Rusya Federasyonu’nun Büyük Güç Olma Politikasında Yakın Çevre Doktrini

Yıl 2025, Cilt: 22 Sayı: 1, 614 - 630, 30.04.2025

Murat Kağan Toprak , Toğrul İsmayıl

https://doi.org/10.33437/ksusbd.1547702

Cited By: 2

Öz

Günümüzde “her devlet eşittir” şeklindeki anlayış uluslararası ilişkilerde hâkim olan bir anlayıştır. Fakat bazı devletler sahip olduğu birtakım potansiyelleri sayesinde uluslararası ilişkilerde “Büyük Güç” olma çabası göstermektedirler. Çünkü devletler bu büyük güç olma çabası sayesinde birçok konuda daha rahat hareket edebilme avantajı kazanabilmektedirler. Soğuk Savaş dönemindeki çift kutuplu dünya düzeninde iki büyük gücün (ABD-SSCB) olduğu varsayılırken, Soğuk Savaş sonrası dönemde ABD’nin başını çekmiş olduğu Batı yani tek kutuplu dünya düzeninin ya da farklı argümanlara göre çok kutuplu dünya düzeninin olduğu varsayılmaktadır. Ancak SSCB sonrası kurulan ve büyük oranda SSCB mirasını bünyesinde konsolide eden Rusya Federasyonu, günümüzdeki bu düzende tekrardan büyük güç olma gayesi gütmeye başlamıştır ve bu gayesini de büyük oranda Yakın Çevre Doktrini olarak adlandırdığı bir politika perspektifinde gerçekleştirmeye çalışmaktadır. Rusya’nın bu gaye doğrultusunda uygulamaya çalıştığı Yakın Çevre Doktrini bazı durumlarda Rusya’yı bu gayesine yakınlaştırırken bazı durumlarda ise bu gayesinden uzaklaştırmıştır. Yakın Çevre Doktrini kavramı esasen yalnızca Türkçe literatürde bu ismiyle kullanılmakta olup, Rus literatüründe bu politikaya “Blinijye Zarubejye” yani Yakın Yurt Dışı denilmekte ve bu iki farklı isimdeki kavramın anlamı birbiriyle tam anlamıyla örtüşmemektedir. Hatta bu iki kavram bünyelerinde birçok açıdan zıtlıklar taşımaktadır. Fakat bu çalışmada bu kavram karmaşası durumuna uzun uzadıya girilmeyip yalnızca çalışmanın ana gayesine ve argümanına katkı sağlayacak kadar tartışması yapılmıştır.
Bu çalışma Rusya Federasyonu’nun büyük güç olma politikasında Yakın Çevre Doktrininin yeri ve önemini incelemektedir. Bu doğrultuda Yakın Çevre Doktrini incelenmiş ve bölgesel örgütlerin doktrindeki önemi açıklanmıştır. Bu örgütler arasında özellikle Bağımsız Devletler Topluluğu, Kolektif Güvenlik Antlaşması Örgütü ve Avrasya Ekonomik Birliği’ne odaklanılmıştır. Ardından bu doktrinin yaşadığı sorunlar detaylı incelenmiş ve burada da 2008 Rusya-Gürcistan Savaşı, 2014 Rusya’nın Kırım’ı ilhakı ve 2022 Rusya-Ukrayna Savaşı’na odaklanılmıştır. Bütün bu veriler ortaya konulduktan sonra Rusya’nın gerekmesi halinde birçok aktörü kolayca karşısına aldığı da göz önünde bulundurulduğunda Rusya’nın büyük güç olma politikasının temelini yakın çevresinin oluşturduğu sonucuna ulaşılmıştır.

Anahtar Kelimeler

Rusya , Yakın Çevre Doktrini , Büyük Güç , Ukrayna , Yakın Yurt Dışı.

