyen, Fikir Adamı Halil Rıza Ulutürk’ün Hayatı Edebi Kişiliği ve Eserleri”. Kahramanmaraş Sütçü İmam Üniversitesi Sosyal Bilimler Dergisi 22/1 (01 Nisan 2025): 112-125. https://doi.org/10.33437/ksusbd.1538802.

JAMA

1.Albayrak O. Azerbaycanlı Şair, Akademisyen, Fikir Adamı Halil Rıza Ulutürk’ün Hayatı Edebi Kişiliği ve Eserleri. Kahramanmaraş Sütçü İmam Üniversitesi Sosyal Bilimler Dergisi. 2025;22:112–125.

MLA

Albayrak, Osman. “Azerbaycanlı Şair, Akademisyen, Fikir Adamı Halil Rıza Ulutürk’ün Hayatı Edebi Kişiliği ve Eserleri”. Kahramanmaraş Sütçü İmam Üniversitesi Sosyal Bilimler Dergisi, c. 22, sy 1, Nisan 2025, ss. 112-25, doi:10.33437/ksusbd.1538802.

Vancouver

1.Osman Albayrak. Azerbaycanlı Şair, Akademisyen, Fikir Adamı Halil Rıza Ulutürk’ün Hayatı Edebi Kişiliği ve Eserleri. Kahramanmaraş Sütçü İmam Üniversitesi Sosyal Bilimler Dergisi. 01 Nisan 2025;22(1):112-25. doi:10.33437/ksusbd.1538802