NEAR ENVIRONMENT DOCTRINE IN THE RUSSIAN FEDERATION'S GREAT POWER POLICY

Öz

Today, the understanding that "every state is equal" is dominant in international relations. However, some states strive to become "Great Powers" in international relations, thanks to some of their potential. Because, thanks to this effort to become a great power, states gain the advantage of being able to act more easily in many issues. While it was assumed that there were two great powers (USA-USSR) in the bipolar world order during the Cold War period, it is assumed that there was a unipolar world order, i.e. the West, led by the USA, or a multipolar world order, according to different arguments, in the post-Cold War period. However, the Russian Federation, which was established after the USSR and largely consolidated the legacy of the USSR, has begun to aim to become a great power again in this current order and is trying to achieve this aim largely within a policy perspective it calls the Nearby Environment Doctrine. The Nearby Circle Doctrine, which Russia has tried to implement in line with this goal, has in some cases brought Russia closer to this goal, while in other cases it has moved it further away from this goal. The concept of Nearby Circle Doctrine is essentially used with this name only in Turkish literature, but in Russian literature this policy is called "Blinijye Zarubejye", that is, Near Abroad, and the meaning of the concepts with these two different names do not fully overlap with each other. In fact, these two concepts are opposite in many respects. However, in this study, this conceptual confusion is not discussed at length and is discussed only to contribute to the main purpose and argument of the study.
This study examines the place and importance of the Nearby Environment Doctrine in the Russian Federation's policy of becoming a great power. In this regard, the Nearby Environment Doctrine was examined and the importance of regional organizations in the doctrine was explained. Among these organizations, particular focus was placed on the Commonwealth of Independent States, the Collective Security Treaty Organization and the Eurasian Economic Union. Then, the problems experienced by this doctrine were examined in detail, and here the focus was on the 2008 Russia-Georgia War, the 2014 Russia's annexation of Crimea, and the 2022 Russia-Ukraine War. After presenting all these data and considering that Russia can easily confront many actors if necessary, it has been concluded that Russia's close circle forms the basis of its policy of becoming a great power.

Anahtar Kelimeler

Russia , Near Environment Doctrine , Great Power , Ukraine , Near Abroad.

Kaynakça

• AB. (2024, 9 Ağustos). Avrupa Birliği’nin Genişlemesi. https://www.ab.gov.tr/avrupa-birliginin-genislemesi_109.html.
• Ağır, O., ve Ağır, Ö. (2017). Avrupa Birliği ve Avrasya Ekonomik Birliği Kuruluş Süreçlerinin Karşılaştırılması, Uluslararası İlişkiler Koleksiyonu, 21(1), 103-128.
• Akman, H. (2014). Kırım-Sivastopol Üssü ve Karadeniz Rus Filosunun Paylaşım Sorunu, Electronic Turkish Studies, 9(1), 21-41. http://dx.doi.org/10.7827/TurkishStudies.6474.
• Avrasya Ekonomik Birliği Resmi Sayfası (t.y.). 2000 tarihli belge. http://www.eaeunion.org/upload/iblock/014/2000.jpg.
• Avrasya Ekonomik Birliği Resmi Sayfası. (t.y.). 1994 tarihli belge. http://www.eaeunion.org/upload/iblock/be9/1994_2_1.jpg.
• Avrasya Ekonomik Birliği Resmi Sayfası. (t.y.). 1995 tarihli belge. http://www.eaeunion.org/upload/iblock/de8/1995_1_1.jpg.
• Avrasya Ekonomik Birliği Resmi Sayfası. (t.y.). 1996 tarihli belge. http://www.eaeunion.org/upload/iblock/c5a/1996_1_2.jpg.
• Avrasya Ekonomik Birliği Resmi Sayfası. (t.y.). 1999 tarihli belge. http://www.eaeunion.org/upload/iblock/6ef/1999_1_1.jpg.
• Avrasya Ekonomik Birliği Resmi Sayfası. (t.y.). 2014 tarihli belge. http://www.eaeunion.org/upload/iblock/725/2014_1.pdf.
• Avrasya Ekonomik Birliği Resmi Sayfası. (t.y.). Kuruluş çizelgesi. http://www.eaeunion.org/?lang=en#about-history.
• Bağımsız Devletler Topluluğu Resmi Sitesi. (t.y.). АЛМА-АТИНСКАЯ ДЕКЛАРАЦИЯ. http://cis.minsk.by/reestrv2/doc/4#text.
• Bağımsız Devletler Topluluğu Resmi Sitesi. (t.y.). ОСНОВНЫЕ ВЕХИ. https://cis.minsk.by/site/about-cis.
• Bağımsız Devletler Topluluğu Resmi Sitesi. (t.y.). СОГЛАШЕНИЕ о создании Содружества Независимых Государств. http://cis.minsk.by/reestrv2/doc/1#text.
• Böller, F. (2018). Guardian of the international order? NATO’s contested identity, the discourses of Secretaries General, and the Ukraine crisis, East European Politics, 34:2, 217-237. https://doi.org/10.1080/21599165.2018.1458616.
• Consultant. (t.y.). Указ Президента РФ от 31.03.2023 N 229 Об утверждении Концепции внешней политики Российской Федерации. https://www.consultant.ru/document/cons_doc_LAW_443540/88a2699241396809b3ce744ecc6714742fd8f33a/.
• Çitçi, S. (2019). Ukrayna Baharı, Akademi Titiz Yayınları.
• Derman, G, S. (2016). Bağımsız Kart Topluluğu (BDT) Dönemi Rus Dış Politikası Paradigmaları, Gazi Akademik Bakış, 10 (19), 283-285. https://doi.org/10.19060/gav.321018.
• Euronews. (2022, 24 Haziran). Ukrayna’nın Avrupa’ya Dönüşü: AB Adaylık Sürecine Kadar Neler Yaşandı?. https://tr.euronews.com/2022/06/24/ukraynanin-avrupaya-donusu-ab-uyelik-surecinde-neler-yasandi.
• European Parliament (t.y.). Three Eastern Partnership Neighbours: Ukraine, Moldova and Belarus. https://www.europarl.europa.eu/factsheets/en/sheet/171/three-eastern-partnership-neighbours-ukraine-moldova-and-belarus.
• Ferreira-Pereira, L, C., ve Viera, A, V, G. (2014). Ukraina in the European Union’s Partnership Policy: A case of İnstitutionalized Ambiguity, European Politics and Society, 16(2), 143-158. https://doi.org/10.1080/23745118.2014.981949.
• Hamzaoğlu, H. (2020). Rus Dış Politikasında Realist Yaklaşım: Primakov Doktrini ve Yakın Çevre Kavramı, Avrasya Uluslararası Araştırmalar Dergisi, 8(24), 281-289.
• Kolektif Güvenlik Antlaşması Örgütü Resmi Sitesi. (2012, 26 Nisan). Декларация государств-членов Организации Договора о коллективной безопасности о дальнейшем совершенствовании и повышении эффективности деятельности организации. https://odkb-csto.org/documents/documents/deklaratsiya_gosudarstv_chlenov_organizatsii_dogovora_o_kollektivnoy_bezopasnosti_o_dalneyshem_sover/#loaded.
• Kolektif Güvenlik Antlaşması Örgütü Resmi Sitesi. (2012, 26 Nisan). Договор о коллективной безопасности. https://odkb-csto.org/documents/documents/dogovor_o_kollektivnoy_bezopasnosti/#loaded.
• Kolektif Güvenlik Antlaşması Örgütü Resmi Sitesi. (2012, 26 Nisan). Нормативные правовые документы, подписанные в рамках ОДКБ. https://odkb-csto.org/documents/documents/normativnye_pravovye_dokumenty_podpisannye_v_ramkakh_odkb/#loaded.
• Kolektif Güvenlik Antlaşması Örgütü Resmi Sitesi. (t.y.). История создания, основы деятельности, организационная структура. https://odkb-csto.org/25years/.
• Kydyralieva, S., ve Abdibaitova, B. (2018). Kolektif Güvenlik Anlaşması Örgütü’nün Merkezî Asya’daki Etkinsizliği, Bilge Strateji, 10(18), 93-109.
• McDermott, R, N. (2009). The Restructuring of the Modern Russian Army, The Journal of Slavic Military Studies, 22(4), 485-501. https://doi.org/10.1080/13518040903355737.
• Meydan, V. (2017). 2008 Rusya-Gürcistan Savaşı’nın Uluslararası Hukukta Kuvvet Kullanma Yasağı Çerçevesinde Analizi, Bilecik Şeyh Edebali Üniversitesi Sosyal Bilimler Dergisi, 2(2), 417-429. https://doi.org/10.33905/bseusbed.344587.
• NATO. (2009, 21 Ağustos). Declaration to Complement the Charter on a Distinctive Partnership. https://www.nato.int/cps/en/natohq/official_texts_57045.htm.
• NATO. (2022, 31 Ağustos). NATO-Georgia Commission. https://www.nato.int/cps/en/natohq/topics_52131.htm.
• NATO. (2023, 13 Temmuz). NATO-Ukraine Commission. https://www.nato.int/cps/en/natohq/topics_50319.htm.
• NATO. (2024, 11 Mart). NATO Member Counries. https://www.nato.int/cps/en/natohq/nato_countries.htm.
• NATO. (2024, 19 Temmuz). Relations with Ukraine. https://www.nato.int/cps/en/natolive/topics_37750.htm.
• NATO. (2024, 28 Haziran). Partnership for Peace Programme. https://www.nato.int/cps/en/natolive/topics_50349.htm.
• NATO. (2024, 7 Mart). Relations with Georgia. https://www.nato.int/cps/en/natohq/topics_38988.htm.
• NATO. (t.y.). NATO-Ukraine Joint Working Group on Defence Reform. https://www.nato.int/cps/en/natolive/topics_37750.htm#jwgdr.
• Özer, S. (2007). Bağımsızlık Sonrası Gürcistan-Avrupa Birliği İlişkileri, Uluslararası İlişkiler/International Relations, 4(15), 109-148.
• PRAVO. (2022, 21 Şubat). Указ Президента Российской Федерации от 21.02.2022 № 71 "О признании Донецкой Народной Республики. http://publication.pravo.gov.ru/Document/View/0001202202220002.
• Primakov, Y. (2013, 15 Nisan). How Non-İdeological İmages of Countries Determine İnternational Relations. https://eng.globalaffairs.ru/articles/perception-of-russia-in-the-world/.
• Purtaş, F. (2004). Rusya Federasyonu Ekseninde Bağımsız Devletler Topluluğu (1991-2004), (Yayımlanmamış doktora tezi). Gazi Üniversitesi.
• Ramani, S. (2015, 15 Temmuz). Yevgeniy Primakov The İdeological Godfather of Putinism. https://www.huffpost.com/entry/yevgeny-primakov-the-ideo_b_7799410.
• Saraçlı, M. (2015). Rusya Federasyonu’nun Yakın Çevre Politikası’nda Dış Rusların Yeri ve Kırım Meselesi, Karadeniz Araştırmaları, (45), 69-88. 10.12787/KARAM930.
• Simha, R, K. (2015, 27 Haziran). Primakov: The man who created multipolary. https://www.rbth.com/blogs/2015/06/27/primakov_the_man_who_created_multipolarity_43919.
• Sperling, J., ve Webber, M. (2019). The European Union:security governance and collective securisation, West European Politics, 42:2, 228-260. https://doi.org/10.1080/01402382.2018.1510193.
• Stratejik Düşünce Enstitüsü. (2022, 24 Şubat). Rusya Devlet Başkanı Putin Ukrayna’ya savaş ilan etti. https://www.sde.org.tr/rusya/rusya-devlet-baskani-putin-ukraynaya-savas-ilan-etti-haberi-25948.
• TURKSAM. (2022, 14 Ekim). Rusya-Ukrayna Savaşının Gerilim Kronolojisi ve devam eden savaşın bilançosu. https://www.turksam.org/detay-rusya-ukrayna-savasi-nin-gerilim-kronolojisi-ve-devam-eden-savasin-bilancosu.
• Türkiye Cumhuriyeti Batum Başkonsolosluğu. (t.y.). Gürcistan Bilgi Notu. http://batum.bk.mfa.gov.tr/Mission/ShowInfoNote/254800.
• UNN. (2019, 21 Nisan). Другий тур виборів президента в Україні завершився. https://www.unn.com.ua/uk/news/1795166-drugiy-tur-viboriv-prezidenta-v-ukrayini-zavershivsya.
• Kolektif Güvenlik Antlaşması Örgütü Resmi Sitesi. (2012, 26 Nisan). Устав Организации Договора о коллективной безопасности. https://odkbcsto.org/documents/documents/ustav_organizatsii_dogovora_o_kollektivnoy_bezopasnosti_/#loaded.
• Хуашэн, Ч. (2021, 9 Mart). Россия и её ближнее зарубежье: вызовы и перспективы. https://ru.valdaiclub.com/a/highlights/rossiya-i-eye-blizhnee-zarubezhe/. Kommersant. (2012, 14 Aralık). Эволюция внешнеполитических концепций. https://www.kommersant.ru/doc/2089574